सोऽब्रवीन्मेघगम्भीरस्वरेण वदतां वरः। भ्राता भ्रातरमज्ञातं सावित्रः पाकशासनिम्
मग तो गंभीर मेघासारख्या आवाजात बोलणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेला म्हणाला, 'भाऊ भाऊसमोर उभा आहे; सावित्रीपुत्र वज्रधारीसमोर उभा आहे.'
पार्थ यत्ते कृतं कर्म विशेषवदहं ततः। करिष्ये पश्यतां नॄणां माऽऽत्मना विस्मयं गमः
'पार्था, तू जे काही केलेस, तेच मी आता या सर्वांच्या समोर करीन; माझ्यावर आश्चर्य करू नकोस.'
असमाप्ते ततस्तस्य वचने वदतां वर। यन्त्रोत्क्षिप्त इवोत्तस्थौ क्षिप्रं वै सर्वतो जनः
तो बोलून संपायच्या आधीच, सर्व लोक जणू काही यंत्राने उचलल्यासारखे पटकन उभे राहिले.
प्रीतिश्च मनुजव्याघ्र दुर्योधनमुपाविशत्। ह्रीश्च क्रोधश्च बीभत्सुं क्षणेनान्वाविवेश ह
मग मनुष्यसिंह दु:र्योधनाच्या मनात आनंद भरला, तर अर्जुनाच्या मनात क्षणात लाज आणि राग दाटून आले.
ततो द्रोणाभ्यनुज्ञातः कर्णः प्रियरणः सदा। यत्कृतं तत्र पार्थेन तच्चकार महाबलः
मग द्रोणाच्या परवानगीने, युद्धाला नेहमीच आवड असलेल्या कर्णाने, अर्जुनाने जे काही केले ते सर्व मोठ्या सामर्थ्याने करून दाखवले.
अथ दुर्योधनस्तत्र भ्रातृभिः सह भारत। कर्णं परिष्वज्य मुदा ततो वचनमब्रवीत्
मग दु:र्योधनाने आपल्या भावांसह आनंदाने कर्णाला मिठी मारली आणि म्हणाला—
स्वागतं ते महाबाहो दिष्ट्या प्राप्तोऽसि मानद। अहं च कुरुराज्यं च यथेष्टमुपभुज्यताम्
'महाबाहू, तुला स्वागत आहे! सुदैवाने तू आलास. माझ्यासोबत कुरुराज्य आणि त्यातील सर्व सुखे मनसोक्त उपभोग.'
कृतं सर्वमहं मन्ये सखित्वं च त्वया वृणे। द्वन्द्वयुद्धं च पार्थेन कर्तुमिच्छाम्यहं प्रभो
'माझ्यासाठी सर्व काही पूर्ण झाले असे मी मानतो, आणि मी तुला माझा मित्र म्हणून निवडतो. प्रभो, मला तुझा आणि पार्थाचा द्वंद्वयुद्ध पाहण्याची इच्छा आहे.'
एवमुक्तस्तु कर्णेन राजन्दुर्योधनस्तदा। कर्णं दीर्घाञ्चितभुजं परिष्वज्येदमब्रवीत्
कर्णाने असे म्हटल्यावर, राज दु:र्योधनाने त्याला, ज्याचे हात लांब आणि मजबूत होते, मिठी मारली आणि म्हणाला—
भुङ्क्ष्व भोगान्मया सार्धं बन्धूनां प्रियकृद्भव। दुर्हृदां कुरु सर्वेषां मूर्ध्नि पादमरिन्दम
'माझ्यासोबत सुखे उपभोग, आपल्या नातलगांचा प्रिय हो, आणि शत्रूंच्या डोक्यावर पाऊल ठेव, हे अरिंदम!'
ततः क्षिप्तमिवात्मानं मत्वा पार्थोऽभ्यभाषत। कर्णं भ्रातृसमूहस्य मध्येऽचलमिव स्थितम्
मग पार्थाने, स्वतःला जणू काही दूर फेकले गेले आहे असे समजून, भावांच्या मध्ये स्थिर उभ्या असलेल्या कर्णाला उद्देशून बोलले—
अनाहूतोपसृष्टानामनाहूतोपजल्पिनाम्। ये लोकास्तान्हतः कर्ण मया त्वं प्रतिपत्स्यसे
'जे लोक न बोलावता येतात किंवा न बोलावता बोलतात, त्यांना जे लोकप्राप्ति मिळते, कर्ण, तीच मी तुला माझ्या हातून मिळवून देईन.'
रङ्गोऽयं सर्वसामान्यः किमत्र तव फाल्गुन। वीर्यश्रेष्ठाश्च राजानो बलं धर्मोऽनुवर्तते
हा रंगभूमी सर्वांसाठी खुला आहे, फाळ्गुना, इथे तुझा विशेष हक्क कोणता? राजांमध्ये ज्यांचं शौर्य श्रेष्ठ आहे तेच पुढे जातात, आणि बल नेहमी धर्माच्या मागेच असतं.
किं क्षेपैर्दुर्बलायासैः शरैः कथय भारत। गुरोः समक्षं यावत्ते हराम्यद्य शिरः शरैः
हे भारत, दुर्बलांवर बाण वाया घालून काय उपयोग? सांग, आज गुरूंच्या समोर मी तुझे डोके बाणांनी उडवीन.
ततो द्रोणाभ्यनुज्ञातः पार्तः परपुरञ्जयः। भ्रातृभिस्त्वरयाश्लिष्टो रणायोपजगाम तम्
नंतर, द्रोणांनी परवानगी दिल्यावर, शत्रूंच्या नगरी जिंकणारा पार्थ, भावांनी घाईने मिठी मारून रणासाठी त्याच्याकडे गेला.
