अनाप्तैर्दत्तमादत्ते नरः शस्त्रमलोहजम्। श्वाविच्छरणमासाद्य प्रमुच्येत हुताशनात्
परक्यांनी दिलेले लोखंडाचे शस्त्र मनुष्य उचलू शकतो; कुत्र्याच्या छायेत पोहोचल्यावर तो ज्वाळांतून सुटू शकतो.
चरन्मार्गान्विजानाति नक्षत्रैर्विन्दते दिशः। आत्मना चात्मनः पञ्च पीडयन्नानुपीड्यते
मार्गावरून चालल्यावर तो कसा आहे हे कळते; तारकांवरून दिशा समजतात; आणि स्वतःच्या पाच इंद्रियांना आवर घातल्यास, मनुष्य कोणाच्याही ताब्यात राहत नाही.
एवमुक्तः प्रत्युवाच धर्मराजो युधिष्ठिरः। विदुरं विदुषां श्रेष्ठं ज्ञातमित्येव पाण्डवः
अशा प्रकारे बोलल्यावर धर्मराज युधिष्ठिराने विदुराला, जो विद्वानांमध्ये श्रेष्ठ होता, "हे समजलं," असं सांगितलं.
अनुशिक्ष्यानुगम्यैतान्कृत्वा चैव प्रदक्षिणम्। पाण्डवानभ्यनुज्ञाय विदुरः प्रययौ गृहान्
विदुराने त्यांना योग्य ते शिकवलं, त्यांच्या मागे गेला, त्यांना प्रदक्षिणा घातली आणि पांडवांची परवानगी घेऊन आपल्या घरी निघून गेला.
निवृत्ते विदुरे चापि भीष्मे पौरजने तथा। अजातशत्रुमासाद्य कुन्ती वचनमब्रवीत्
विदुर, भीष्म आणि नगरातील लोक निघून गेल्यावर, कुंतीने अजतशत्रू युधिष्ठिराजवळ जाऊन बोलली.
क्षत्ता यदब्रवीद्वाक्यं जनमध्येऽब्रुवन्निव। त्वया च स तथेत्युक्तो जानीमो न च तद्वयम्
क्षत्ताने जे काही लोकांसमोर बोलल्यासारखं सांगितलं, त्यावर तू 'तसं होऊ द्या' असं उत्तर दिलंस; पण आम्हाला ते काय होतं हे माहीत नाही.
यदीदं शक्यमस्माभिर्ज्ञातुं नैव च दोषवत्। श्रोतुमिच्छामि तत्सर्वं संवादं तव तस्य च
हे आम्हाला जाणून घेणं शक्य असेल आणि त्यात काही दोष नसेल, तर मला तुझं आणि त्याचं सगळं संभाषण ऐकायचं आहे.
विषादग्नेश्च बोद्धव्यमिति मां विदुरोऽब्रवीत्। पन्थानो वेदितव्याश्च नक्षत्रैश्च तथा दिशः। `कुड्याश्चविदिताःकार्याःस्याच्छुद्धिरितिचाब्रवीत्
विदुराने मला सांगितलं, "विषाचा अग्नी ओळखावा, ताऱ्यांवरून दिशा समजून घ्याव्यात, अज्ञात भिंती तयार कराव्यात आणि शुद्धता राखावी."
जितेन्द्रियश्च वसुधां प्राप्स्यतीति च मेऽब्रवीत्। विज्ञातमिति तत्सर्वं प्रत्युक्तो विदुरो मया
त्याने असंही सांगितलं, "ज्याने आपल्या इंद्रियांवर विजय मिळवला तो पृथ्वी मिळवेल." मी विदुराला उत्तर दिलं, "हे सर्व समजलं आहे."
