कालेनातिचिराद्राजन्पिता स्वर्गमुपेयिवान्। स समागम्य पाञ्चालैः पाञ्चालेष्वभिषेचितः
बराच काळ गेल्यावर, राजन, त्याचे वडील स्वर्गवासी झाले; मग पंचाळ लोकांबरोबर तो एकत्र आला आणि त्यांच्यात अभिषिक्त झाला.
प्राप्तश्च राज्यं राजेन्द्र सुहृदां प्रीतिवर्धनः। राज्यं ररक्ष धर्मेण यथा चेन्द्रस्त्रिविष्टपम्
राज्य मिळाल्यावर, राजेंद्र, त्याने आपल्या मित्रांचा आनंद वाढवला; आणि इंद्र जसा आपल्या स्वर्गलोकाचे रक्षण करतो, तसा तो धर्माने राज्य सांभाळू लागला.
एतन्मया ते राजेन्द्र यथावत्परिकीर्तितम्। द्रुपदस्य च राजर्षेर्धृष्टद्युम्नस्य जन्म च
राजेंद्र, मी तुला जसा घडला तसा द्रुपद राजर्षी आणि धृष्टद्युम्न यांचा जन्म सांगितला.
धृतराष्ट्रस्तु राजन्द्रे यदा कौरवनन्दनम्। युधिष्ठिरं विजानन्वै समर्थं राज्यरक्षणे
राजेंद्र, जेव्हा धृतराष्ट्राला समजले की, युधिष्ठिर, जो कौरवांचा आनंद आहे, तो राज्याचे रक्षण करण्यास समर्थ आहे—
यौवराज्याभिषेकार्थममन्त्रयत मन्त्रिभिः। ते तु बुद्ध्वान्वतप्यन्त धृतराष्ट्रात्मजास्तदा
त्याने यौवराज्याभिषेकासाठी आपल्या मंत्र्यांशी सल्लामसलत केली; पण धृतराष्ट्रपुत्रांना हे कळताच, ते दुःखी झाले.
ततः संवत्सरस्यान्ते यौवराज्याय पार्थिव। स्थापितो धृतराष्ट्रेण पाण्डुपुत्रो युधिष्ठिरः
मग वर्षाच्या शेवटी, पांडुपुत्र युधिष्ठिराला धृतराष्ट्राने युवराजपदी बसवले.
ततोऽदीर्घेण कालेन कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः। पितुरन्तर्दधे कीर्तिं शीलवृत्तसमाधिभिः
थोड्याच काळात कुंतीपुत्र युधिष्ठिराने आपल्या उत्तम स्वभाव, वागणूक आणि धीरगंभीरतेने वडिलांची कीर्ती पुन्हा उजळवली.
असियुद्धे गदायुद्धे रथयुद्धे च पाण्डवः। संकर्षणादशिक्षद्वै शश्वच्छिक्षां वृकोदरः
तलवार, गदा आणि रथयुद्ध या सर्व प्रकारच्या युद्धकलेत भीम पांडुपुत्र नेहमीच संकर्षण यांच्याकडून शिक्षण घेत असे.
समाप्तशिक्षो भीमस्तु द्युमत्सेनसमो बले। पराक्रमेण संपन्नो भ्रातॄणामचरद्वशे
शिक्षण पूर्ण झाल्यावर भीम बळाने द्युमत्सेनासारखा झाला, पराक्रमाने युक्त झाला आणि नेहमी भावांच्या आज्ञेत वागू लागला.
प्रगाढदृढमुष्टित्वे लाघवे वेधने तथा। क्षुरनाराचभल्लानां विपाठानां च तत्त्ववित्
मजबूत पकड, चपळता आणि भेदण्याची कला यात तो निष्णात होता; कात्री, बाण आणि रुंद टोकाच्या शरांचा खरा उपयोग त्याला माहीत होता.
