अथैनं भक्षितैः पादैर्व्याघ्रो गृह्णातु वै ततः। ततो वै भक्षयिष्यामः सर्वे मुदितमानसाः
मग त्याचे पाय खाल्ल्यावर वाघ त्याला पकडावा; त्यानंतर आपण सर्वजण आनंदाने त्याचा भक्षण करू.
जम्बुकस्य तु तद्वाक्यं तथा चक्रः समाहिताः। मूषिकाभक्षितैः पादैर्मृगं व्याघ्रोऽवधीत्तदा
कोल्ह्याचे ते बोलणे सर्वांनी मान्य केले; उंदीराने पाय खाल्ल्यावर वाघाने त्या हरिणाचा वध केला.
दृष्ट्वैवाचेष्टमानं तु भूमौ मृगकलेवरम्। स्नात्वाऽऽगच्छत भद्रं वोरक्षामीत्याह जम्बुकः
मृगाचं प्रेत शरीर जमिनीवर पडलेलं पाहून, कोल्ह्याने म्हटलं, 'तुम्ही स्नान करून परत या, मी हे राखून ठेवतो.'
शृगालवचनात्तेऽपि गताः सर्वे नदीं ततः। स चिन्तापरमो भूत्वा तस्थौ तत्रैव जम्बुकः
कोल्ह्याच्या बोलण्यावरून ते सगळे नदीकडे गेले; कोल्हा मात्र तिथेच राहिला, आणि त्याच्या मनात चिंता भरली.
अथाजगाम पूर्वं तु स्नात्वा व्याघ्रो महाबलः। ददर्श जम्बुकं चैव चिन्ताकुलितमानसम्
मग मोठ्या बळाचा वाघ आधी स्नान करून आला आणि त्याने कोल्ह्याला पाहिलं, जो काळजीने विचार करत होता.
किं शोचसि महाप्राज्ञ त्वं नो बुद्धिमतां वरः। अशित्वा पिशितान्यद्य विहरिष्यामहे वयम्
वाघ म्हणाला, 'अरे बुद्धिवंत, तू का दुःखी आहेस? तू तर हुशारांमध्ये श्रेष्ठ आहेस! आज आपण हे मांस खाऊन मोकळे फिरू.'
शृणु मे त्वं महाबाहो यद्वाक्यं मूषिकोऽब्रवीत्। धिग्बलं मृगराजस्य मयाद्यायं मृगो हतः
'हे बळवान, जरा ऐक, उंदराने काय सांगितलं ते सांगतो. आज मीच हा मृग मारला, सिंहाचं बळ काय कामाचं!'
मद्बाहुबलमाश्रित्य तृप्तिमद्य गमिष्यति। तस्यैवं गर्जितं श्रुत्वा ततो भक्ष्यं न रोचये
'माझ्या स्वतःच्या बळावर मी आज तृप्त होईन.' असं त्याचं गर्वाचं बोलणं ऐकून मला हे मांस खायचं मनात नाही.
ब्रवीति यदि स ह्येवं काले ह्यस्मि प्रबोधितः। स्वबाहुबलमाश्रित्य हनिष्येऽहं वनेचरान्
'जर तो खरंच असं बोलत असेल, आणि मी आता जागा झालो, तर मी माझ्या बळावर जंगलातल्या प्राण्यांना मारीन.'
खादिष्ये तत्र मांसानि इत्युक्त्वा प्रस्थितोवनम्। एतस्मिन्नेव काले तु मूषिकोऽप्याजगाम ह
'मी तिथे जाऊन मांस खाईन,' असं म्हणून तो जंगलात गेला. त्याच वेळी उंदीरही तिथे आला.
तमागतमभिप्रेक्ष्य शृगालोऽप्यब्रवीद्वचः। शृणु मीषिक भद्रं ते नकुलो यदिहाब्रवीत्
तो येताना पाहून कोल्ह्याने म्हटलं, 'ऐक उंदीर, तुझं भलं होवो; इथे मुंगूस काय बोलला ते ऐक.'
मृगमांसं न खादेयं गरमेतन्न रोचते। मूषिकं भक्षयिष्यामि तद्भवाननुमन्यताम्
'मला मृगाचं मांस खायचं नाही; असा गर्व मला आवडत नाही. मी उंदीर खाईन; हे तुला मान्य असावं.'
तच्छ्रुत्वा मूषिको वाक्यं संत्रस्तः प्रगतो बिलम्। ततः स्नात्वा स वै तत्र आजगाम वृको नपृ
हे ऐकून उंदीर घाबरून आपल्या बिलात पळून गेला. मग स्नान करून लांडगाही तिथे आला.
तमागतमिदं वाक्यमब्रवीज्जम्बुकस्तदा। मृगराजो हि संक्रुद्धो न ते साधु भविष्यति
तो येताच कोल्ह्याने म्हटलं, 'सिंह खूप रागावला आहे; तुझ्यासाठी हे बरं नाही.'
सकलत्रस्त्विहायाति कुरुष्व यदनन्तरम्। एवं संचोदितस्तेन जम्बुकेन तदा वृकः
'तो सगळ्यांना घाबरवून इथे येतोय; आता पुढे तुला जे करायचं ते कर.' असं कोल्ह्याने सांगितल्यावर लांडग्याने—
ततोऽवलुम्पनं कृत्वा प्रयातः पिशिताशनः। एतस्मिन्नेव काले तु नकुलोऽप्याजगाम ह
मांसाचा तुकडा उचलून तो मांसाहारी निघून गेला. त्याच वेळी मुंगूसही तिथे आला.
