प्रहितो विदुरेणास्मि खनकः कुशलो ह्यहम्। पाण्डवानां प्रियं कार्यमिति किं करवाणि वः
माझी नेमणूक विदुरांनी केली आहे. मी कुशल खणणारा आहे. पांडवांना जे प्रिय आहे ते करण्यासाठी आलो आहे. मला काय करावे ते सांगा.
प्रच्छन्नं विदुरेणोक्तं प्रियं यन्म्लेच्छभाषया। त्वया च तत्तथेत्युक्तमेतद्विश्वासकारणम्
विदुरांनी गुप्तपणे म्लेच्छ भाषेत जे सांगितले आणि तुम्ही ते खरे आहे असे मान्य केले, त्यामुळेच मला तुमच्यावर विश्वास आहे.
कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां रात्रावस्यां पुरोचनः। भवनस्य तव द्वारि प्रदास्यति हुताशनम्
कृष्णपक्षातील चतुर्दशीच्या रात्री पुरोचन तुझ्या घराच्या दाराशी आग लावणार आहे.
मात्रा सह प्रदग्धव्याः पाण्डवाः पुरुषर्षभाः। इति व्यवसितं तस्य धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेः
पांडव आणि त्यांची आई यांना जाळायचे, असा धृतराष्ट्रपुत्राच्या दुष्ट मनाचा निश्चय झाला आहे.
उवाच तं सत्यधृतिः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः। अभिजानामि सौम्य त्वां सुहृदं विदुरस्य वै
सत्यधृती कुंतीपुत्र युधिष्ठिर त्याला म्हणाला— 'मृदु, मी तुला विदुराचा मित्र म्हणून ओळखतो.'
शुचिमाप्तं प्रियं चैव सदा च दृढभक्तिकम्। न विद्यते कवेः किंचिदविज्ञातं प्रयोजनम्
तू शुद्ध, विश्वासू, प्रिय आणि नेहमीच निष्ठावान आहेस. कवीच्या हेतूंपैकी तुला काहीही अज्ञात नाही.
यथा तस्य तथा नस्त्वं निर्विशेषा वयं त्वयि। भवतश्च यथा तस्य पालयास्मान्यथा कविः
जसा तो तुझ्याशी आहे, तसेच आम्हीही तुझ्याशी आहोत—कसलाही फरक नाही. जसा तो तुझी काळजी घेतो, तशीच आमचीही घे.
इदं शरणमाग्नेयं मदर्थमिति मे मतिः। पुरोचनेन विहितं धार्तराष्ट्रस्य शासनात्
माझ्या मते हे अग्नीचे जाळे माझ्यासाठीच पुरोचनाने धृतराष्ट्रपुत्राच्या आज्ञेने तयार केले आहे.
स पापः कोशवांश्चैव ससहायश्च दुर्मतिः। अस्मानपि च पापात्मा नित्यकालं प्रबाधते
तो दुष्ट, श्रीमंत आणि साथीदारांसह, नेहमीच आपल्याला त्रास देतो; तो पापी माणूस सतत आपल्याला छळतो.
स भवान्भोक्षयत्वस्मान्यत्नेनास्माद्धुताशनात्। अस्मास्विह हि दग्धेषु सकामः स्यात्सुयोधनः
म्हणून तू प्रयत्नपूर्वक आम्हाला या आगीतून वाचव. कारण इथे आम्ही जळलो, तर सुयोधनाचा हेतू साधेल.
समृद्धमायुधागारमिदं तस्य दुरात्मनः। वप्रान्तं निष्प्रतीकारमाश्रित्येदं कृतं महत्
हे भरपूर शस्त्रास्त्रांचे भांडार त्या दुष्टाचे आहे. किल्ल्याच्या टोकाला आधार घेऊन त्याने हे मोठे कट रचले आहेत, ज्याला कोणीही थांबवू शकत नाही.
इदं तदशुभं नूनं तस्य कर्म चिकीर्षितम्। प्रागेव विदुरो वेद तेनास्मानन्वबोधयत्
हेच त्याचे वाईट कृत्य आहे, जे तो करणार आहे. विदुराला हे आधीच माहीत होते, म्हणूनच त्याने आपल्याला सावध केले.
सेयमापदनुप्राप्ता क्षत्ता यां दृष्टवान्पुरा। पुरोचनस्याविदितानस्मांस्त्वं प्रतिमोचय
हीच ती आपत्ती आहे जी शहाण्या क्षत्त्याने आधीच ओळखली होती. आता पुरोचनाला कळू न देता तू आम्हाला वाचव.
स तथेति प्रतिश्रुत्य खनको यत्नमास्थितः। परिखामुत्किरन्नाम चकार च महाबिलम्
त्याने 'तसेच होईल' असे कबूल करून, खणणारा मन लावून कामाला लागला आणि मोठे बिळ खोदले.
चक्रे च वेश्मनस्तस्य मध्ये नातिमहद्बिलम्। कपाटयुक्तमज्ञातं समं भूम्याश्च भारत
त्या घराच्या मध्यभागी त्याने फार मोठं नसलेलं, दार असलेलं, जमिनीशी समांतर आणि कुणालाही न कळेल असं एक भुयार केलं, हे भारत.
