विज्ञाय निशि पन्थानं नक्षत्रैर्दक्षिणामुखाः। वनाद्वनान्तरं राजन्गहनं प्रतिपेदिरे
राजा, त्यांनी रात्री ताऱ्यांच्या मदतीने दक्षिणेकडे जाणारा रस्ता ओळखला आणि एक जंगल सोडून दुसऱ्या दाट जंगलात गेले.
श्रान्तास्ततः पिपासार्ताः क्षुधिता भयकातराः। पुनरूचुर्महावीर्यं भीमसेनमिदं वचः
तेव्हा ते थकले, तहानले, भुकेले आणि घाबरले होते. त्यांनी पुन्हा बलवान भीमसेनाला असे म्हणाले.
इतः कष्टतरं किं नु यद्वयं गहने वने। दिशश्च न प्रजानीमो गन्तुं चैतेन शक्नुमः। तं च पापं न जानीमो दग्धो वाथ पुरोचनः
या घनदाट जंगलात आपण आहोत, दिशा माहित नाहीत, पुढे जाऊ शकत नाही, याहून कठीण दुसरे काय असू शकते? आणि तो पापी पुरोचन जळला की नाही, हेही आपल्याला माहीत नाही.
कथं नु विप्रमुच्येम भयादस्मादलक्षिताः। शीघ्रमस्मानुपादाय तथैव व्रज भारत
आपण या संकटातून कसे सुटू, कुणाच्याही लक्षात न येता आणि लवकर? आम्हाला उचल आणि तसेच पुढे ने, हे भारत.
त्वं हि नो बलवानेको यथा सततगस्तथा। इत्युक्तो धर्मराजेन भीमसेनो महाबलः। आदाय कुन्तीं भ्रातॄंश्च जगामाशु स पावनिः
आपणच आमच्यात एकटा बलवान आहेस, अग्नीदेवासारखा. धर्मराजाने असे म्हटल्यावर, महाबलवान भीमसेनाने कुंती आणि भावांना उचलून लगेच पुढे गेला.
अथ रात्र्यां व्यतीतायामशेषो नागरो जनः। तत्राजगाम त्वरितो दिदृक्षुः पाण्डुनन्दनान्
रात्र संपल्यावर, सगळे नगरवासी पांडुपुत्रांना पाहण्यासाठी घाईने तिथे आले.
निर्वापयन्तो ज्वलनं ते जना ददृशुस्ततः। जातुषं तद्गृहं दग्धममात्यं च पुरोचनम्
ते लोक ज्वाला विझवत होते, त्यांनी ते जळलेले लाक्षागृह आणि मंत्री पुरोचनालाही पाहिले.
नूनं दुर्योधनेनेदं विहितं पापकर्मणा। पाण्डवानां विनाशायेत्येवं ते चुक्रुशुर्जनाः
"हे नक्की दुर्योधनाने, त्या पापी माणसाने, पांडवांचा नाश करण्यासाठी केले आहे," असे लोक ओरडू लागले.
विदिते धृतराष्ट्रस्य धार्तराष्ट्रो न संशयः। दग्धवान्पाण्डुदायादान्न ह्येतत्प्रतिषिद्धवान्
धृतराष्ट्राला हे माहीत आहे; त्याचा मुलगा पांडुपुत्रांना जाळला, यात शंका नाही, कारण त्याने हे थांबवले नाही.
नूनं शान्तनवोऽपीह न धर्मनुवर्तते। द्रोणश्च विदुरश्चैव कृपश्चान्ये च कौरवाः
इथे शंतनूंचा पुत्रही धर्म पाळत नाही, द्रोण, विदुर, कृप आणि इतर कौरवही नाहीत.
नावेक्षन्ते ह तं धर्मं धर्मात्मानोऽप्यहो विधेः। श्रुतवन्तोऽपि विद्वांसो धनवद्वशगा अहो
ते धर्माची काळजी घेत नाहीत, जरी ते धर्मात्मा असले तरी — हाय रे नशीब! विद्वान असूनही, ते धनाच्या अधीन आहेत.
साधूननाथान्धर्मिष्ठात्सत्यव्रतपरायणान्। नावेक्षन्ते महान्तोऽपि दैवं तेषां परायणम्
सज्जन, धर्मनिष्ठ, सत्यव्रती यांचे रक्षण मोठे लोकही करत नाहीत; कारण त्यांच्या नशिबावरच त्यांचा आधार आहे.
ते वयं धृतराष्ट्राय प्रेषयामो दुरात्मने। संवृत्तस्ते परः कामः पाण्डवान्दग्धवानसि
"चला, आपण त्या दुष्ट धृतराष्ट्राला सांगू, तुझे मनातले पूर्ण झाले, पांडव जळून गेले आहेत."
ततो व्यपोहमानास्ते पाण्डवार्थे हुताशनम्। निषादीं ददृशुर्दग्धां पञ्चपुत्रामनागसम्
पांडवांसाठी जळणारी आग बाजूला करत असताना, त्यांनी एक निषाद स्त्री आणि तिचे पाच निरपराध मुले जळलेली पाहिली.
इतः पश्यत कुन्तीयं दग्धा शेते तपस्विनी। पुत्रैः सहैव वार्ष्णेयी हन्तेत्याहुः स्म नागराः
"पाहा, कुंती आपल्या मुलांसह — ही वृष्णिकन्या — जळून इथे पडली आहे, हाय!" असे नगरवासी म्हणाले.
