अपि चायं प्रदग्धेषु भीष्मोऽस्मासु पितामहः। कोपं कुर्यात्किमर्थं वा कौरवान्कोपयीत सः
आपण जळलोच, तरी आपल्या पितामह भीष्म आपल्यावर का रागावतील? ते कौरवांवर राग का काढतील?
अथवापीह दग्धेषु भीष्मोऽस्माकं पितामहः। धर्म इत्येव कुप्येरन्ये चान्ये कुरुपुङ्गवाः
किंवा, इथे आपण जळलो, तरी आपले पितामह भीष्म आणि इतर कौरव श्रेष्ठ, हे फक्त धर्माचं कारण म्हणूनच रागावतील.
उपपन्नं तु दग्धेषु कुलवंशानुकीर्तिताः। कुप्येरन्यदि धर्मज्ञास्तथान्ये कुरुपुङ्गवाः
खरंच, आपण जळलो, तर कुलाचा मान राखणारे आणि धर्म जाणणारे, तसेच इतर कौरव श्रेष्ठ, योग्यच रागावतील.
वयं तु यदि दाहस्य बिभ्यतः प्रद्रवेमहि। स्पशैर्नो घातयेत्सर्वान्राज्यलुब्धः सुयोधनः
पण आपण जाळण्याच्या भीतीने पळून गेलो, तर सुयोधन, जो राज्यासाठी लालायित आहे, तो आपल्याला सगळ्यांना पळपुटे समजून मारून टाकेल.
अपदस्थान्पदे तिष्ठन्नपक्षान्पक्षसंस्थितः। हीनकोशान्महाकोशः प्रयोगैर्घातयेद्ध्रुवम्
जो जागेवर आहे तो पळणाऱ्यांना, ज्याच्याकडे साथ आहे तो एकट्यांना, ज्याच्याकडे मोठा खजिना आहे तो दुर्बलांना, आपल्या उपायांनी नक्कीच संपवेल.
तदस्माभिरिमं पापं तं च पापं सुयोधनम्। वञ्चयद्भिर्निवस्तव्यं छन्नं वीर क्वचित्क्वचित्
म्हणून, वीर, आपण इथेच राहून, या पापी पुरोचनाला आणि सुयोधनाला फसवत, आपली ओळख लपवत राहावं.
ते वयं मृगयाशीलाश्चराम वसुधामिमाम्। तथा नो विदिता मार्गा भविष्यन्ति पलायतां
आम्ही शिकार करण्याची सवय असलेले या पृथ्वीवर हिंडू. असे फिरत राहिल्याने पळून जाण्याचे रस्ते आपोआप आपल्याला माहीत होतील.
भौमं च बिलमद्यैव करवाम सुसंवृतम्। गूढोद्गतान्न नस्तत्र हुताशः संप्रधक्ष्यति
आजच आपण एक गुप्त आणि नीट लपवलेले भूमिगत बिळ तयार करूया. तिथे आपण गुपचूप बाहेर पडलो, तर आपल्याला आग काहीच करणार नाही.
द्रवतोऽत्र यथा चास्मान्न बुध्येत पुरोचनः। पौरो वापि जनः कश्चित्तथा कार्यमतन्द्रितैः
आपण पळत असताना पुरोचन किंवा गावातील कुणालाही आपली कल्पना येऊ नये, म्हणून दक्षतेने काम करावे.
विदुरस्य सुहृत्कश्चित्खनकः कुशलः क्वचित्। विविक्ते पाण्डवान्राजन्निदं वचनमब्रवीत्
राजा, एके ठिकाणी विदुराचा एक विश्वासू आणि कुशल खणणारा मित्र पांडवांना म्हणाला—
प्रहितो विदुरेणास्मि खनकः कुशलो ह्यहम्। पाण्डवानां प्रियं कार्यमिति किं करवाणि वः
माझी नेमणूक विदुरांनी केली आहे. मी कुशल खणणारा आहे. पांडवांना जे प्रिय आहे ते करण्यासाठी आलो आहे. मला काय करावे ते सांगा.
प्रच्छन्नं विदुरेणोक्तं प्रियं यन्म्लेच्छभाषया। त्वया च तत्तथेत्युक्तमेतद्विश्वासकारणम्
विदुरांनी गुप्तपणे म्लेच्छ भाषेत जे सांगितले आणि तुम्ही ते खरे आहे असे मान्य केले, त्यामुळेच मला तुमच्यावर विश्वास आहे.
कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां रात्रावस्यां पुरोचनः। भवनस्य तव द्वारि प्रदास्यति हुताशनम्
कृष्णपक्षातील चतुर्दशीच्या रात्री पुरोचन तुझ्या घराच्या दाराशी आग लावणार आहे.
मात्रा सह प्रदग्धव्याः पाण्डवाः पुरुषर्षभाः। इति व्यवसितं तस्य धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेः
पांडव आणि त्यांची आई यांना जाळायचे, असा धृतराष्ट्रपुत्राच्या दुष्ट मनाचा निश्चय झाला आहे.
उवाच तं सत्यधृतिः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः। अभिजानामि सौम्य त्वां सुहृदं विदुरस्य वै
सत्यधृती कुंतीपुत्र युधिष्ठिर त्याला म्हणाला— 'मृदु, मी तुला विदुराचा मित्र म्हणून ओळखतो.'
