दशरात्रोषितानां तु तत्र तेषां पुरोचनः। निवेदयामास गृहं शिवाख्यमशिवं तदा
दहा दिवस तिथे राहिल्यावर, पुरोचनाने त्यांना 'शिव' नावाचं घर दाखवलं, जे त्या वेळी काहीच शुभ नव्हतं.
तत्र ते पुरुषव्याघ्रा विविशुः सपरिच्छदाः। पुरोचनस्य वचनात्कैलासमिव गुह्यकाः
ते पुरुषसिंह आपल्या सर्व सेवकांसह, पुरोचनाच्या सांगण्यावरून, जसं यक्ष कैलासावर जातात तसं त्या घरात गेले.
तच्चागारमभिप्रेक्ष्य सर्वधर्मभृतां वरः। उवाचाग्नेयमित्येवं भीमसेनं युधिष्ठिरः
ते घर नीट पाहून, धर्माचे श्रेष्ठ युधिष्ठिर भीमसेनाला म्हणाले, "हे खरंच अग्नीचं घर आहे."
जिघ्राणोऽस्य वसागन्धं सर्पिर्जतुविमिश्रितम्। कृतं हि व्यक्तमाग्नेयमिदं वेश्म परन्तप
त्यातल्या चरबीचा, तुप आणि लाक्षेसोबत मिसळलेल्या वास घेत, तो म्हणाला, "हे घर नक्कीच जाळण्यासाठीच केलं आहे, शत्रूंचा संहार करणारा."
शणसर्जरसं व्यक्तमानीय गृहकर्मणि। मुञ्जबल्वजवंशादिद्रव्यं सर्वं घृतोक्षितम्
घर बांधताना शण आणि सर्जाच्या रसाचा वापर स्पष्ट दिसतो, आणि मुंज, बल्वज, वंश आणि इतर सर्व सामान तुपात भिजवलेलं आहे.
तृणबल्वजकार्पासवंशदारुकटान्यपि। आग्नेयान्यत्र क्षिप्तानि परितो वेश्मनस्तथा
गवत, बल्वज, कापूस, वंश, लाकूड आणि मोठ्या फांद्या — हे सगळं जाळता येईल असं सामान घरभर ठेवलेलं आहे.
शिल्पिभिः सुकृतं ह्याप्तैर्विनीतैर्वेश्मकर्मणि। विश्वस्तं मामयं पापो दग्धुकामः पुरोचनः
विश्वासू आणि नम्र कारागिरांनी हे घर फार कौशल्याने बांधलं आहे, पण हा दुष्ट पुरोचन मला फसवून जाळायचाच विचार करतो.
तथा हि वर्तते मन्दः सुयोधनवशे स्थितः। इमां तु तां महाबुद्धिर्विदुरो दृष्टवांस्तथा
हा मूर्ख पुरोचन दुर्योधनाच्या सांगण्यावर असं वागत आहे; पण विदुरासारख्या बुद्धिमानाने हे सगळं ओळखलं आहे.
आपदं तेन मां पार्थ स संबोधितवान्पुरा। ते वयं बोधितास्तेन नित्यमस्मद्धितैषिणा
पूर्वी विदुराने मला या संकटाची जाणीव करून दिली होती, पार्था; तो नेहमीच आपल्या भल्यासाठी आपल्याला सावध करत असतो.
पित्रा कनीयसा स्नेहाद्बुद्धिमन्तो शिवं गृहम्। अनार्यैः सुकृतं गूढैर्दुर्योधनवशानुगैः
आपल्या वडिलांचा लहान भाऊ, जो बुद्धिमान आणि आपल्यावर प्रेम करणारा आहे, त्याने आपल्यासाठी सुरक्षित घराची व्यवस्था केली, जरी ते दुर्योधनाच्या अनुयायी नीच लोकांनी बांधलेलं आणि लपवलेलं असलं तरी.
यदीदं गृहामाग्नेयं विहितं मन्यते भवान्। तत्रैव साधु गच्छामो यत्र पूर्वोषिता वयम्
जर तुला वाटतं हे घर खरंच जाळण्यासाठीच बांधलं आहे, तर आपण जिथे आधी राहिलो तिथेच परत जाऊया.
दर्शयित्वा पृथग्गन्तुं न कार्यं प्रतिभाति मे। अशुभं वा शुभं वा स्यात्तैर्वसाम सहैव तु
आपण आपली ओळख दाखवून वेगळं निघणं मला योग्य वाटत नाही; चांगलं असो वा वाईट, आपण सगळे एकत्रच राहूया.
अद्यप्रभृति चास्मासु गतेषु भयविह्वलः। रूढमूलो भवेद्राज्ये धार्तराष्ट्रो जनेश्वरः
आजपासून आपण इथून गेलो, तर धृतराष्ट्राचा मुलगा भीतीने राज्यावर आपली पकड घट्ट करेल, राजाधिराज.
तदीयं तु भवेद्राज्यं तदीयाश्च जना इमे। तस्मात्सहैव वत्स्यामो गलन्यस्तपदा वयम्
मग राज्य त्यांचंच होईल, आणि लोकही त्यांचेच होतील; म्हणून आपण सगळे एकत्र, ठामपणे इथेच राहूया.
अस्माकं कालमासाद्य राज्यमाच्छिद्य शत्रुतः। अर्थं पैतृकमस्माकं सुखं भोक्ष्याम शाश्वतम्
आपला काळ आला की, शत्रूकडून राज्य मिळवून, आपण आपल्या वडिलांची संपत्ती आणि कायमचं सुख उपभोगू.