ऋजुवक्रविशालानां प्रयोक्ता फाल्गुनोऽभवत्। लाघवे सौष्ठवे चैव नान्यः कश्चन विद्यते
सरळ, वाकडी आणि रुंद अशा सर्व प्रकारच्या अस्त्रांचा सर्वश्रेष्ठ वापरकर्ता अर्जुन झाला; वेग आणि कौशल्य यात त्याला कोणीही तोड नव्हती.
बीभत्सुसदृशो लोक इति द्रोणो व्यवस्थितः। ततोऽब्रवीद्गुडाकेशं द्रोणः कौरवसंसदि
द्रोणाचार्यांना खात्री झाली की अर्जुनासारखा दुसरा कोणीही जगात नाही; म्हणून त्यांनी कौरव सभेत गुडाकेशाला हे सांगितले.
अगस्त्यस्य धनुर्वेदे शिष्यो मम गुरुः पुरा। अग्निवेश्य इति ख्यातस्तस्य शिष्योऽस्मि भारत
धनुर्विद्येत माझे गुरु पूर्वी अगस्त्यांचे शिष्य होते, त्यांना अग्निवेश्य म्हणून ओळखले जाई; मी त्यांचा शिष्य आहे, हे भारत.
तीर्थात्तीर्थं गमयितुमहमेतत्समुद्यतः। तपसा यन्मया प्राप्तममोघमशनिप्रभम्
तीर्थयात्रेला निघालो आणि कठोर तप करून मी एक असा अस्त्र मिळवला, जे कधीही व्यर्थ जात नाही आणि वीजेसारखे तेजस्वी आहे.
अस्त्रं ब्रह्मशिरो नाम यद्दहेत्पृथिवीमपि। ददता गुरुणा चोक्तं न मनुष्येष्विदंत्वया
त्या अस्त्राचे नाव ब्रह्मशिर आहे, जे पृथ्वीला देखील जाळू शकते; माझ्या गुरूंनी ते देताना सांगितले, 'हे माणसांवर वापरू नकोस.'
भारद्वाज विमोक्तव्यमल्पवीर्येषु संयुगे। यद्यदन्तर्हितं भूतं किंचिद्युद्ध्येत्त्वया सह
भारद्वाज, हे अस्त्र केवळ युद्धात दुर्बल शत्रूंवर किंवा कुठला अदृश्य शत्रू तुझ्याशी लढायला आला तरच सोडावे.
महातेजस्त्वमेतेन हन्याः शस्त्रेण संयुगे। त्वया प्राप्तमिदं वीर दिव्यं नान्योऽर्हति त्विदम्
या महान तेजस्वी अस्त्राने तू युद्धात शत्रूंचा नाश करू शकतोस; हे दिव्य अस्त्र फक्त तुझ्या हातात आले आहे, दुसऱ्या कोणालाही नाही.
समयस्तु त्वया रक्ष्यो मुनिसृष्टो विशांपते। आचार्यदक्षिणां देहि ज्ञातिग्रामस्य पश्यतः
पण ऋषींनी ठरवलेली प्रतिज्ञा तू पाळली पाहिजे, हे राजाधिराज; आपल्या नातेवाईकांसमोर आणि गावकऱ्यांसमोर गुरुदक्षिणा दे.
ददानीति प्रतिज्ञाते फाल्गुनेनाब्रवीद्गुरुः। युद्धेऽहं प्रतियोद्धव्यो युध्यमानस्त्वयाऽनघ
फाल्गुनाने 'मी देईन' असे वचन दिल्यावर गुरु म्हणाले, 'हे निष्पापा, गुरुदक्षिणा म्हणून तू युद्धात माझ्याशी लढ.'
तथेति च प्रतिज्ञाय द्रोणाय कुरुपुङ्गवः। उपसंगृह्य चरणावुपतस्थे विनीतवत्
कुरुकुळातील श्रेष्ठ अर्जुनाने 'तसेच करीन' असे मान्य करून द्रोणांच्या पायांना स्पर्श केला आणि नम्रपणे समोर उभा राहिला.
