प्रत्युत्थानासनाद्येन संप्रदानेन केनचित्। अतिविश्रब्धघाती स्यात्तीक्ष्णंदष्ट्रो निमग्नकः
उठून, आसन देऊन किंवा काहीतरी देऊन, कोणी फार विश्वासू खुनी होऊ शकतो—तो आतून धारदार आणि लपलेला असतो.
अशङ्कितेभ्यः शङ्केत शङ्कितेभ्यश्च सर्वशः। अशङ्क्याद्भयमुत्पन्नमपि मूलं निकृन्तति
ज्यांच्यावर शंका येत नाही त्यांच्यापासून सावध राहावं, आणि जे संशयास्पद आहेत त्यांच्यापासून तर पूर्णपणे जपावं; कारण शंका नसलेल्या ठिकाणची भीती सुद्धा मुळापासून नाश करू शकते.
न विश्वसेदविश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्वसेत्। विश्वासाद्भयमुत्पन्नं मूलान्यपि निकृन्तति
अविश्वासूवर कधीही विश्वास ठेवू नये, आणि विश्वासूवरही जास्त विश्वास ठेवू नये; कारण विश्वासातून आलेली भीती मुळासकट नष्ट करू शकते.
चारः सुविहितः कार्य आत्मनश्च परस्य वा। पाषण्डांस्तापसादींश्च परराष्ट्रेषु योजयेत्
स्वतःसाठी किंवा दुसऱ्यासाठी चांगला गुप्तहेर ठेवावा; परदेशात पाखंडी, तपस्वी आणि अशा लोकांना कामाला लावावं.
उद्यानेषु विहारेषु देवतायतनेषु च। पानागारेषु रथ्यासु सर्वतीर्थेषु चाप्यथ
उद्यानात, फिरायला जाण्याच्या ठिकाणी, देवळात, मद्याच्या दुकानात, रस्त्यावर आणि सर्व तीर्थस्थळी—
चत्वरेषु च कूपेषु पर्वतेषु वनेषु च। समवायेषु सर्वेषु सरित्सु च विचारयेत्
चौकात, विहिरीवर, डोंगरावर, जंगलात, सर्व सभा-समारंभात आणि नद्यांवर—त्यांना पाठवावं.
वाचा भृशं विनीतः स्याद्धृदयेन तथा क्षुरः। स्मितपूर्वाभिभाषी स्यात्सृष्टो रौद्रस्य कर्मणः
तो बोलण्यात फार नम्र असावा, पण मनाने धारदार असावा; कठोर काम दिलं तरी हसत हसत बोलावा.
अञ्जलिः शपथः सान्त्वं शिरसा पादवन्दनम्। आशाकरणमित्येवं कर्तव्यं भूतिमिच्छता
हात जोडून नमस्कार, शपथ, गोड बोलणं, डोकं झुकवणं, पायाला स्पर्श करणं आणि मागणी ऐकणं—हे सगळं संपत्ती मिळवू इच्छिणाऱ्याने करावं.
सुपुष्पितः स्यादफलः फलवान्स्याद्दुरारुहः। आमः स्यात्पक्वसङ्काशो नच जीर्येत कर्हिचित्
झाड फुलांनी बहरलेलं असू शकतं, पण त्याला फळं लागत नाहीत; कधी झाडाला फळं लागतात, पण ते चढायला कठीण असतं. कधी कधी कच्चं फळ पिकल्यासारखं दिसतं, आणि हे झाड कधीच खरं खरं वाळत नाही.
त्रिवर्गे त्रिविधा पीडा ह्यनुबन्धास्तथैव च। अनुबन्धाः शुभा ज्ञेयाः पीडास्तु परिवर्जयेत्
जीवनातील तीन मुख्य उद्दिष्टांच्या मागे लागताना, तीन प्रकारच्या वेदना आणि परिणाम येतात. जे परिणाम शुभ आहेत, ते समजून घ्यावेत; पण वेदना मात्र टाळाव्यात.