ततो दुर्योधनेनापि स भ्रात्रा समरोद्यतः। परिष्वक्तः स्थितः कर्णः प्रगृह्य सशरं धनुः
तेव्हा कर्णही युद्धासाठी सज्ज झाला, त्याचा भाऊ दुर्योधनाने त्याला मिठी मारली, आणि कर्ण बाणांनी भरलेलं धनुष्य हातात घेऊन उभा राहिला.
ततः सविद्युत्स्तनितैः सेन्द्रायुधपुरोगमैः। आवृतं गगनं मेघैर्बलाकापङ्क्तिहासिभिः
तेव्हा आकाश वीज चमकत आणि मेघगर्जना होत, इंद्राच्या अस्त्रांसह ढगांनी व्यापलं गेलं, आणि बगळ्यांच्या रांगा हास्य करीत होत्या.
ततः स्नेहाद्धरिहयं दृष्ट्वा रङ्गावलोकिनम्। भास्करोऽप्यनयन्नाशं समीपोपगतान्घनान्
मग, हरिच्या घोड्याचा पुत्र रंगाकडे पाहताना, त्याच्यावर स्नेहाने सूर्य जवळ आला आणि जमलेले ढग दूर केले.
मेघच्छायोपगूढस्तु ततोऽदृश्यत फाल्गुनः। सूर्यातपपरिक्षिप्तः कर्णोऽपि समदृश्यत
तेव्हा फाळ्गुन ढगांच्या सावलीत लपला, आणि कर्ण सूर्याच्या प्रकाशाने वेढलेला दिसला.
धार्तराष्ट्रा यतः कर्णस्तस्मिन्देशे व्यवस्थिताः। भारद्वाजः कृपो भीष्मो यतः पार्थस्ततोऽभवन्
जिथे कर्ण उभा होता तिथे धृतराष्ट्रपुत्र गोळा झाले, आणि जिथे पार्थ उभा होता तिथे भारद्वाज, कृप आणि भीष्म होते.
द्विधा रङ्गः समभवत्स्त्रीणां द्वैधमजायत। कुन्तिभोजसुता मोहं विज्ञातार्था जगाम ह
रंगभूमी दोन भागांत विभागली गेली, स्त्रियाही दोन गटांत पडल्या; कुंतिभोजकन्या सत्य समजूनही गोंधळली.
तां तथा मोहमापन्नां विदुरः सर्वधर्मवित्। कुन्तीमाश्वासयामास प्रेष्याभिश्चन्दनोदकैः
ती अशी गोंधळात पडलेली पाहून, सर्व धर्म जाणणाऱ्या विदुराने सेविकांसह थंड चंदनपाणी देऊन कुंतीला धीर दिला.
ततः प्रत्यागतप्राणा तावुभौ परिदंशितौ। पुत्रौ दृष्ट्वा सुसंभ्रान्ता नान्वपद्यत किंचन
नंतर, शुद्धीवर आल्यावर, ती दोन्ही मुलांकडे काळजीने पाहू लागली, पण ती इतकी अस्वस्थ होती की काहीच करू शकली नाही.
तावुद्यतमहाचापौ कृपः शारद्वतोऽब्रवीत्। द्वन्द्वयुद्धसमाचारे कुशलः सर्वधर्मवित्
ते दोघं मोठं धनुष्य उचलून उभे असताना, सर्व धर्म जाणणारा आणि द्वंद्वयुद्धाच्या नियमात कुशल असलेला शारद्वतपुत्र कृप बोलला.
अयं पृथायास्तनयः कनीयान्पाण्डुनन्दनः। कौरवो भवता सार्धं द्वन्द्वयुद्धं करिष्यति
ही पृथेचा धाकटा पुत्र आहे, पांडूनंदन; तुझ्याशी द्वंद्वयुद्ध करण्यासाठी कौरव तयार आहे.
त्वमप्येवं महाबाहो मातरं पितरं कुलम्। कथयस्व नरेन्द्राणां येषां त्वं कुलभूषणम्
हे महाबाहू, तूही आपल्या आई-वडिलांचं आणि कुळाचं नाव राजांसमोर सांग, कारण तू आपल्या कुळाचा भूषण आहेस.
ततो विदित्वा पार्थस्त्वां प्रतियोत्स्यति वा न वा। वृथाकुलसमाचारैर्न युध्यन्ते नृपात्मजाः
हे कळल्यावर, पार्थ तुझ्या आव्हानाला स्वीकारेल किंवा नाही; अज्ञात कुळाच्या माणसाशी राजपुत्र कधीही युद्ध करत नाहीत.
एवमुक्तस्य कर्णस्य व्रीडावनतमाननम्। बभौ वर्षाम्बुविक्लिन्नं पद्ममागलितं यथा
कर्णाला असं बोलल्यावर त्याचं तोंड लाजेने खाली झुकलं, जसं पावसाने भिजलेलं कमळ गळून पडतं.
आचार्य त्रिविधा योनी राज्ञां शास्त्रविनिश्चये। सत्कुलीनश्च शूरश्च यश्च सेनां प्रकर्षति
गुरुजी, राजांच्या जन्माला शास्त्रानुसार तीन प्रकार आहेत: जो कुलीन आहे, जो शूर आहे आणि जो सैन्याचं नेतृत्व करतो.
अद्भ्योऽग्निर्ब्रह्मतः क्षत्रमश्मनो लोहमुत्थितम्। तेषां सर्वत्रगं तेजः स्वासु योनिषु शाम्यति
पाण्यातून अग्नी, ब्रह्मणातून क्षत्रिय, दगडातून लोखंड जन्मतं; त्यांची तेज सर्वत्र असली तरी मूळ ठिकाणीच शांत होतं.