अष्टमेऽहनि रोहिण्यां प्रयाताः फाल्गुनस्य ते। वारणावतमासाद्य ददृशुर्नागरं जनम्
फाल्गुन महिन्यातील आठव्या दिवशी, रोहिणी नक्षत्र असताना, ते निघाले आणि वारणावतला पोहोचल्यावर त्यांनी नगरातील लोकांना पाहिलं.
ततः सर्वाः प्रकृतयो नगराद्वारणावतात्। सर्वमङ्गलसंयुक्ता यथाशास्त्रमतन्द्रिताः
मग वारणावत नगरीतील सर्व अधिकारी, शुभचिन्हांनी युक्त होऊन, शास्त्रानुसार आणि मन लावून उपस्थित राहिले.
श्रुत्वाऽगतान्पाण्डुपुत्रान्नानायानैः सहस्रशः। अभिजग्मुर्नरश्रेष्ठाञ्श्रुत्वैव परया मुदा
पांडुपुत्र आलेत हे ऐकून, हजारो लोक विविध वाहनांनी मोठ्या आनंदाने, श्रेष्ठ पुरुषांना भेटायला आले.
ते समासाद्य कौन्तेयान्वारणावतका जनाः। कृत्वा जयाशिषः सर्वे परिवार्योपतस्थिरे
त्या वारणावतच्या लोकांनी कुंतीपुत्रांना भेटून, सर्वांनी विजयाच्या शुभेच्छा दिल्या आणि त्यांना वेढून उभे राहिले.
तैर्वृतः पुरुषव्याघ्रो धर्मराजो युधिष्ठिरः। विबभौ देवसङ्काशो वज्रपाणिरिवामरैः
त्या लोकांनी वेढलेला धर्मराज युधिष्ठिर, पुरुषांमध्ये वाघासारखा, अमरांमध्ये वज्रधारीसारखा तेजस्वी दिसत होता.
सत्कृताश्चैव पौरैस्ते पौरान्सत्कृत्य चानघ। अलङ्कृतं जनाकीर्णं विविशुर्वारणावतम्
नगरवासीयांनी त्यांचा सन्मान केला आणि त्यांनीही नगरवासीयांचा आदर केला. मग सजवलेलं, लोकांनी गजबजलेलं वारणावत त्यांनी प्रवेश केला.
ते प्रविश्य पुरीं वीरास्तूर्णं जग्मुरथो गृहान्। ब्राह्मणानां महीपाल रतानां स्वेषु कर्मसु
ते वीर नगरात शिरून लगेचच आपल्या घराकडे गेले. ब्राह्मण, राजे आणि आपल्या कर्तव्याशी प्रेम असणारेही तसेच गेले.
नगराधिकृतानां च गृहाणि रथिनां वराः। उपतस्थुर्नरश्रेष्ठा वैश्यशूद्रगृहाण्यपि
रथ चालवणारे श्रेष्ठ लोक नगराधिकार्यांच्या घरांना आणि वैश्य, शूद्र यांच्या घरांनाही भेट देऊ लागले.
अर्चिताश्च नरैः पौरैः पाण्डवा भरतर्षभ। जग्मुरावसथं पश्चात्पुरोचनपुरःसराः
लोकांनी आणि नगरवासीयांनी पांडवांचा सन्मान केला. मग पांडव, पुरोचनाच्या पुढे राहून, आपल्या निवासस्थानी गेले.
तेभ्यो भक्ष्याणि पानानि शयनानि शुभानि च। आसनानि च मुख्यानि प्रददौ स पुरोचनः
पुरोचनाने त्यांना खाण्यापिण्याच्या वस्तू, उत्तम झोपायची व्यवस्था आणि चांगली आसने दिली.
तत्र ते सत्कृतास्तेन सुमहार्हपरिच्छदाः। उपास्यमानाः पुरुषैरूषुः पुरनिवासिभिः
तेथे त्यांना पुरोचनाने फार मौल्यवान वस्तूंनी सन्मानित केलं, नगरातील लोकांनी त्यांची सेवा केली आणि ते तिथे राहू लागले.