खनकेन तु तेनैव वेश्म शोधयता बिलम्। पांसुभिः पिहितं तच्च पुरुषैस्तैर्न लक्षितम्
पण त्या खोदणाऱ्याने केलेली बोगदा, मातीने झाकलेली होती, त्यामुळे घर शोधताना ती पुरुषांच्या लक्षात आली नाही.
ततस्ते प्रेषयामासुर्धृतराष्ट्राय नागराः। पाण्डवानग्निना दग्धानमात्यं च पुरोचनम्
मग नगरातील लोकांनी धृतराष्ट्राला कळवले की पांडव आणि मंत्री पुरोचन हे आगीत जळून गेले आहेत.
श्रुत्वा तु धृतराष्ट्रस्तद्राजा सुमहदप्रियम्। विनाशं पाण्डुपुत्राणां विललाप सुदुःखितः
राजा धृतराष्ट्राने पांडूच्या मुलांचा नाश झाल्याची ही भयंकर आणि दुःखद बातमी ऐकली, तेव्हा तो फारच दुःखी होऊन रडू लागला.
अन्तर्हृष्टमनाश्चासौ बहिर्दुःखसमन्वितः। अन्तःशीतो बहिश्चोष्णो ग्रीष्मेऽगाधह्वदोयथा
त्याच्या मनात आतून आनंद होता, पण बाहेरून तो दुःख दाखवत होता; जणू उन्हाळ्यातील खोल तळ्यासारखा, आतून थंड आणि बाहेरून गरम.
अद्य पाण्डुर्मृतो राजा मम भ्राता महायशाः। तेषु वीरेषु दग्धेषु मात्रा सह विशेषतः
आज पांडू मरण पावला — माझा प्रसिद्ध भाऊ; आणि हे वीरही, विशेषतः त्यांच्या आईसह, जळून गेले.
गच्छन्तु पुरुषाः शीघ्रं नगरं वारणावतम्। सत्कारयन्तु तान्वीरान्कुन्तीं राजसुतां च ताम्
माणसांनी पटकन वाराणावत या नगरात जावे आणि त्या वीरांना व कुंती या राजकन्येला योग्य सन्मान द्यावा.
ये च तत्र मृतास्तेषां सुहृदः सन्ति तानपि। कारयन्तु च कुल्यानि शुभ्राणि च बृहन्ति च
जे तिथे मरण पावले आणि ज्यांचे मित्र आहेत, त्यांनीही त्यांचे उत्तम आणि भव्य अंत्यसंस्कार करावेत.
मम दग्धा महात्मानः कुलवंशविवर्धनाः
माझे हे महान आत्म्याचे नातेवाईक, जे आपल्या वंशाचा मान वाढवतात, ते जळून गेले.
एवं गते मया शक्यं यद्यत्कारयितुं हितम्। पाण्डवानां च कुन्त्याश्च तत्सर्वं क्रियतां धनैः
आता हे घडून गेले आहे, तर पांडव आणि कुंती यांच्या भल्यासाठी जे काही करता येईल, ते सर्व धन वापरून करावे.
समेताश्च ततः सर्वे भीष्मेण सह कौरवाः। धृतराष्ट्रः सपुत्रश्च गङ्गामभिमुखा ययुः
मग सर्व कौरव भीष्मासह एकत्र जमले; धृतराष्ट्र आणि त्याचे पुत्र गंगेच्या दिशेने गेले.
एकवस्त्रा निरानन्दा निराभरणवेष्टनः। उदकं कर्तुकामा वै पाण्डवानां महात्मनाम्
सर्वजण एकच वस्त्र घालून, आनंद हरपलेले, दागिने किंवा अलंकार न घालता, त्या महान पांडवांसाठी जलदान करण्यास गेले.
एवं गत्वा ततश्चक्रे ज्ञातिभिः परिवारितः। उदकं पाण्डुपुत्राणां धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः
तेथे जाऊन, नातेवाईकांनी वेढलेला धृतराष्ट्र, अंबिकेचा मुलगा, पांडूच्या मुलांसाठी जलदान करू लागला.
रुरुदुः सहिताः सर्वे भृशं शोकपरायणाः। हा युधिष्ठिर कौरव्य हा भीम इति चापरे
सर्वजण एकत्रितपणे फार दुःखात बुडाले आणि जोरजोराने रडू लागले; काही म्हणू लागले, 'हाय युधिष्ठिरा, कुरुवंशाचा!' 'हाय भीमा!' असे इतरांनी हाक मारली.
हा फल्गुनेति चाप्यन्ये हा यमाविति चापरे। कुन्तीमार्ताश्च शोचन्त उदकं चक्रिरे जनाः
काहींनी 'हाय फाल्गुन!' असे, तर काहींनी 'हाय जुळी मुले!' असे हाक मारली; कुंतीसाठी दुःखी झालेले लोक जलदान करत होते.
अन्ये पौरजनाश्चैवमन्वशोचन्त पाण्डवान्। विदुरस्त्वल्पशश्चक्रे शोकं वेद परं हि सः
इतर नगरातील लोकही पांडवांसाठी अशाच प्रकारे शोक करत होते; पण विदुर फक्त थोडेच दुःख दाखवत होता, कारण त्याला खरी गोष्ट माहीत होती.