धर्मं विचरतः पीडा सापि द्वाभ्यां नियच्छति। अर्थं चाप्यर्थलुब्धस्य कामं चातिप्रवर्तिनः
धर्माचा शोध घेताना माणसाला वेदना होते, आणि ती दोन प्रकारांनी थांबवता येते: धनाच्या लालसेने पछाडलेल्या माणसाला, आणि कामाच्या अती मागे लागलेल्या माणसाला.
अगर्वितात्मा युक्तश्च सान्त्वयुक्तोऽनसूयिता। अवेक्षितार्थः शुद्धात्मा मन्त्रयीत द्विजैः सहा
ज्याच्या मनात गर्व नाही, जो योग्य वागतो, शांतपणे बोलतो, दुसऱ्याचा हेवा करत नाही, जो नीट विचार करतो आणि ज्याचं मन शुद्ध आहे, त्याने ब्राह्मणांसोबत सल्ला करावा.
कर्मणा येन केनैव मृदुना दारुणेन च। उद्धरेद्दीनमात्मानं समर्थो धर्ममाचरेत्
मऊ किंवा कठीण, जशी कृती लागेल तशी करून, जो समर्थ आहे त्याने आपली दुःखी अवस्था दूर करावी आणि धर्माचं पालन करावं.
न संशयमनारुह्य नरो भद्राणि पश्यति। संशयं पुनरारुह्य यदि जीवति पश्यति
जो माणूस शंकेच्या झाडावर चढत नाही, त्याला शुभ गोष्टी दिसत नाहीत; पण जो चढतो आणि वाचतो, त्याला त्या दिसतात.
यस्य बुद्धिः परिभवेत्तमतीतेन सान्त्वयेत्। अनागतेन दुर्बुद्धिं प्रत्युत्पन्नेन पण्डितम्
ज्याची बुद्धी भरकटली आहे, त्याला गेलेल्या गोष्टी सांगून शांत करावं; मूर्खाला येणाऱ्या गोष्टी दाखवाव्यात; आणि ज्ञानी माणसाला सध्याच्या गोष्टी सांगाव्यात.
योऽरिणा सह सन्धाय शयीत कृतकृत्यवत्। स वृक्षाग्रे यथा सुप्तः पतितः प्रतिबुध्यते
जो शत्रूशी मैत्री करून, सर्व काही झाल्यासारखं वाटून झोपतो, तो जणू झाडाच्या टोकावर झोपतो आणि खाली पडल्यावरच जागा होतो.
मन्त्रसंवरणे यत्नः सदा कार्योऽनसूयता। आकारमभिरक्षेत चारेणाप्यनुपालितः
सल्ला गुप्त ठेवण्यासाठी नेहमीच प्रयत्न करावा, हेवा न ठेवता; आणि आपली ओळख जपावी, अगदी कोणी गुप्तहेर पाहत नसला तरी.
न रात्रौ मन्त्रयेद्विद्वान्न च कैश्चिदुपासितः। प्रासादाग्रे शिलाग्रे वा विशाले विजनेपि वा
ज्ञानी माणसाने रात्री किंवा इतरांच्या उपस्थितीत सल्ला करू नये; महालाच्या टोकावर, दगडावर, मोठ्या मोकळ्या जागेत किंवा एकांतातही सल्ला करू नये.
समन्तात्तत्र पश्यद्भिः सहाप्तैरेव मन्त्रयेत्। नैव संवेशयेत्तत्र मन्त्रवेश्मनि शारिकाम्
सर्व बाजूंनी नीट पाहणाऱ्या आणि विश्वासू मित्रांसोबतच सल्ला करावा; आणि सल्ला देण्याच्या खोलीत कधीही शारिकेला येऊ द्यावं नाही.
शुकान्वा शारिका वापि बालमूर्खजडानपि। प्रविष्टानपि निर्वास्य मन्त्रयेद्धार्मिकैर्द्विजैः
शुक किंवा शारिका, किंवा लहान मुले, मूर्ख, मंद माणसे — हे सल्ला खोलीत आले तरी त्यांना बाहेर काढावं; आणि धर्मशील ब्राह्मणांसोबतच सल्ला करावा.
