समृद्धमायुधागारमिदं तस्य दुरात्मनः। वप्रान्तं निष्प्रतीकारमाश्रित्येदं कृतं महत्
हे भरपूर शस्त्रास्त्रांचे भांडार त्या दुष्टाचे आहे. किल्ल्याच्या टोकाला आधार घेऊन त्याने हे मोठे कट रचले आहेत, ज्याला कोणीही थांबवू शकत नाही.
इदं तदशुभं नूनं तस्य कर्म चिकीर्षितम्। प्रागेव विदुरो वेद तेनास्मानन्वबोधयत्
हेच त्याचे वाईट कृत्य आहे, जे तो करणार आहे. विदुराला हे आधीच माहीत होते, म्हणूनच त्याने आपल्याला सावध केले.
सेयमापदनुप्राप्ता क्षत्ता यां दृष्टवान्पुरा। पुरोचनस्याविदितानस्मांस्त्वं प्रतिमोचय
हीच ती आपत्ती आहे जी शहाण्या क्षत्त्याने आधीच ओळखली होती. आता पुरोचनाला कळू न देता तू आम्हाला वाचव.
स तथेति प्रतिश्रुत्य खनको यत्नमास्थितः। परिखामुत्किरन्नाम चकार च महाबिलम्
त्याने 'तसेच होईल' असे कबूल करून, खणणारा मन लावून कामाला लागला आणि मोठे बिळ खोदले.
चक्रे च वेश्मनस्तस्य मध्ये नातिमहद्बिलम्। कपाटयुक्तमज्ञातं समं भूम्याश्च भारत
त्या घराच्या मध्यभागी त्याने फार मोठं नसलेलं, दार असलेलं, जमिनीशी समांतर आणि कुणालाही न कळेल असं एक भुयार केलं, हे भारत.
पुरोचनभयादेव व्यदधात्संवृतं मुखम्। स तस्य तु गृहद्वारि वसत्यशुभधीः सदा। तत्र ते सायुधाः सर्वे वसन्ति स्म क्षपां नृप
पुरोचनाच्या भीतीने त्याने त्या भुयाराचं तोंड बंद केलं; आणि त्या घराच्या दाराशी तो नेहमी राहायचा, त्याच्या मनात नेहमी वाईट विचार असायचे. तिथे सर्वजण शस्त्रासह रात्री राहायचे, राजन.
दिवा चरन्ति मृगयां पाण्डवेया वनाद्वनम्। विश्वस्तवदविश्वस्ता वञ्चयन्तः पुरोचनम्
दिवसा पांडव वनातून वनात शिकार करत हिंडायचे, जणू विश्वास ठेवतात असं दाखवत पण मनात शंका ठेवून, पुरोचनाला फसवत.
अतुष्टास्तुष्टवद्राजन्नूषुः परमविस्मिताः
ते समाधानी नसतानाही समाधानी असल्यासारखे वागत, राजन, आणि मोठ्या आश्चर्याने तिथे राहत.
न चैनानन्वबुध्यन्त नरा नगरवासिनः। अन्यत्र विदुरामात्यात्तस्मात्खनकसत्तमात्
शहरातले इतर लोक त्यांना ओळखू शकले नाहीत, फक्त विदुराचा मंत्री आणि तो उत्तम खणणारा सोडून.
तांस्तु दृष्ट्वा सुमनसः परिसंवत्सरोषितान्। विश्वस्तानिव संलक्ष्य हर्षं चक्रे पुरोचनः
त्यांना आनंदी आणि एक वर्ष तिथे राहिलेलं पाहून, जणू ते विश्वास ठेवतात असं वाटल्याने, पुरोचनाला फार आनंद झाला.
स तु संचिन्तयामास प्रहृष्टेनान्तरात्मना। प्राप्तकालमिदं मन्ये पाण्डवानां विनाशने
तो मनात फार खुश होऊन विचार करू लागला, 'पांडवांचा नाश करण्याची वेळ आली आहे असं मला वाटतं.'
तमस्यान्तर्गतं भावं विज्ञाय कुरुपुङ्गवः। चिन्तयामास मतिमान्धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः
त्याच्या मनातला हा गुप्त हेतू ओळखून, धर्मपुत्र युधिष्ठिर, तो बुद्धिमान कुरुवंशाचा नेता, विचार करू लागला.
पुरोचने तथा हृष्टे कौन्तेयोऽथ युधिष्ठिरः। भीमसेनार्जुनौ चोभौ यमौ प्रोवाच धर्मवित्
पुरोचन आनंदी असताना, कुंतीपुत्र युधिष्ठिर, जो धर्म जाणणारा आहे, त्याने भीम, अर्जुन आणि दोन्ही जुडवा भावांना बोलावून सांगितलं.
अस्मानयं सुविश्वस्तान्वेत्ति पापः पुरोचनः। वञ्चितोऽयं नृशंसात्मा कालं मन्ये पलायने
'हा दुष्ट पुरोचन आपल्याला अगदी विश्वासात आहे असं समजतो; पण तो फसला आहे, कारण त्याचं मन निर्दयी आहे. मला वाटतं, आता आपल्याला पळून जाण्याची वेळ आली आहे.'
आयुधागारमादीप्य दग्ध्वा चैव पुरोचनम्। षट्प्राणिनो निधायेह द्रवामोऽनभिलक्षिताः
'शस्त्रागाराला आग लावून, पुरोचनाला जाळून, इथे सहा जीव सोडून, आपण कुणालाही न कळता निघून जाऊ.'
