पाण्डवा अपि तत्सर्वं प्रतिचक्रुर्यथाबलम्। उद्भावनमकुर्वन्तो विदुरस्य मते स्थिताः
पांडवांनीही आपल्याला शक्य तितक्या ताकदीने प्रत्युत्तर दिलं, पण त्यांनी कधीही बढाईखोरी केली नाही. विदुराच्या सल्ल्यानुसारच ते वागत राहिले.
गुणैः समुदितान्दृष्ट्वा पौराः पाण्डुसुतांस्तदा। कथयाञ्चक्रिरे तेषां गुणान्संसत्सु भारत
पांडवपुत्रांमध्ये असलेल्या गुणांना पाहून नगरातील लोक त्यांची स्तुती करत आपसात त्यांच्या गुणांची चर्चा करू लागले, हे भारत.
राज्यप्राप्तिं च संप्राप्तं ज्येष्ठं पाण्डुसुतं तदा। कथयन्ति स्म संभूय चत्वरेषु सभासु च
नगराच्या चौकांत आणि सभांमध्ये लोक एकत्र येऊन मोठ्या पांडवाने मिळवलेल्या राज्याबद्दल बोलू लागले.
प्रज्ञाश्चक्षुरचक्षुष्ट्वाद्धृतराष्ट्रो जनेश्वरः। राज्यं न प्राप्तवान्पूर्वं स कथं नृपतिर्भवेत्
धृतराष्ट्र राजा जरी बुद्धिमान असला तरी तो आंधळा होता; त्याला याआधी कधीच राज्य मिळालं नव्हतं, मग तो आता राजा कसा होईल?
तथा शान्तनवो भीष्मः सत्यसन्धो महाव्रतः। प्रत्याख्याय पुरा राज्यं न स जातु ग्रहीष्यति
शांतनूचा पुत्र भीष्म, जो नेहमी सत्य बोलतो आणि मोठ्या व्रताचा आहे, त्याने पूर्वीच राज्य नाकारलं होतं; तो कधीच ते स्वीकारणार नाही.
ते वयं पाण्डवज्येष्ठं तरुणं वृद्धशीलिनम्। अभिषिञ्चाम साध्वद्य सत्यकारुण्यवेदिनम्
म्हणून आपण आजच मोठ्या पांडवाला, जो वयाने तरुण पण वडीलधाऱ्यांसारखा वागणारा, सत्य आणि करुणा जाणणारा आहे, त्याला अभिषेक करू या.
स हि भीष्मं शान्तनवं धृतराष्ट्रं च धर्मवित्। सपुत्रं विविधैर्भोगैर्योजयिष्यति पूजयन्
तो भीष्म आणि धर्म जाणणाऱ्या धृतराष्ट्र यांना, त्याच्या मुलांसह, विविध सुखसोयी देऊन त्यांचा सन्मान करील.
तेषां दुर्योधनः श्रुत्वा तानि वाक्यानि जल्पताम्। युधिष्ठिरानुरक्तानां पर्यतप्यत दुर्मतिः
युधिष्ठिरावर प्रेम करणाऱ्यांनी असे बोलताना ऐकून, दुर्योधन दुष्ट मनाचा असल्यामुळे फारच त्रस्त झाला.
स तप्यमानो दुष्टात्मा तेषां वाचो न चक्षमे। ईर्ष्यया चापि संतप्तो धृतराष्ट्रमुपागमत्
तो वाईट मनाचा दुर्योधन या गोष्टींनी फारच जळफळला; त्याला त्यांची वचने सहन झाली नाहीत, आणि मत्सराने पेटून तो धृतराष्ट्राकडे गेला.
ततो विरहितं दृष्ट्वा पितरं प्रतिपूज्य सः। पौरानुरागसंतप्तः पश्चादिदमभाषत
वडील एकटे असल्याचे पाहून त्याने त्यांना नमस्कार केला; पण नगरवासीयांच्या पांडवांवरील प्रेमामुळे व्यथित होऊन त्याने पुढे असे बोलले.
श्रुता मे जल्पतां तात पौराणामशिवा गिरः। त्वामनादृत्य भीष्मं च पतिमिच्छन्ति पाण्डवम्
वडिलांनो, मी नगरातील लोकांची अशुभ वचने ऐकली आहेत; ते आपल्याला आणि भीष्माला दुर्लक्षित करून पांडवाला राजा म्हणून पाहू इच्छितात.
मतमेतच्च भीष्मस्य न स राज्यं बुभुक्षति। अस्माकं तु परां पीडां चिकीर्षन्ति पुरे जनाः
हे भीष्माचेही मत आहे—त्याला राज्याची इच्छा नाही; पण नगरातील लोक आपल्याला मोठा त्रास द्यायचा विचार करतात.
पितृतः प्राप्तवान्राज्यं पाण्डुरात्मगुणैः पुरा। त्वमन्धगुणसंयोगात्प्राप्तं राज्यं न लब्धवान्
पांडूने आपल्या गुणांमुळे वडिलांकडून राज्य मिळवलं होतं; पण तुम्ही आंधळेपणामुळे आणि काही गुणांमुळे राज्य मिळवू शकला नाहीत.
स एष पाण्डोर्दायाद्यं यदि प्राप्नोति पाण्डवः। तस्य पुत्रो ध्रुवं प्राप्तस्तस्य तस्यापि चापरः
जर पांडवाला पांडूचे वारसत्व मिळाले, तर त्याचा मुलगाही ते नक्कीच मिळवेल, आणि त्याच्यानंतर त्याच्या वंशातील दुसराही.
