द्विधा रङ्गः समभवत्स्त्रीणां द्वैधमजायत। कुन्तिभोजसुता मोहं विज्ञातार्था जगाम ह
रंगभूमी दोन भागांत विभागली गेली, स्त्रियाही दोन गटांत पडल्या; कुंतिभोजकन्या सत्य समजूनही गोंधळली.
तां तथा मोहमापन्नां विदुरः सर्वधर्मवित्। कुन्तीमाश्वासयामास प्रेष्याभिश्चन्दनोदकैः
ती अशी गोंधळात पडलेली पाहून, सर्व धर्म जाणणाऱ्या विदुराने सेविकांसह थंड चंदनपाणी देऊन कुंतीला धीर दिला.
ततः प्रत्यागतप्राणा तावुभौ परिदंशितौ। पुत्रौ दृष्ट्वा सुसंभ्रान्ता नान्वपद्यत किंचन
नंतर, शुद्धीवर आल्यावर, ती दोन्ही मुलांकडे काळजीने पाहू लागली, पण ती इतकी अस्वस्थ होती की काहीच करू शकली नाही.
तावुद्यतमहाचापौ कृपः शारद्वतोऽब्रवीत्। द्वन्द्वयुद्धसमाचारे कुशलः सर्वधर्मवित्
ते दोघं मोठं धनुष्य उचलून उभे असताना, सर्व धर्म जाणणारा आणि द्वंद्वयुद्धाच्या नियमात कुशल असलेला शारद्वतपुत्र कृप बोलला.
अयं पृथायास्तनयः कनीयान्पाण्डुनन्दनः। कौरवो भवता सार्धं द्वन्द्वयुद्धं करिष्यति
ही पृथेचा धाकटा पुत्र आहे, पांडूनंदन; तुझ्याशी द्वंद्वयुद्ध करण्यासाठी कौरव तयार आहे.
त्वमप्येवं महाबाहो मातरं पितरं कुलम्। कथयस्व नरेन्द्राणां येषां त्वं कुलभूषणम्
हे महाबाहू, तूही आपल्या आई-वडिलांचं आणि कुळाचं नाव राजांसमोर सांग, कारण तू आपल्या कुळाचा भूषण आहेस.
ततो विदित्वा पार्थस्त्वां प्रतियोत्स्यति वा न वा। वृथाकुलसमाचारैर्न युध्यन्ते नृपात्मजाः
हे कळल्यावर, पार्थ तुझ्या आव्हानाला स्वीकारेल किंवा नाही; अज्ञात कुळाच्या माणसाशी राजपुत्र कधीही युद्ध करत नाहीत.
एवमुक्तस्य कर्णस्य व्रीडावनतमाननम्। बभौ वर्षाम्बुविक्लिन्नं पद्ममागलितं यथा
कर्णाला असं बोलल्यावर त्याचं तोंड लाजेने खाली झुकलं, जसं पावसाने भिजलेलं कमळ गळून पडतं.
आचार्य त्रिविधा योनी राज्ञां शास्त्रविनिश्चये। सत्कुलीनश्च शूरश्च यश्च सेनां प्रकर्षति
गुरुजी, राजांच्या जन्माला शास्त्रानुसार तीन प्रकार आहेत: जो कुलीन आहे, जो शूर आहे आणि जो सैन्याचं नेतृत्व करतो.
अद्भ्योऽग्निर्ब्रह्मतः क्षत्रमश्मनो लोहमुत्थितम्। तेषां सर्वत्रगं तेजः स्वासु योनिषु शाम्यति
पाण्यातून अग्नी, ब्रह्मणातून क्षत्रिय, दगडातून लोखंड जन्मतं; त्यांची तेज सर्वत्र असली तरी मूळ ठिकाणीच शांत होतं.
यद्ययं फाल्गुनो युद्धे नाराज्ञा योद्धुमिच्छति। तस्मादेषोऽङ्गविषये मया राज्येऽभिषिच्यते
जर हा फाळ्गुन राजाच्या आज्ञेशिवाय युद्ध करायला तयार नसेल, तर मी त्याला अंग देशाचा राजा म्हणून अभिषेक करतो.
ततो राजानमामन्त्र्य गाङ्गेयं च पितामहम्। अभिषेकस्य संभारान्समानीय द्विजातिभिः
मग त्याने राजाला आणि गंगेच्या पुत्र भीष्माला सांगितले आणि द्विजांच्या मदतीने अभिषेकासाठी लागणाऱ्या सर्व वस्तू गोळा केल्या.
गोसहस्रायुतं दत्त्वा युक्तानां पुण्यकर्मणाम्। अर्होऽयमङ्गराज्यस्य इति वाच्य द्विजातिभिः
शुभ कर्म करणाऱ्या दहा हजार गायी दान दिल्यावर, द्विजांनी असे सांगावे की, 'हा अंगराज्याचा योग्य अधिकारी आहे.'
ततस्तस्मिन्क्षणे कर्णः सलाजकुसुमैर्घटैः। काञ्चनैः काञ्चने पीठे मन्त्रविद्भिर्महारथः
त्याक्षणीच, मंत्र जाणणाऱ्यांनी, चंदन आणि फुलांनी सजवलेल्या कलशांनी, सोन्याच्या भांड्यांनी आणि सोन्याच्या आसनावर, कर्णाचा अंगराज्याभिषेक केला.
अभिषिक्तोऽङ्गराजे स श्रिया युक्तो महाबलः। `स मौलिहारकेयूरः सहस्ताभरणाङ्गदः
अंगराज्याचा अभिषेक झाल्यावर, तो तेजस्वी आणि बलवान कर्ण राजमुकुट, हार, केयूर आणि हातात दागिने घालून शोभला.