धृतराष्ट्रवचोऽस्माभिः किमर्थमनुपाल्यते। तेभ्यो भित्त्वाऽन्यथागन्तुं दौर्बल्यं ते कुतो नृप
आपण धृतराष्ट्राचं ऐकावं असं काही कारण नाही; त्यांच्यापासून वेगळं होऊन दुसऱ्या मार्गाने जाण्याचा विचार तुला का येतो, राजन? यात तुझं काय दुबळेपण आहे?
आपत्सु रक्षिताऽस्माकं विदुरोऽस्ति महामतिः। मध्यस्थ एव गाङ्गेयो राज्यभोगपराङ्मुखः
आपल्यावर संकट आलं तरी विदुरासारखा बुद्धिमान आपल्याला वाचवायला आहे; आणि भीष्म, जो नेहमीच निःपक्ष आहे, त्याला राज्यभोगाची इच्छा नाही.
बाह्लीकप्रमुखा वृद्धा मध्यस्था एव सर्वदा। अस्मदीयो भवेद्द्रोणः फल्गुनप्रेमसंयुतः
बाह्लीक वगैरे वयोवृद्ध नेहमीच निःपक्ष आहेत; आणि द्रोण तर आपलाच आहे, कारण तो अर्जुनावर प्रेम करतो.
तस्मात्सहैव वस्तव्यं न गन्तव्यं कथं नृप। अथवास्मासु ते कुर्युः किमशक्ताः पराक्रमैः
म्हणून आपण सगळ्यांनी एकत्रच राहायला हवं, राजन. वेगळं जाऊ नये. नाहीतर, ते आपल्याला काहीच करू शकणार नाहीत, कारण त्यांच्या हातात काहीच ताकद नाही.
क्षुद्राः कपटिनो धूर्ता जाग्रत्सु मनुजेश्वर। किं न कुर्युः पुरा मह्यं किं न दत्तं महाविषम्
हे लहान, कपटी, धूर्त लोक, राजाधिराज, आपण जागे असताना काय करणार नाहीत? त्यांनी मला अजूनही विष का दिलं नाही?
आशीविषैर्महाघोरैः सर्पैस्तैः किं न दंशितः। प्रमाणकोट्यां संगृह्य निद्रापरवशे मयि
त्या भयंकर, विषारी सापांनी, जे असंख्य होते, मी झोपेत असताना मला का चावलं नाही?
सर्पैर्दृष्टिविषैर्गोरैर्गङ्गायां शूलसन्ततौ। किं तैर्न पातितो भूप तदा किं मृतवानहम्
त्या भयंकर विष असलेल्या सापांनी मला गंगेच्या पाण्यात, भाल्यांच्या गर्दीत का टाकलं नाही, राजन? मी तेव्हा का मेलो नाही?
आपत्सु तासु घोरासु दुष्प्रयुक्तासु पापिभिः। अस्मानरक्षद्यो देवो जगद्यस्य वशे स्थितम्
त्या भयंकर संकटांत, पापी लोकांनी केलेल्या त्रासात, ज्याच्या हातात सगळं जग आहे, त्या देवाने आपली रक्षा केली.
चराचरात्मकं सोऽद्य यातः कुत्र नृपोत्तम। यावत्सोढव्यमस्माभिस्तावत्सोढास्मि यत्नतः
ज्याच्यात सगळं जड आणि जंगम आहे, तो आज कुठे गेला, राजश्रेष्ठ? आपण जिथपर्यंत सहन करू शकतो, तिथपर्यंत प्रयत्नपूर्वक सहन करू.
यदा न शक्ष्यतेऽस्माभिस्तदा पश्याम नो हितम्। किं द्रष्टव्यमिहास्माभिर्विगृह्य तरसा बलात्
जेव्हा आपल्याला शक्य होणार नाही, तेव्हा आपण आपल्यासाठी काय योग्य आहे ते पाहू. जोरजबरदस्तीने भांडून आपल्याला इथे काय मिळणार आहे?
सान्त्ववादेन दानेन भेदेनापि यतामहे। अर्धराज्यस्य संप्राप्त्यै ततो दण्डः प्रशस्यते
गोड बोलून, दान देऊन, किंवा फूट पाडून, आपण अर्ध्या राज्यासाठी प्रयत्न करू. त्यानंतरच बळाचा वापर करावा.
तस्मात्सहैव वस्तव्यं तन्मनोर्पितशल्यवत्। दर्शयित्वा पृथक् क्वापि न गन्तव्यं सुभीतवत्
म्हणून, मनात दुखः घेऊन आपण सगळ्यांनी एकत्रच राहावं. आपली ओळख दाखवून, भीतीपोटी कुठेही वेगळं जाऊ नये.
इह यत्तैर्निराकारैर्वस्तव्यमिति रोचये। अप्रमत्तैर्विचिन्वद्भिर्गतिमिष्टां ध्रुवामितः
इथे, त्यांच्या गूढ हेतूंनुसार राहणं मला मान्य आहे. आपण सतर्क राहून, इथून बाहेर पडायचा योग्य आणि निश्चित मार्ग शोधू.
यदि विन्देत चाकारमस्माकं स पुरोचनः। क्षिप्रकारी ततो भूत्वा प्रसह्यापि दहेत्ततः
जर पुरोचनाने आपली योजना ओळखली, तर तो पटकन काहीतरी करून आपल्याला जबरदस्तीने जाळू शकतो.
नायं बिभेत्युपक्रोशादधर्माद्वा पुरोचनः। तथा हि वर्तते मन्दः सुयोधनवशे स्थितः
हा पुरोचन ना अपमानाला घाबरतो, ना अधर्माला. तो मूर्ख असून, सुयोधनाच्या आज्ञेत वागत असतो.