सलिलादुत्थितो वह्निर्येन व्याप्तं चराचरम्। दधीचस्यास्थितो वज्रं कृतं दानवसूदनम्
पाण्यातून अग्नी निर्माण झाला, ज्याने सगळ्या जगाला व्यापले; दधीच्याच्या हाडांपासून दानवांचा नाश करणारे वज्र तयार झाले.
आग्नेयः कृत्तिकापुत्रो रौद्रो गाङ्गेय इत्यपि। श्रूयते भगवान्देवः सर्वगुह्यमयो गुहः
सर्व रहस्यांनी भरलेला देवता गुह, अग्नीचा पुत्र, कृतिकेचा पुत्र, रौद्र आणि गंगेचा पुत्र म्हणून ओळखला जातो.
क्षत्रियेभ्यश्च ये जाता ब्राह्मणास्ते च ते श्रुताः। विश्वामित्रप्रभृतयः प्राप्ता ब्रह्मत्वमव्ययम्
क्षत्रियांपासून जन्मलेले जे ब्राह्मण आहेत, जसे विश्वामित्र आणि इतर, तेही प्रसिद्ध आहेत आणि त्यांनी शाश्वत ब्राह्मणत्व मिळवले आहे.
आचार्यः कलशाज्जातो द्रोणः शस्त्रभृतां वरः। गौतमस्यान्ववाये च शरस्तम्बाच्च गौतमः
शस्त्रविद्येत श्रेष्ठ असलेला द्रोण आचार्य कलशातून जन्मला; आणि गौतमाचा वंशज गौतम, कणसाच्या गाठीमधून जन्मला.
भवतां च यथा जन्म तदप्यागमितं मया। सकुण्डलं सकवचं सर्वलक्षणलक्षितम्। कथमादित्यसदृशं मृगी व्याघ्रं जनिष्यति
तुमच्या जन्माची गोष्टही मी ऐकली आहे—कुण्डले आणि कवच घालून, सर्व शुभ चिन्हांनी युक्त, वाघिणीने सूर्यासारख्या पुत्राला जन्म दिला.
पृथिवीराज्यमर्होऽयं नाङ्गराज्यं नरेश्वरः। अनेन बाहुवीर्येण मया चाज्ञानुवर्तिना
हा नरपती पृथ्वीचे राज्य करण्यास पात्र आहे, केवळ अंगाचे राज्य नव्हे—त्याच्या बळावर आणि माझ्या साथीत तो हे करू शकतो.
यस्य वा मनुजस्येदं न क्षान्तं मद्विचेष्टितम्। रथमारुह्य पद्भ्यां स विनामयतु कार्मुकम्
इथे जर कोणालाही माझे कृत्य सहन होत नसेल, तर त्याने रथावर चढावे आणि स्वतःच्या हातांनी धनुष्य वाकवावे.
ततः सर्वस्य रङ्गस्य हाहाकारो महानभूत्। साधुवादानुसंबद्धः सूर्यश्चास्तमुपागमत्
मग सगळ्या रंगभूमीवर मोठा गोंधळ उडाला, 'छान केले!' अशा आरोळ्यांनी वातावरण भरून गेले आणि सूर्य मावळला.
ततो दुर्योधनः कर्णमालम्ब्याग्रकरे नृपः। दीपिकाभिः कृतालोकस्तस्माद्रङ्गाद्विनिर्ययौ
तेव्हा राजा दुर्योधनाने कर्णाचा हात धरून, मशालींच्या उजेडात, त्या रंगभूमीतून बाहेर पडला.
पाण्डवाश्च सहद्रोणाः सकृपाश्च विशांपते। भीष्मेण सहिताः सर्वे ययुः स्वं स्वं निवेशनम्
पांडव, द्रोण, कृप आणि भीष्म सर्वजण आपापल्या निवासस्थानी परत गेले.
अर्जुनेति जनः कश्चित्कश्चित्कर्णेति भारत। कश्चिद्दुर्योधनेत्येवं ब्रुवन्तः प्रस्थितास्तदा
कोणी 'अर्जुन!' म्हणत होते, कोणी 'कर्ण!' तर कोणी 'दुर्योधन!' असे म्हणत म्हणत लोक निघून गेले.
कुन्त्याश्च प्रत्यभिज्ञाय दिव्यलक्षणसूचितम्। पुत्रमङ्गेश्वरं स्नेहाच्छन्ना प्रीतिरजायत
कुंतीने आपल्या पुत्राला त्याच्या दिव्य चिन्हांवरून ओळखले आणि तिच्या मनात प्रेमाने भरलेली आनंदाची भावना दडून राहिली.
दुर्योधनस्यापि तदा कर्णमासाद्य पार्थिव। भयमर्जुनसंजातं क्षिप्रमन्तरधीयत
त्या वेळी दुर्योधनाला कर्ण मिळाल्यावर अर्जुनामुळे त्याच्या मनात निर्माण झालेला भीती पटकन नाहीशी झाली.
स चापि वीरः कृतशस्त्रनिश्रमः परेण साम्नाऽभ्यवदत्सुयोधनम्। युधिष्ठिरस्याप्यभवत्तदा मति- र्न कर्णतुल्योऽस्ति धनुर्धरः क्षितौ
शस्त्रविद्येत पारंगत असलेल्या त्या वीराने अत्यंत नम्रतेने सुयोधनाशी बोलले; आणि युधिष्ठिरालाही वाटले की, पृथ्वीवर कर्णासारखा धनुर्धारी कोणीच नाही.
पाण्डवान्धार्तराष्ट्रांश्च कृतास्त्रान्प्रसमीक्ष्य सः। गुर्वर्थं दक्षिणां काले प्राप्तेऽमन्यत वै गुरुः
पांडव आणि धृतराष्ट्रपुत्र शस्त्रविद्या शिकून सिद्ध झालेले पाहून, गुरूंना दक्षिणा मागण्याची वेळ आली असे वाटले.