राजलिङ्गैस्तथाऽन्यैश्च भूषितो भूषणैः शुभैः।' सच्छत्रवालव्यजनो जयशब्दोत्तरेण च
राजचिन्हे आणि इतर शुभ दागिने घालून, पांढऱ्या छत्र्या आणि विचित्रे घेऊन, जयजयकाराच्या गजरात तो नटला होता.
उवाच कौरवं राजन्वचनं स वृषस्तदा। अस्य राज्यप्रदानस्य सदृशं किं ददानि ते
मग त्या वीराने कौरव राजाला विचारले, 'या राज्यदानाबद्दल तुला मी काय देऊ?'
प्रब्रूहि राजशार्दूल कर्ता ह्यस्मि तथा नृप। अत्यन्तं सख्यमिच्छामीत्याह तं स सुयोधनः
'राजसिंहा, सांग, मी ते नक्की करीन,' असे कर्ण म्हणाला. त्यावर सुयोधन म्हणाला, 'मला तुझी खरी मैत्री हवी आहे.'
एवमुक्तस्ततः कर्णस्तथेति प्रत्युवाच तम्। हर्षाच्चोभौ समाश्लिष्य परां मुदमवापतुः
असे ऐकून कर्ण म्हणाला, 'तसेच होईल.' मग दोघांनी एकमेकांना आनंदाने मिठी मारली आणि अत्यंत समाधान मिळवले.
ततः स्रस्तोत्तरपटः सप्रस्वेदः सवेपथुः। विवेशाधिरथो रङ्गं यष्टिप्राणो ह्वयन्निव
मग, वरचा कपडा सैल झालेला, घामाने ओला आणि थरथरत, अधिरथ जणू आपल्या प्राणांनीच हाक मारल्यासारखा रंगभूमीत आला.
तमालोक्य धनुस्त्यक्त्वा पितृगौरवयन्त्रितः। कर्णोऽभिषेकार्द्रशिराः शिरसा समवन्दत
त्याला पाहून, वडिलांचा मान राखून, कर्णाने धनुष्य बाजूला ठेवले आणि अभिषेकाने ओले असलेले डोके झुकवून वडिलांना वंदन केले.
ततः पादाववच्छाद्य पटान्तेन ससंभ्रमः। पुत्रेति परिपूर्णार्थमब्रवीद्रथसारथिम्
मग, कपड्याच्या कडाने त्याचे पाय झाकून, थरथरत, 'माझ्या मुला' असे म्हणून सारथ्याला पूर्ण प्रेमाने संबोधले.
परिष्वज्य च तस्याथ मूर्धानं स्नेहविक्लवः। अङ्गराज्याभिषेकार्द्रमश्रुभिः सिषिचे पुनः
मग त्याला मिठी मारून, प्रेमाने ओतप्रोत होऊन, अंगराज्याच्या अभिषेकाने ओले झालेले त्याचे डोके अश्रूंनी पुन्हा भिजवले.
तं दृष्ट्वा सूतपुत्रोऽयमिति संचिन्त्य पाण्डवः। भीमसेनस्तदा वाक्यमब्रवीत्प्रहसन्निव
त्याला पाहून, 'हा तर सूतपुत्र आहे' असे मनात विचार करून, भीमसेन हसत हसत असे म्हणाला.
न त्वमर्हसि पार्थेन सूतपुत्र रणे वधम्। कुलस्य सदृशस्तूर्णं प्रतोदो गृह्यतां त्वया
'सूतपुत्रा, तुला पार्थाच्या हातून युद्धात मारण्यासारखा सन्मान नाही. आपल्या कुळाला शोभेल असे, पटकन चाबूक उचल.'
अङ्गराज्यं च नार्हस्त्वमुपभोक्तुं नराधम। श्वा हुताशसमीपस्थं पुरोडाशमिवाध्वरे
'अंगराज्याचा उपभोग घेण्यासही तू योग्य नाहीस, हे नराधम. जसा कुत्रा यज्ञातील पुरोडाशाजवळ जाऊ शकत नाही, तसाच तूही.'
एवमुक्तस्ततः कर्णः किंचित्प्रस्फुरिताधरः। गगनस्थं विनिःश्वस्य दिवाकरमुदैक्षत
असे ऐकून कर्णाचे ओठ किंचित थरथरले; त्याने आकाशाकडे पाहून खोल श्वास घेतला आणि सूर्याकडे नजर लावली.
ततो दुर्योधनः कोपादुत्पपात महाबलः। भ्रातृपद्मवनात्तस्मान्मदोत्कट इव द्विपः
मग, मोठ्या रागाने, बलवान दुर्योधन आपल्या भावांच्या मध्ये उठून उभा राहिला, जणू मदाने भरलेला हत्ती कमळाच्या तळ्यातून बाहेर पडतो.
सोऽब्रवीद्भीमकर्माणं भीमसेनमवस्थितम्। वृकोदर न युक्तं ते वचनं वक्तुमीदृशम्
तो भीमसेनाकडे पाहून म्हणाला, 'वृकोदर, तुझ्या तोंडून असे शब्द शोभत नाहीत.'
क्षत्रियाणां बलं ज्यष्ठं योक्तव्यं क्षत्रबन्धुना। शूराणां च नदीनां च प्रभवो दुर्विभावनः
क्षत्रियाने आपली पूर्ण ताकद नेहमी दाखवावी लागते; शूर लोकांची आणि नद्यांची उत्पत्ती समजणे कठीण असते.