ते वयं राजवंशेन हीनाः सह सुतैरपि। अवज्ञाता भविष्यामो लोकस्य जगतीपते
मग आपण आणि आपली मुलंही राजवंशापासून वंचित राहू आणि जगात आपली थट्टा होईल, हे पृथ्वीचे स्वामी.
सततं निरयं प्राप्ताः परपिण्डोपजीविनः। न भवेम यथा राजंस्तथा नीतिर्विधीयताम्
नेहमीच दुःखात राहून, दुसऱ्यांच्या उरलेल्या अन्नावर जगावं लागेल, असं आपल्यावर येऊ नये; म्हणून राजन, योग्य नीती ठरवा.
यदि त्वं हि पुरा राजन्निदं राज्यमवाप्तवान्। ध्रुवं प्राप्स्याम च वयं राज्यमप्यवशे जने
राजन, जर तुम्ही पूर्वी हे राज्य मिळवलं असतं, तर उरलेल्या लोकांमध्येही आम्हालाही राज्य मिळालं असतं.
धृतराष्ट्रस्तु पुत्रस्य श्रुत्वा वचनमीदृशम्। मुहूर्तमिव संचिन्त्य दुर्योधनमथाब्रवीत्
धृतराष्ट्राने आपल्या मुलाचे हे बोलणे ऐकून थोडा वेळ विचार केला आणि मग दुर्योधनाला उत्तर दिले.
धर्मनित्यस्तथा पाण्डुः सुप्रीतो मयि कौरवः। सर्वेषु ज्ञातिषु तथा मदीयेषु विशेषतः
पांडू नेहमीच धर्मनिष्ठ होता, तो माझ्यावर फार खूष असे, हे कौरवा, आणि माझ्या सर्व नातेवाईकांत विशेष करून त्याचा मला जास्त स्नेह होता.
नात्र किंचन जानाति भोजनादि चिकीर्षितम्। निवेदयति तत्सर्वं मयि धर्मभृतां वरः
तो कधीच अन्नादी व्यवस्था कशी करायची हे पाहत नसे; धर्मप्रिय पांडू मला सर्व काही सांगत असे.
तस्य पुत्रो यथा पाण्डुस्तथा धर्मपरः सदा। गुणावाँल्लोकविख्यातो नगरे च प्रतिष्ठितः
त्याचा मुलगाही पांडूसारखाच नेहमी धर्मपरायण आहे; गुणी, जगभर प्रसिद्ध आणि नगरात प्रतिष्ठित आहे.
स कथं शक्यतेऽस्माभिरपाक्रष्टुं नरर्षभः। राज्यमेष हि नः प्राप्तः ससहयो विशेषतः
तो पुरुषशार्दूल आपल्याकडून कसा दूर करता येईल? हे राज्य तर त्याच्याकडेच आले आहे, आणि त्याला मदतीला सगळे आहेत.
भृता हि पाण्डुनाऽमात्या बलं च सततं मतम्। धृताः पुत्राश्च पौत्राश्च तेषामपि विशेषतः
पांडूने मंत्री आणि सैन्य कायम आपल्याकडे वळवले होते, तसेच त्यांच्या मुला-नातवांनाही विशेष जिंकले होते.
ते तथा संस्तुतास्तात विषये पाण्डुना नराः। कथं युधिष्ठिरस्यार्थे न नो हन्युः सबान्धवान्
पांडूने आपल्या राज्यात ज्या लोकांना इतका मान दिला, ते युधिष्ठिरासाठी आपल्याला आणि आपल्या बांधवांना मारणार नाहीत का?
नैते विषयमिच्छेयुर्धर्मत्यागे विशेषतः। ते वयं कौरवेन्द्राणामेतेषां च महात्मनाम्
ते लोक धर्म सोडून राज्य घ्यायला कधीच तयार होणार नाहीत; आपण कौरवांचे स्वामी आणि हे सर्व थोर पुरुषसुद्धा तसेच.
कथं न वाच्यतां तात गच्छेम जगतस्तथा
मग, हे प्रिय, असं का म्हणू नये की आपण असं करून या जगातून निघून जाऊ?
मध्यस्थः सततं भीष्मो द्रोणपुत्रो मयि स्थितः। यतः पुतस्ततो द्रोणो भविता नात्र संशयः
भीष्म नेहमी तटस्थ असतो, आणि द्रोणाचा मुलगा माझ्या बाजूने आहे; मुलगा जिथे तिथे द्रोणही येईल, यात शंका नाही.
कृपः शारद्वतश्चैव यत एव वयं ततः। बागिनेयं ततो द्रौणिं न त्यक्ष्यति कथंचन
शारद्वताचा पुत्र कृप हाही आपल्याकडेच आहे; आणि द्रोणपुत्र कधीच आपल्या मावसाला सोडणार नाही.
क्षत्ता तु बन्धुरस्माकं प्रच्छन्नस्तु ततः परैः। न चैकः स समर्थोऽस्मान्पाण्डवार्थे प्रबाधितुम्
विदुर आपला नातेवाईक आहे, पण तो गुप्तपणे दुसऱ्या बाजूला आहे; आणि तो एकटा पांडवांसाठी आपल्याला रोखू शकणार नाही.
सुविस्रब्धान्पाण्डुसुतान्सह मात्रा विवासय। वारणावतमद्यैव नात्र दोषो भविष्यति
पांडूच्या मुलांना आणि त्यांच्या आईला आजच आत्मविश्वासाने वाराणावत येथे पाठवून द्या; यात काहीही दोष नाही.