दशरात्रोषितानां तु तत्र तेषां पुरोचनः। निवेदयामास गृहं शिवाख्यमशिवं तदा
दहा दिवस तिथे राहिल्यावर, पुरोचनाने त्यांना 'शिव' नावाचं घर दाखवलं, जे त्या वेळी काहीच शुभ नव्हतं.
तत्र ते पुरुषव्याघ्रा विविशुः सपरिच्छदाः। पुरोचनस्य वचनात्कैलासमिव गुह्यकाः
ते पुरुषसिंह आपल्या सर्व सेवकांसह, पुरोचनाच्या सांगण्यावरून, जसं यक्ष कैलासावर जातात तसं त्या घरात गेले.
तच्चागारमभिप्रेक्ष्य सर्वधर्मभृतां वरः। उवाचाग्नेयमित्येवं भीमसेनं युधिष्ठिरः
ते घर नीट पाहून, धर्माचे श्रेष्ठ युधिष्ठिर भीमसेनाला म्हणाले, "हे खरंच अग्नीचं घर आहे."
जिघ्राणोऽस्य वसागन्धं सर्पिर्जतुविमिश्रितम्। कृतं हि व्यक्तमाग्नेयमिदं वेश्म परन्तप
त्यातल्या चरबीचा, तुप आणि लाक्षेसोबत मिसळलेल्या वास घेत, तो म्हणाला, "हे घर नक्कीच जाळण्यासाठीच केलं आहे, शत्रूंचा संहार करणारा."
शणसर्जरसं व्यक्तमानीय गृहकर्मणि। मुञ्जबल्वजवंशादिद्रव्यं सर्वं घृतोक्षितम्
घर बांधताना शण आणि सर्जाच्या रसाचा वापर स्पष्ट दिसतो, आणि मुंज, बल्वज, वंश आणि इतर सर्व सामान तुपात भिजवलेलं आहे.
तृणबल्वजकार्पासवंशदारुकटान्यपि। आग्नेयान्यत्र क्षिप्तानि परितो वेश्मनस्तथा
गवत, बल्वज, कापूस, वंश, लाकूड आणि मोठ्या फांद्या — हे सगळं जाळता येईल असं सामान घरभर ठेवलेलं आहे.
शिल्पिभिः सुकृतं ह्याप्तैर्विनीतैर्वेश्मकर्मणि। विश्वस्तं मामयं पापो दग्धुकामः पुरोचनः
विश्वासू आणि नम्र कारागिरांनी हे घर फार कौशल्याने बांधलं आहे, पण हा दुष्ट पुरोचन मला फसवून जाळायचाच विचार करतो.
तथा हि वर्तते मन्दः सुयोधनवशे स्थितः। इमां तु तां महाबुद्धिर्विदुरो दृष्टवांस्तथा
हा मूर्ख पुरोचन दुर्योधनाच्या सांगण्यावर असं वागत आहे; पण विदुरासारख्या बुद्धिमानाने हे सगळं ओळखलं आहे.
आपदं तेन मां पार्थ स संबोधितवान्पुरा। ते वयं बोधितास्तेन नित्यमस्मद्धितैषिणा
पूर्वी विदुराने मला या संकटाची जाणीव करून दिली होती, पार्था; तो नेहमीच आपल्या भल्यासाठी आपल्याला सावध करत असतो.
पित्रा कनीयसा स्नेहाद्बुद्धिमन्तो शिवं गृहम्। अनार्यैः सुकृतं गूढैर्दुर्योधनवशानुगैः
आपल्या वडिलांचा लहान भाऊ, जो बुद्धिमान आणि आपल्यावर प्रेम करणारा आहे, त्याने आपल्यासाठी सुरक्षित घराची व्यवस्था केली, जरी ते दुर्योधनाच्या अनुयायी नीच लोकांनी बांधलेलं आणि लपवलेलं असलं तरी.