अथ दानापदेशेन कुन्ती ब्राह्मणभोजनम्। चक्रे निशि महाराज आजग्मुस्तत्र योषितः
मग दान देण्याच्या निमित्ताने कुंतीने रात्री ब्राह्मणांसाठी जेवणाचं आयोजन केलं, राजन, आणि तिथे अनेक स्त्रिया आल्या.
ता विहृत्य यथाकामं भुक्त्वा पीत्वा च भारत। जग्मुर्निशिं गृहानेव समनुज्ञाप्य माधवीम्
त्या स्त्रिया मनासारखं खाऊन-पिऊन आनंद घेत, भारत, आणि मग माधवीची परवानगी घेऊन त्या रात्री आपल्या घरी परतल्या.
पुरोचनप्रणिहिता पृथां या सेवते सदा। निषादी दुष्टहृदया नित्यमन्तरचारिणी
एक निषादी स्त्री, जिला पुरोचनाने नेमलं होतं, ती नेहमी पृथेची सेवा करायची; तिचं मन वाईट होतं आणि ती घरात नेहमी फिरायची.
निषादी पञ्चपुत्रा सा तस्मिन्भोज्ये यदृच्छया। पुराभ्यासकृतस्नेहा सखी कुन्त्याः सुतैः सह
ती निषादी, तिचे पाच मुलं घेऊन, योगायोगाने त्या जेवणाला आली होती; पूर्वीपासूनची ओळख असल्याने ती कुंतीची आणि तिच्या मुलांची मैत्रीण होती.
आनीय मधुमूलानि फलानि विविधानि च। अन्नार्थिनी समभ्यागात्सपुत्रा कालचोदिता। सुपापा पञ्चपुत्रा च सा पृथायाः सखी मता
ती मध, मूळं आणि वेगवेगळी फळं घेऊन, खायला मिळावं म्हणून, आपल्या मुलांसह तिथे आली, काळाने तिला तिथे आणलं; ती वाईट असली तरी पाच मुलांसह पृथेची मैत्रीण मानली जायची.
सा पीत्वा मदिरां मत्ता सपुत्रा मदविह्वला। सह सर्वैः सुतै राजंस्तस्मिन्नेव निवेशने
ती दारू प्यायली, नशेत चूर झाली, आणि तिचे सर्व मुलंही नशेत होते; ती आणि तिची मुलं त्या घरातच राहिली, राजन.
सुष्वाप विगतज्ञाना मृतकल्पा नराधिप। अथ प्रवाते तुमुले निशि सुप्ते जने तदा
ती पूर्णपणे शुद्ध हरपून, जणू मेलीच आहे असं वाटावं, अशी झोपली; आणि मग रात्री जोराचा वारा सुटला, सगळे झोपले होते.
तदुपादीपयद्भीमः शेते यत्र पुरोचनः। ततो जतुगृहद्वारं दीपयामास पाण्डवः
मग भीमाने जिथे पुरोचन झोपला होता तिथे आग लावली; त्यानंतर पांडवाने त्या लाक्षागृहाच्या दाराला पेटवून दिलं.
समन्ततो ददौ पश्चादग्निं तत्र निवेशने। `पूर्वमेव गृहं शोध्य भीमसेनो महामतिः
मग भीमसेनाने आधी घर नीट तपासून पाहिलं आणि नंतर त्या घराच्या चहुबाजूंनी आणि मागच्या बाजूनेही आग लावली.
पाण्डवैः सहितां कुन्तीं प्रावेशयत तद्बिलम्। दत्त्वाग्निं सहसा भीमो गृहे तत्परितः सुधीः
भीमाने कुंती आणि पांडवांना त्या बोगद्यातून आत नेलं; मग त्याने झटपट घराच्या सर्व बाजूंनी आग लावली.
गृहस्थं द्रविणं गृह्य निर्जगाम बिलेन सः।' ज्ञात्वा तु तद्गृहं सर्वमादीप्तं पाण्डुनन्दनाः
घरातलं द्रव्य घेऊन तो त्या बोगद्यातून बाहेर पडला; आणि पांडुपुत्रांनी पाहिलं की सगळं घर पेटलं आहे.
सुरङ्गां विविशुस्तूर्णं मात्रा सार्धमरिन्दमाः। ततः प्रतापः सुमहाञ्छब्दश्चैव विभावसोः
ते शत्रूंना हरवणारे पांडव आपल्या आईसोबत पटकन त्या गुप्त बोगद्यात शिरले; मग त्या आगीतून मोठा उष्णता आणि प्रचंड आवाज उठला.
प्रादुरासीत्तदा तेन बुबुधे स जनव्रजः। तदवेक्ष्य गृहं दीप्तमाहुः पौराः कृशाननाः
त्या वेळी त्या ज्वाळा आणि गोंगाटामुळे गावातले लोक सावध झाले; घर पेटलेलं पाहून, ते लोक घाबरून म्हणू लागले—
दुर्योधनप्रयुक्तेन पापेनाकृतबुद्धिना। गृहमात्मविनाशाय कारितं दाहितं च तत्
‘दुष्ट आणि वाईट विचार असलेल्या दुर्योधनाच्या सांगण्यावरून हे घर त्यांच्या नाशासाठी बांधलं गेलं आणि आता ते जळून खाक झालं.’
अहो धिग्धृतराष्ट्रस्य बुद्धिर्नातिसमञ्जसा। यः शुचीन्पाण्डुदायादान्दाहयामास शत्रुवत्
‘अरेरे, धृतराष्ट्राची बुद्धी किती चुकीची आहे! त्याने निष्पाप पांडुपुत्रांना शत्रूसारखं जाळून टाकलं.’