द्रोणो जगाद वचनं समालिङ्ग्य तु फाल्गुनम्। यन्मयोक्तं पुरा पार्थ तव लोके नरं क्वचित्
द्रोणांनी फाल्गुनाला मिठी मारून सांगितले, 'पार्था, मी पूर्वी सांगितले होते, जगात तुझ्यासारखा दुसरा कोणीही नाही.'
सदृशं कारये नैव सर्वप्रहरणे युधि। तत्कृतं च मया सम्यक्तव तुल्यो न वर्तते
सर्व अस्त्रांमध्ये आणि युद्धात मी पाहिले की तुझ्या तोडीचा कोणी नाही; हे मी पूर्णपणे साध्य केले आहे, तुझ्या बरोबरीचा कोणीच नाही.
देवा युधि न शक्तास्त्वां योद्धुं दैत्या न दानवाः। नाहं त्वत्तो विशिष्टोऽस्मि किं पुनर्मानवा रणे
देव, दैत्य आणि दानव देखील युद्धात तुझ्याशी लढू शकत नाहीत; मी देखील तुझ्यापेक्षा श्रेष्ठ नाही, मग माणसांची काय कथा?
एकस्तवाधिको लोके यो हि वृष्णिकुलोद्भवः। कृष्णः कमलपत्राक्षः कंसकालियसूदनः
संपूर्ण जगात फक्त एकच तुझ्यापेक्षा श्रेष्ठ आहे — तो म्हणजे कमलासारख्या डोळ्यांचा, वृष्णिकुळात जन्मलेला, कंस आणि कालियाचा वध करणारा कृष्ण.
स जेता सर्वलोकानां सर्वप्रहरणायुधः। नैतावता ते पार्थाहं भवाम्यनृतवागिह
जो सर्व शस्त्रांनी सज्ज आहे, तो सर्व लोकांवर विजय मिळवेल; पण हे पृथापुत्रा, त्यामुळे मी खोटं बोलणारा होतो असं नाही.
तदधीनं जगत्सर्वं तत्प्रलीनं तदुद्भवम्। तत्पदं न विजानन्ति ब्रह्मेशानादयोऽपि वा
संपूर्ण जग त्याच्यावर अवलंबून आहे, त्यात विलीन होतं आणि त्याच्यापासूनच निर्माण होतं; अगदी ब्रह्मा आणि ईशानसुद्धा त्याचं खरं स्वरूप जाणत नाहीत.
तन्नाभिप्रभवो ब्रह्मा सर्वभूतानि निर्ममे। स एव कर्ता भोक्ता च संहर्ता च जगन्मयम्
त्याच्या नाभीतून ब्रह्मा उत्पन्न झाला, ज्याने सर्व जीवांची निर्मिती केली; तोच या सृष्टीचा कर्ता, उपभोग करणारा आणि संहार करणारा आहे.
स एव भूतं भव्यं च भवच्च पुरुषः परः। नित्यः सर्वगतः स्थाणुरचलोऽयं सनातनः
तोच हा परम पुरुष आहे—भूतकाळ, भविष्यकाळ आणि वर्तमान; तो शाश्वत, सर्वत्र व्यापलेला, अढळ, स्थिर आणि सनातन आहे.
प्रादुर्भवति योगात्मा पालनार्थं स लीलया। तत्तुल्यो हि न जायेत न जातो न जनिष्यते
तो योगशक्तीने, जगाच्या रक्षणासाठी, आपल्या इच्छेने प्रकट होतो; त्याच्या बरोबरीचा कोणीही न जन्मला आहे, न जन्मेल, न सध्या आहे.
स हि मातुलजोऽभूत्ते चराचरगुरुः पिता। को हि तं जेतुमीहेत जानन्नात्महितं नरः
तोच तुझ्या मावसभावाचा मुलगा झाला आणि सर्व चराचरांचा गुरु व पिता झाला; स्वतःचं भलं जाणणारा कोणता मनुष्य त्याच्यावर विजय मिळवायची इच्छा करील?