सा पीत्वा मदिरां मत्ता सपुत्रा मदविह्वला। सह सर्वैः सुतै राजंस्तस्मिन्नेव निवेशने
ती दारू प्यायली, नशेत चूर झाली, आणि तिचे सर्व मुलंही नशेत होते; ती आणि तिची मुलं त्या घरातच राहिली, राजन.
सुष्वाप विगतज्ञाना मृतकल्पा नराधिप। अथ प्रवाते तुमुले निशि सुप्ते जने तदा
ती पूर्णपणे शुद्ध हरपून, जणू मेलीच आहे असं वाटावं, अशी झोपली; आणि मग रात्री जोराचा वारा सुटला, सगळे झोपले होते.
तदुपादीपयद्भीमः शेते यत्र पुरोचनः। ततो जतुगृहद्वारं दीपयामास पाण्डवः
मग भीमाने जिथे पुरोचन झोपला होता तिथे आग लावली; त्यानंतर पांडवाने त्या लाक्षागृहाच्या दाराला पेटवून दिलं.
समन्ततो ददौ पश्चादग्निं तत्र निवेशने। `पूर्वमेव गृहं शोध्य भीमसेनो महामतिः
मग भीमसेनाने आधी घर नीट तपासून पाहिलं आणि नंतर त्या घराच्या चहुबाजूंनी आणि मागच्या बाजूनेही आग लावली.
पाण्डवैः सहितां कुन्तीं प्रावेशयत तद्बिलम्। दत्त्वाग्निं सहसा भीमो गृहे तत्परितः सुधीः
भीमाने कुंती आणि पांडवांना त्या बोगद्यातून आत नेलं; मग त्याने झटपट घराच्या सर्व बाजूंनी आग लावली.
गृहस्थं द्रविणं गृह्य निर्जगाम बिलेन सः।' ज्ञात्वा तु तद्गृहं सर्वमादीप्तं पाण्डुनन्दनाः
घरातलं द्रव्य घेऊन तो त्या बोगद्यातून बाहेर पडला; आणि पांडुपुत्रांनी पाहिलं की सगळं घर पेटलं आहे.
सुरङ्गां विविशुस्तूर्णं मात्रा सार्धमरिन्दमाः। ततः प्रतापः सुमहाञ्छब्दश्चैव विभावसोः
ते शत्रूंना हरवणारे पांडव आपल्या आईसोबत पटकन त्या गुप्त बोगद्यात शिरले; मग त्या आगीतून मोठा उष्णता आणि प्रचंड आवाज उठला.
प्रादुरासीत्तदा तेन बुबुधे स जनव्रजः। तदवेक्ष्य गृहं दीप्तमाहुः पौराः कृशाननाः
त्या वेळी त्या ज्वाळा आणि गोंगाटामुळे गावातले लोक सावध झाले; घर पेटलेलं पाहून, ते लोक घाबरून म्हणू लागले—
दुर्योधनप्रयुक्तेन पापेनाकृतबुद्धिना। गृहमात्मविनाशाय कारितं दाहितं च तत्
‘दुष्ट आणि वाईट विचार असलेल्या दुर्योधनाच्या सांगण्यावरून हे घर त्यांच्या नाशासाठी बांधलं गेलं आणि आता ते जळून खाक झालं.’
अहो धिग्धृतराष्ट्रस्य बुद्धिर्नातिसमञ्जसा। यः शुचीन्पाण्डुदायादान्दाहयामास शत्रुवत्
‘अरेरे, धृतराष्ट्राची बुद्धी किती चुकीची आहे! त्याने निष्पाप पांडुपुत्रांना शत्रूसारखं जाळून टाकलं.’
दिष्ट्या त्विदानीं पापात्मादग्ध्वा दग्धः पुरोचनः। अनागसः सुविश्वस्तान्यो ददाह नरोत्तमान्
‘पापी पुरोचनाने जरी दुसऱ्यांना जाळलं, तरी शेवटी तो स्वतःही जळून मेला; तो निरपराध आणि विश्वासू असताना त्याने उत्तम पुरुषांना जाळलं.’
एवं ते विलपन्ति स्म वारणावतका जनाः। परिवार्य गृहं तच्च तस्थू रात्रौ समन्ततः
अशा प्रकारे वाराणावतचे लोक रडत होते आणि त्या घराभोवती उभे राहून, रात्रभर तिथेच थांबले.
पाण्डवाश्चापि ते सर्वे सह मात्रा सुदुःखिताः। बिलेन तेन निर्गत्य जग्मुर्द्रुतमलक्षिताः
पण सर्व पांडव आणि त्यांची दुःखी आई त्या बोगद्यातून बाहेर पडले आणि कुणाच्याही लक्षात न येता झपाट्याने निघून गेले.
तेन निद्रोपरोधेन साध्वसेन च पाण्डवाः। न शेकुः सहसा गन्तुं सह मात्रा परन्तपाः
थकवा आणि भीतीमुळे पांडवांना आपल्या आईसोबत लगेच पुढे जाता आलं नाही.
भीमसेनस्तु राजेन्द्र भीमवेगपराक्रमः। जगाम भ्रातॄनादाय सर्वान्मातरमेव च
पण भीमसेन, ज्याच्यात प्रचंड वेग आणि सामर्थ्य होतं, त्याने आपल्या सर्व भावांना आणि आईलाही उचलून घेतलं.
स्कन्धमारोप्य जननीं यमावङ्केन वीर्यवान्। पार्थौ गृहीत्वा पाणिभ्यां भ्रातरौ सुमहाबलः
त्या बलाढ्य भीमाने आईला खांद्यावर घेतलं, युधिष्ठिर आणि अर्जुनाला मांडीवर बसवलं आणि इतर दोन भावांना हातात धरलं.