अस्त्रशिक्षामनुज्ञातान्रङ्गद्वारमुपागतान्। भारद्वाजस्ततस्तांस्तु सर्वानेवाभ्यभाषत
शस्त्रविद्येची परवानगी मिळाल्यावर रंगभूमीच्या दाराशी जमलेल्या सर्वांना भारद्वाज ऋषींनी हाक मारली.
इच्छामि दत्तां सहितां मह्यं परमदक्षिणाम्। एवमुक्तास्ततः सर्वे शिष्या द्रोणमथाब्रुवन्। भगवन्किं प्रयच्छाम आज्ञापयतु नो गुरुः
माझ्यासाठी ती भेट आणि उत्तम गुरुदक्षिणा मिळावी, अशी माझी इच्छा आहे. असं म्हणताच सर्व शिष्यांनी द्रोणांना विचारलं, 'भगवन्, आम्ही काय द्यावं? आमच्या गुरूने आम्हाला आज्ञा द्यावी.'
ततः शिष्यान्समाहूय आचार्योऽर्थमचोदयत्। द्रोणः सर्वानशेषेण दक्षिणार्थं महीपते
मग गुरूंनी सर्व शिष्यांना बोलावून, 'गुरुदक्षिणा म्हणून पूर्णपणे द्या,' असं सांगितलं.
पञ्चालराजं द्रुपदं गृहित्वा रणमूर्धनि। पर्यानयत भद्रं वः सा स्यात्परमदक्षिणा
पांचाळांचा राजा द्रुपद रणभूमीत पकडा आणि त्याला माझ्यासमोर आणा; हीच माझ्यासाठी सर्वात मोठी गुरुदक्षिणा असेल.
तथेत्युक्त्वा तु ते सर्वे रथैस्तूर्णं प्रहारिणः। आचार्यधनदानार्थं द्रोणेन सहिता ययुः
‘ठीक आहे’ असं म्हणून सर्वजण, जे युद्धात पटाईत आणि वेगवान होते, द्रोणांसोबत गुरुदक्षिणेसाठी रथावर बसून निघाले.
ततोऽभिजग्मुः पञ्चालान्निघ्नन्तस्ते नरर्षभाः। ममृदुस्तस्य नगरं द्रुपदस्य महौजसः
मग ते सर्व उत्तम पुरुष पांचाळांवर चालून गेले, शत्रूंना हरवत द्रुपदाच्या बलाढ्य नगरात पोहोचले.
दुर्योधनश्च कर्णश्च युयुत्सुश्च महाबलः। दुःशासनो विकर्णश्च जलसन्धः सुलोचनः
दुर्योधन, कर्ण, बलवान युयुत्सु, दुःशासन, विकर्ण, जलसंध आणि सुलोचन—
एते चान्ये च बहवः कुमारा बहुविक्रमाः। अहं पूर्वमहं पूर्वमित्येवं क्षत्रियर्षभाः
आणि असे अनेक शूर कुमार, प्रत्येक जण म्हणत होता, 'मी आधी जाईन! मी आधी जाईन!'—हे सर्व क्षत्रियांतले श्रेष्ठ योद्धे—
ततो वरराथारूढाः कुमाराः सादिभिः सह। प्रविश्य नगरं सर्वे राजमार्गमुपाययुः
मग हे राजकुमार आपल्या चमच्यांसह सुंदर रथांवर बसून नगरात शिरले आणि राजमार्गाने पुढे गेले.
तस्मिन्काले तु पाञ्चालः श्रुत्वा दृष्ट्वा महद्बलम्। भ्रातृभिः सहितो राजंस्त्वरया निर्ययौ गृहात्
त्या वेळी पांचाळराजाने, मोठं सैन्य ऐकून आणि पाहून, आपल्या भावांसह घाईने राजवाड्यातून बाहेर पडला.
ततस्तु कृतसन्नाहा यज्ञसेनसहोदराः। शरवर्षाणि मुञ्चन्तः प्रणेदुः सर्व एव ते
मग यज्ञसेनाचे सर्व भाऊ शस्त्रांनी सज्ज होऊन, बाणांचा वर्षाव करत एकत्र गर्जना करू लागले.
ततो रथेन शुभ्रेण समासाद्य तु कौरवान्। यज्ञसेनः शरान्घोरान्ववर्ष युधि दुर्जयः
मग युद्धात अजिंक्य असलेला यज्ञसेन, तेजस्वी रथावर बसून, कौरवांवर भयंकर बाणांचा मारा करू लागला.
पूर्वमेव तु संमन्त्र्य पार्थो द्रोणमथाऽब्रवीत्। दर्पोद्रेकात्कुमाराणामाचार्यं द्विजसत्तमम्
पण त्याआधी, अर्जुनाने चर्चा करून, ब्राह्मणांत श्रेष्ठ असलेल्या द्रोणांना कुमारांच्या गर्वाबद्दल सांगितलं.
एषां पराक्रमस्यान्ते वयं कुर्याम साहसम्। एतैरशक्यः पाञ्चालो ग्रहीतुं रणमूर्धनि
त्यांच्या पराक्रमाच्या शेवटी आपण काही धाडसी कृत्य करू; या सर्वांसोबत रणभूमीत पांचाळाला पकडणं शक्य नाही.
एवमुक्त्वा तु कौन्तेयो भ्रातृभिः सहितोऽनघः। अर्धक्रोशे तु नगरादतिष्ठद्बहिरेव सः
असं म्हणून, पांडुपुत्र कुंतीपुत्र आपल्या भावांसह, नगरापासून अर्धा क्रोश बाहेर थांबला.