नीतिज्ञैर्न्यायशास्त्रज्ञैरितिहासे सुनिष्ठितैः। रक्षां मन्त्रस्य निश्छिद्रां मन्त्रान्ते निश्चयेत्स्वयम्
नीती जाणणारे, न्यायशास्त्राचे जाणकार, आणि इतिहासात पारंगत असे लोक यांच्या सोबत सल्ला गुप्त ठेवावा; आणि शेवटी स्वतः निर्णय घ्यावा.
वीरोपवर्णितात्तस्माद्धर्मार्थाभ्यामथात्मना। एकेन वाथ विप्रेण ज्ञातबुद्धिर्विनिश्चयेत्
म्हणून, शूर लोकांकडून धर्म आणि अर्थ ऐकून, आणि स्वतः विचार करून, किंवा विद्वान ब्राह्मणासोबत, स्पष्ट समजून निर्णय घ्यावा.
तृतीयेन न चान्येन व्रजेन्निश्चयमात्मवान्। षट्कर्णश्छिद्यते मन्त्र इति नीतिषु पठ्यते
तिसऱ्या किंवा कुठल्याही इतर व्यक्तीसोबत निर्णय घेऊ नये; कारण सहा कानांनी ऐकलेला सल्ला गुप्त राहात नाही, असं नीतीशास्त्रात सांगितलं आहे.
निःसृतो नाशयेन्मन्त्रो हस्तप्राप्तामपि श्रियम्। स्वमतं च परेषां च विचार्य च पुनःपुनः। गुणवद्वाक्यमादद्यान्नैव तृप्येद्विचक्षणः
गुप्तता बाहेर गेली, तर हातात आलेलं धनही नष्ट होतं. आपलं आणि दुसऱ्यांचं मत पुन्हा पुन्हा विचारावं; आणि जे चांगलं आहे ते स्वीकारावं. ज्ञानी माणूस कधीच समाधानी राहत नाही.
नाच्छित्वा परमर्माणि नाकृत्वा कर्म दारुणम्। नाहत्वा मत्स्यघातीव प्राप्नोति महतीं श्रियम्
खऱ्या गुपितांची माहिती न घेता, कठोर कर्म न करता, आणि मासेमारीसारखं झटका न देता, मोठं संपत्ती मिळत नाही.
कर्शितं व्याधितं क्लिन्नमपानीयमघासकम्। परिविश्वस्तमन्दं च प्रहर्तव्यमरेर्बलम्
शत्रूचं सैन्य जर अशक्त, आजारी, ओलसर, पाण्यावाचून, दमलेलं, अति विश्वासू किंवा मंद असेल, तर त्यावर आघात करावा.
नार्थिकोऽर्थिनमभ्येति कृतार्थे नास्ति सङ्गतम्। तस्मात्सर्वाणि साध्यानि सावशेषाणि कारयेत्
ज्याला काही मिळवायचं आहे, तो आपला हेतू साध्य झालेल्या माणसाकडे जात नाही; कारण ज्याचं काम पूर्ण झालं आहे, त्याच्याशी कुणाचंही जुळणं राहत नाही. म्हणून, प्रत्येकाने आपली सगळी उद्दिष्टं पूर्ण करावीत, काहीही अपूर्ण ठेवू नये.
संग्रहे विग्रहे चैव यत्नः कार्योऽनसूयता। उत्साहश्चापि यत्नेन कर्तव्यो भूतिमिच्छता
मैत्री असो वा वैर, नेहमी मनापासून आणि द्वेष न ठेवता प्रयत्न करावा. ज्याला भरभराट हवी आहे, त्याने उत्साहाने आणि मेहनतीने काम करावं.
नास्य कृत्यानि बुध्येरन्मित्राणि रिपवस्तथा। आरब्धान्येव पश्येरन्सुपर्यवसितान्यपि
मित्र असो वा शत्रू, कुणालाही आपली कामं कळू द्यायची नाहीत; त्यांनी फक्त सुरू केलेली किंवा पूर्ण झालेलीच कामं पाहावीत.
भीतवत्संविधातव्यं यावद्भयमनागतम्। आगतं तु भयं दृष्ट्वा प्रहर्तव्यमभीतवत्
जोवर संकट आलेलं नाही, तोवर घाबरल्यासारखं वागावं; पण संकट समोर आलं की, निर्भयपणे त्याचा सामना करावा.