पुरोचनभयादेव व्यदधात्संवृतं मुखम्। स तस्य तु गृहद्वारि वसत्यशुभधीः सदा। तत्र ते सायुधाः सर्वे वसन्ति स्म क्षपां नृप
पुरोचनाच्या भीतीने त्याने त्या भुयाराचं तोंड बंद केलं; आणि त्या घराच्या दाराशी तो नेहमी राहायचा, त्याच्या मनात नेहमी वाईट विचार असायचे. तिथे सर्वजण शस्त्रासह रात्री राहायचे, राजन.
दिवा चरन्ति मृगयां पाण्डवेया वनाद्वनम्। विश्वस्तवदविश्वस्ता वञ्चयन्तः पुरोचनम्
दिवसा पांडव वनातून वनात शिकार करत हिंडायचे, जणू विश्वास ठेवतात असं दाखवत पण मनात शंका ठेवून, पुरोचनाला फसवत.
अतुष्टास्तुष्टवद्राजन्नूषुः परमविस्मिताः
ते समाधानी नसतानाही समाधानी असल्यासारखे वागत, राजन, आणि मोठ्या आश्चर्याने तिथे राहत.
न चैनानन्वबुध्यन्त नरा नगरवासिनः। अन्यत्र विदुरामात्यात्तस्मात्खनकसत्तमात्
शहरातले इतर लोक त्यांना ओळखू शकले नाहीत, फक्त विदुराचा मंत्री आणि तो उत्तम खणणारा सोडून.
तांस्तु दृष्ट्वा सुमनसः परिसंवत्सरोषितान्। विश्वस्तानिव संलक्ष्य हर्षं चक्रे पुरोचनः
त्यांना आनंदी आणि एक वर्ष तिथे राहिलेलं पाहून, जणू ते विश्वास ठेवतात असं वाटल्याने, पुरोचनाला फार आनंद झाला.
स तु संचिन्तयामास प्रहृष्टेनान्तरात्मना। प्राप्तकालमिदं मन्ये पाण्डवानां विनाशने
तो मनात फार खुश होऊन विचार करू लागला, 'पांडवांचा नाश करण्याची वेळ आली आहे असं मला वाटतं.'
तमस्यान्तर्गतं भावं विज्ञाय कुरुपुङ्गवः। चिन्तयामास मतिमान्धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः
त्याच्या मनातला हा गुप्त हेतू ओळखून, धर्मपुत्र युधिष्ठिर, तो बुद्धिमान कुरुवंशाचा नेता, विचार करू लागला.
पुरोचने तथा हृष्टे कौन्तेयोऽथ युधिष्ठिरः। भीमसेनार्जुनौ चोभौ यमौ प्रोवाच धर्मवित्
पुरोचन आनंदी असताना, कुंतीपुत्र युधिष्ठिर, जो धर्म जाणणारा आहे, त्याने भीम, अर्जुन आणि दोन्ही जुडवा भावांना बोलावून सांगितलं.
अस्मानयं सुविश्वस्तान्वेत्ति पापः पुरोचनः। वञ्चितोऽयं नृशंसात्मा कालं मन्ये पलायने
'हा दुष्ट पुरोचन आपल्याला अगदी विश्वासात आहे असं समजतो; पण तो फसला आहे, कारण त्याचं मन निर्दयी आहे. मला वाटतं, आता आपल्याला पळून जाण्याची वेळ आली आहे.'
आयुधागारमादीप्य दग्ध्वा चैव पुरोचनम्। षट्प्राणिनो निधायेह द्रवामोऽनभिलक्षिताः
'शस्त्रागाराला आग लावून, पुरोचनाला जाळून, इथे सहा जीव सोडून, आपण कुणालाही न कळता निघून जाऊ.'
अथ दानापदेशेन कुन्ती ब्राह्मणभोजनम्। चक्रे निशि महाराज आजग्मुस्तत्र योषितः
मग दान देण्याच्या निमित्ताने कुंतीने रात्री ब्राह्मणांसाठी जेवणाचं आयोजन केलं, राजन, आणि तिथे अनेक स्त्रिया आल्या.
ता विहृत्य यथाकामं भुक्त्वा पीत्वा च भारत। जग्मुर्निशिं गृहानेव समनुज्ञाप्य माधवीम्
त्या स्त्रिया मनासारखं खाऊन-पिऊन आनंद घेत, भारत, आणि मग माधवीची परवानगी घेऊन त्या रात्री आपल्या घरी परतल्या.
पुरोचनप्रणिहिता पृथां या सेवते सदा। निषादी दुष्टहृदया नित्यमन्तरचारिणी
एक निषादी स्त्री, जिला पुरोचनाने नेमलं होतं, ती नेहमी पृथेची सेवा करायची; तिचं मन वाईट होतं आणि ती घरात नेहमी फिरायची.
निषादी पञ्चपुत्रा सा तस्मिन्भोज्ये यदृच्छया। पुराभ्यासकृतस्नेहा सखी कुन्त्याः सुतैः सह
ती निषादी, तिचे पाच मुलं घेऊन, योगायोगाने त्या जेवणाला आली होती; पूर्वीपासूनची ओळख असल्याने ती कुंतीची आणि तिच्या मुलांची मैत्रीण होती.
आनीय मधुमूलानि फलानि विविधानि च। अन्नार्थिनी समभ्यागात्सपुत्रा कालचोदिता। सुपापा पञ्चपुत्रा च सा पृथायाः सखी मता
ती मध, मूळं आणि वेगवेगळी फळं घेऊन, खायला मिळावं म्हणून, आपल्या मुलांसह तिथे आली, काळाने तिला तिथे आणलं; ती वाईट असली तरी पाच मुलांसह पृथेची मैत्रीण मानली जायची.