तमुवाच महाराज नकुलं जम्बुको वने। स्वबाहुबलमाश्रित्य निर्जितास्तेऽन्यतो गताः
जंगलात कोल्ह्याने मुंगूसाला सांगितलं, 'स्वतःच्या बळावर ते हरले आणि दुसरीकडे गेले.'
मम दत्वा नियुद्धं त्वं भुङ्क्ष्व मांसं यथेप्सितम्
'माझ्याशी एकटा झुंज दे, आणि मग हवं तितकं मांस खा.'
निर्जिता यत्त्वया वीरास्तस्माद्वीरतरो भवान्। न त्वयाप्युत्सहे योद्धुमित्युक्त्वा सोऽप्युपागमत्
'तू वीरांना हरवलं आहेस, म्हणून तू त्यांच्यापेक्षा धाडसी आहेस; मीही तुझ्याशी लढू शकत नाही,' असं म्हणून तोही निघून गेला.
एवं तेषु प्रयातेषु जम्बुको हृष्टमानसः। खादति स्म तदा मांसमेकः सन्मन्त्रनिश्चयात्। एवं समाचरन्नित्यं सुखमेधेत भूपतिः
सगळे निघून गेल्यावर कोल्हा आनंदाने एकटाच ते मांस खाऊ लागला, कारण त्याने युक्तीने ठरवलं होतं. असं नेहमी वागत गेलं, तर राजा सुखाने भरभराटीला येतो.
भयेन भेदयेद्भीरुं शूरमञ्जलिकर्मणा। लुब्धमर्थप्रदानेन समं न्यूनं तथौजसा
भीतीने भित्र्याला घाबरवावं, शूराला आदर दाखवून नमवावं, लोभीला धन देऊन जिंकावं, आणि समान किंवा कमी असणाऱ्याला ताकदीने सामोरं जावं.
एवं ते कथितं राजन् शृणु चाप्यपरं तथा
राजा, असं तुला सांगितलं, आता आणखी एक गोष्ट ऐक.
पुत्रः सखा वा भ्राता वा पिता वा यदि वा गुरुः। रिपुस्यानेषु वर्तन्तो हन्तव्या भूतिमिच्छता
मुलगा, मित्र, भाऊ, वडील किंवा गुरु असला तरी, तो शत्रूंच्या बाजूला उभा असेल तर, संपत्ती हवी असणाऱ्याने त्याचा नाश करावा.
शपथेनाप्यरिं हन्यादर्थदानेन वा पुनः। विषेण मायया वापि नोपेक्षेते कथंचन। उभौ चेत्संशयोपेतौ श्रद्धवांस्तत्र वर्धते
शत्रूला शपथ घेऊन, धन देऊन, विष देऊन किंवा फसवून मारावं, पण कधीही दुर्लक्ष करू नये. दोघंही शंका घेत असतील तर, ज्याच्यावर विश्वास आहे तो जिंकतो.
गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः। उत्पथं प्रतिपन्नस्य न्याय्यं भवति शासनम्
गुरु जर गर्विष्ठ असेल, योग्य-अयोग्य कळत नसेल, आणि चुकीच्या मार्गावर गेला असेल, तर त्याला शिक्षा करणं योग्य आहे.
क्रुद्धोऽप्यक्रुद्धरूपः स्यात्स्मितपूर्वाभिभाषिता। `न चैनं क्रोधसंदीप्तं विद्यात्कश्चित्कथंचन।' न चाप्यन्यमपध्वंसेत्कदाचित्कोपसंयुतः
राग आला तरी शांतपणे, हसत हसत बोलावं; कोणीही आपल्याला रागावलेला समजू नये, आणि रागाच्या भरात कधीही दुसऱ्याचं नुकसान करू नये.
प्रहरिष्यन्प्रियं ब्रूयात्प्रहरन्नपि भारत। प्रहृत्य च प्रियं ब्रूयाच्छोचन्निव रुदन्निव
मारायचं असेल तरी गोड बोलावं; मारताना सुद्धा, हे भारत, गोड बोलावं, जणू काही दुःखी किंवा रडत आहे असं दाखवावं.
आश्वासयेच्चापि परं सान्त्वधर्मार्थवृत्तिभिः। अथ तं प्रहरेत्काले तथा विचलितं पथि
दुसऱ्याला सांत्वन, धर्म आणि योग्य वागणुकीने धीर द्यावा; मग योग्य वेळी, तो चुकीच्या मार्गावर गेला की त्याला मारावं.
अपि घोरापराधस्य धर्ममाश्रित्य तिष्ठतः। स हि प्रच्छाद्यते दोषः शैलो मेघैरिवासितैः
कोणी फार मोठा अपराध केला तरी, जर तो धर्मावर उभा असेल, तर त्याचा दोष ढगांनी झाकलेल्या पर्वतासारखा लपतो.
यः स्यादनुप्राप्तवधस्तस्यागारं प्रदीपयेत्। अधनान्नास्तिकांश्चोरान्विषकर्मसु योजयेत्
ज्याचा मृत्यू ठरलेला आहे, त्याचं घर जाळावं; गरीब, नास्तिक आणि चोर यांना विषाच्या कामात लावावं.