शुचिमाप्तं प्रियं चैव सदा च दृढभक्तिकम्। न विद्यते कवेः किंचिदविज्ञातं प्रयोजनम्
तू शुद्ध, विश्वासू, प्रिय आणि नेहमीच निष्ठावान आहेस. कवीच्या हेतूंपैकी तुला काहीही अज्ञात नाही.
यथा तस्य तथा नस्त्वं निर्विशेषा वयं त्वयि। भवतश्च यथा तस्य पालयास्मान्यथा कविः
जसा तो तुझ्याशी आहे, तसेच आम्हीही तुझ्याशी आहोत—कसलाही फरक नाही. जसा तो तुझी काळजी घेतो, तशीच आमचीही घे.
इदं शरणमाग्नेयं मदर्थमिति मे मतिः। पुरोचनेन विहितं धार्तराष्ट्रस्य शासनात्
माझ्या मते हे अग्नीचे जाळे माझ्यासाठीच पुरोचनाने धृतराष्ट्रपुत्राच्या आज्ञेने तयार केले आहे.
स पापः कोशवांश्चैव ससहायश्च दुर्मतिः। अस्मानपि च पापात्मा नित्यकालं प्रबाधते
तो दुष्ट, श्रीमंत आणि साथीदारांसह, नेहमीच आपल्याला त्रास देतो; तो पापी माणूस सतत आपल्याला छळतो.
स भवान्भोक्षयत्वस्मान्यत्नेनास्माद्धुताशनात्। अस्मास्विह हि दग्धेषु सकामः स्यात्सुयोधनः
म्हणून तू प्रयत्नपूर्वक आम्हाला या आगीतून वाचव. कारण इथे आम्ही जळलो, तर सुयोधनाचा हेतू साधेल.
समृद्धमायुधागारमिदं तस्य दुरात्मनः। वप्रान्तं निष्प्रतीकारमाश्रित्येदं कृतं महत्
हे भरपूर शस्त्रास्त्रांचे भांडार त्या दुष्टाचे आहे. किल्ल्याच्या टोकाला आधार घेऊन त्याने हे मोठे कट रचले आहेत, ज्याला कोणीही थांबवू शकत नाही.
इदं तदशुभं नूनं तस्य कर्म चिकीर्षितम्। प्रागेव विदुरो वेद तेनास्मानन्वबोधयत्
हेच त्याचे वाईट कृत्य आहे, जे तो करणार आहे. विदुराला हे आधीच माहीत होते, म्हणूनच त्याने आपल्याला सावध केले.
सेयमापदनुप्राप्ता क्षत्ता यां दृष्टवान्पुरा। पुरोचनस्याविदितानस्मांस्त्वं प्रतिमोचय
हीच ती आपत्ती आहे जी शहाण्या क्षत्त्याने आधीच ओळखली होती. आता पुरोचनाला कळू न देता तू आम्हाला वाचव.
स तथेति प्रतिश्रुत्य खनको यत्नमास्थितः। परिखामुत्किरन्नाम चकार च महाबिलम्
त्याने 'तसेच होईल' असे कबूल करून, खणणारा मन लावून कामाला लागला आणि मोठे बिळ खोदले.
चक्रे च वेश्मनस्तस्य मध्ये नातिमहद्बिलम्। कपाटयुक्तमज्ञातं समं भूम्याश्च भारत
त्या घराच्या मध्यभागी त्याने फार मोठं नसलेलं, दार असलेलं, जमिनीशी समांतर आणि कुणालाही न कळेल असं एक भुयार केलं, हे भारत.
पुरोचनभयादेव व्यदधात्संवृतं मुखम्। स तस्य तु गृहद्वारि वसत्यशुभधीः सदा। तत्र ते सायुधाः सर्वे वसन्ति स्म क्षपां नृप
पुरोचनाच्या भीतीने त्याने त्या भुयाराचं तोंड बंद केलं; आणि त्या घराच्या दाराशी तो नेहमी राहायचा, त्याच्या मनात नेहमी वाईट विचार असायचे. तिथे सर्वजण शस्त्रासह रात्री राहायचे, राजन.
दिवा चरन्ति मृगयां पाण्डवेया वनाद्वनम्। विश्वस्तवदविश्वस्ता वञ्चयन्तः पुरोचनम्
दिवसा पांडव वनातून वनात शिकार करत हिंडायचे, जणू विश्वास ठेवतात असं दाखवत पण मनात शंका ठेवून, पुरोचनाला फसवत.
अतुष्टास्तुष्टवद्राजन्नूषुः परमविस्मिताः
ते समाधानी नसतानाही समाधानी असल्यासारखे वागत, राजन, आणि मोठ्या आश्चर्याने तिथे राहत.
न चैनानन्वबुध्यन्त नरा नगरवासिनः। अन्यत्र विदुरामात्यात्तस्मात्खनकसत्तमात्
शहरातले इतर लोक त्यांना ओळखू शकले नाहीत, फक्त विदुराचा मंत्री आणि तो उत्तम खणणारा सोडून.
तांस्तु दृष्ट्वा सुमनसः परिसंवत्सरोषितान्। विश्वस्तानिव संलक्ष्य हर्षं चक्रे पुरोचनः
त्यांना आनंदी आणि एक वर्ष तिथे राहिलेलं पाहून, जणू ते विश्वास ठेवतात असं वाटल्याने, पुरोचनाला फार आनंद झाला.