उरसा पादपान्भञ्जन्महीं पद्भ्यां विदारयन्। स जगामाशु तेजस्वी वातरंहा वृकोदरः
छातीने झाडं तोडत आणि पायांनी जमीन फाडत, तेजस्वी व्रिकोदर वाऱ्यासारखा वेगाने पुढे गेला.
एतस्मिन्नेव काले तु यथासंप्रत्ययं कविः। विदुरः प्रेषयामास तद्वनं पुरुषं शुचिम्
त्याच वेळी, आपल्या योजनेप्रमाणे, विदुराने एक विश्वासू आणि शुद्ध मनाचा माणूस त्या वनात पाठवला.
आत्मनः पाण्डवानां च विश्वास्यं ज्ञातपूर्वकम्। गङ्गासंतरणार्थाय ज्ञाताभिज्ञानवाचिकम्
तो माणूस विदुर आणि पांडव दोघांनाही आधीपासून ओळखीचा आणि विश्वासू होता; गंगा ओलांडण्यासाठी तो ओळखीचं खूण घेऊन गेला.
स गत्वा तु यथोद्देशं पाण्डवान्ददृशे वने। जनन्या सह कौरव्याननयज्जाह्नवीतटम्
तो माणूस सांगितलेल्या ठिकाणी गेला आणि पांडवांना जंगलात भेटला; मग त्याने त्यांची आईसह त्या कौरववंशीयांना जाह्नवीच्या काठी नेलं.
विदितं तन्महाबुद्धेर्विदुरस्य महात्मनः। ततस्त्रस्यापि चारेण चेष्टितं पापचेतसः
महाबुद्धी विदुराला हे सर्व माहीत होतं. म्हणून, भीती असूनही, त्याने गुप्तहेरांच्या मदतीने त्या दुष्ट मनाच्या माणसाच्या कृत्यांचा मागोवा घेतला.
ततः प्रवासितो विद्वान्विदुरेण नरस्तदा। पार्थानां दर्शयामास मनोमारुतगामिनीम्
त्या वेळी, विद्वान विदुराने एका जाणकार माणसाला देशाबाहेर पाठवलं, ज्याने पांडवांना मनाच्या वाऱ्यासारखी जलद वाट दाखवली.
सर्ववातसहां नावं यन्त्रयुक्तां पताकिनीम्। शिवे भागीरथीतीरे नरैर्विस्रम्भिभिः कृताम्
त्याने एक अशी नौका दाखवली, जी सर्व वाऱ्यांना तोंड देऊ शकते, यंत्रांनी सज्ज आणि ध्वज असलेली, विश्वासू लोकांनी पवित्र भागीरथीच्या काठी तयार केलेली.
ततः पुनरथोवाच ज्ञापकं पूर्वचोदितम्। युधिष्ठिर निबोधेयं संज्ञार्थं वचनं कवेः
नंतर त्याने पुन्हा पूर्वी सांगितलेल्या दूताला म्हटलं, 'युधिष्ठिरा, या कवीच्या संकेतार्थ सांगितलेल्या या वचनाकडे लक्ष दे.'
कक्षघ्नः शिशिरघ्नश्च महाकक्षे बिलौकसः। न हन्तीत्येवमात्मानं यो रक्षति स जीवति। `बोद्धव्यमिति यत्प्राह विदुरस्तदिदं तथा
'जो झाडीत लपणाऱ्यांपासून, थंडीपासून आणि मोठ्या बिळात राहणाऱ्यांपासून दूर राहतो, आणि जो कुणाचं वध करत नाही, तो स्वतःचं रक्षण करतो आणि जगतो.' हेच विदुराने सांगितलं आणि असंच समजावं.
तेन मां प्रेषितं विदिधि विश्वस्तं संज्ञयाऽनया। भूयश्चैवाह मां क्षत्ता विदुरः सर्वतोऽर्थवित्। `अधिक्षिपन्धार्तराष्ट्रं सभ्रातृकमुदारधीः
त्याने मला या विश्वासाच्या संकेताने पाठवलं; आणि पुन्हा विदुर नावाच्या ज्ञानी कष्टराने मला सांगितलं, 'धृतराष्ट्राच्या मुलांना आणि त्यांच्या भावांना फटकारा,' कारण तो सर्व गोष्टी समजत होता.
कर्णं दुर्योधनं चैव भ्रातृभिः सहितं रणे। शकुनिं चैव कौन्तेय विजेताऽसि न संशयः
'कुंतीपुत्रा, युद्धात तू कर्ण, दुर्योधन आणि त्याच्या भावांसह शकुनीलाही नक्कीच जिंकशील; यात शंका नाही.'
पाण्डवाश्चापि गत्वाथ गङ्गायास्तीरमुत्तमम्। निषादाधिपतिं वीरं दाशं परमधार्मिकम्
मग पांडव गंगेच्या उत्तम तीरावर गेले आणि त्यांनी निषादांचा पराक्रमी व अत्यंत धर्मशील राजा दाशा याला पाहिलं.
दीपिकाभिः कृतालोकं मार्गमाणं च पाण्डवान्। ददृशुः पाण्डवेयास्ते नाविकं त्वरयाऽन्वितम्
पांडवांनी पाहिलं की, एक नाविक दिव्यांच्या प्रकाशात त्यांना शोधत वेगाने आणि उत्साहाने येत आहे.
निषादस्तत्र कौन्तेयानभिज्ञानं न्यवेदयत्। विदुरस्य महाबुद्धेर्म्लेच्छभाषादि यत्तदा
तेथे निषादाने विदुराच्या सांगण्यावरून, ओळख पटू नये म्हणून, परक्या भाषेत कुंतीपुत्रांना माहिती दिली.