शल्यस्य निधनं चात्र धर्मराजान्महात्मनः। शकुनेश्च वधोऽत्रैव सहदेवेन संयुगे
इथे शल्याचा आणि धर्मराज या महात्म्य राजाचा मृत्यू सांगितला आहे. तसेच युद्धात सहदेवाने शकुनीचा वध केला हेही येथे आहे.
सैन्ये च हतभूयिष्ठे किंचिच्छिष्टे सुयोधनः। ह्रदं प्रविश्य यत्रासौ संस्तभ्यापोव्यवस्थितः
जेव्हा सैन्याचा बहुतांश भाग मारला गेला आणि थोडेच शिल्लक राहिले, तेव्हा सुयोधन एका तळ्यात जाऊन लपला आणि तिथे स्थिर राहिला.
प्रवृत्तिस्तत्र चाख्याता यत्र भीमस्य लुब्धकैः। क्षेपयुक्तैर्वचोभिश्च धर्मराजस्य धीमतः
इथे भीमाची गोष्ट सांगितली आहे, जिथे शिकाऱ्यांनी आणि धर्मराजाच्या शहाण्या शब्दांनी घटना घडली.
ह्रदात्समुत्थितो यत्र धार्तराष्ट्रोऽत्यमर्षणः। भीमेन गदया युद्धं यत्रासौ कृतवान्सह
तिथे धृतराष्ट्राचा पुत्र अत्यंत संतप्त होऊन तळ्यातून बाहेर आला आणि भीमासोबत गदायुद्ध केले.
समवाये च युद्धस्य रामस्यागमनं स्मृतम्। सरस्वत्याश्च तीर्थानां पुण्यता परिकीर्तिता
युद्धाच्या प्रसंगी रामाचे आगमन आठवले जाते आणि सरस्वतीच्या पवित्र तीर्थस्थानांची पुण्यता सांगितली आहे.
गदायुद्धं च तुमुलमत्रैव परिकीर्तितम्। दुर्योधनस्य राज्ञोऽथ यत्र भीमेन संयुगे
इथेच भीम आणि राजा दुर्योधन यांच्यात घडलेले भयंकर गदायुद्ध सांगितले आहे.
ऊरू भग्नौ प्रसह्याजौ गदया भीमवेगया। नवमं पर्व निर्दिष्टमेतदद्भुतमर्थवत्
भीमाच्या प्रचंड गदेमुळे दुर्योधनाची मांडी जोराने मोडली गेली. हे नववे पर्व अद्भुत आणि अर्थपूर्ण आहे असे सांगितले आहे.
एकोनपष्टिरध्यायाः पर्वण्यत्र प्रकीर्तिताः। संख्याता बहुवृत्तान्ताः श्लोकसंख्याऽत्र कथ्यते
या पर्वात अठ्ठावन्न अध्याय नमूद केले आहेत. अनेक कथा सांगितल्या आहेत आणि श्लोकांची संख्या येथे दिली आहे.
त्रीणि श्लोकसहस्राणि द्वे शते विंशतिस्तथा। मुनिना संप्रणीतानि कौरवाणां यशोभृता
मुनिने तीन हजार, दोनशे व वीस श्लोक रचले आहेत, जे कौरवांच्या कीर्तीने भरलेले आहेत.
अतः परं प्रवक्ष्यामि सौप्तिकं पर्व दारुणम्। भग्नोरुं यत्र राजानं दुर्योधनममर्षणम्
यानंतर मी भीषण सौप्तिक पर्व सांगणार आहे, जिथे दुर्योधन राजा मांडी मोडलेला असून प्रचंड संतप्त आहे.
अपयातेषु पार्थेषु त्रयस्तेऽभ्याययू रथाः। कृतवर्मा कृपो द्रौणिः सायाह्ने रुधिरोक्षितम्
पांडव निघून गेल्यावर तीन रथी आले – कृतवर्मा, कृप आणि द्रोणपुत्र. ते संध्याकाळी रक्ताने माखलेले होते.
समेत्य ददृशुर्भूमौ पतितं रणमूर्धनि। प्रतिजज्ञे दृढक्रोधो द्रौणिर्यत्र महारथः
ते एकत्र येऊन रणभूमीच्या अग्रभागी पडलेल्या राजाला पाहिले. तिथे द्रोणपुत्र या महायोद्ध्याने प्रचंड रागाने प्रतिज्ञा केली.
अहत्वा सर्वपाञ्चालान्धृष्टद्युम्नपुरोगमान्। पाण्डवांश्च सहामात्यान्न विमोक्ष्यामि दंशनं
धृष्टद्युम्नासह सर्व पांचाळ आणि पांडव व त्यांचे मंत्री यांना न मारता मी माझा राग सोडणार नाही, असे त्याने ठामपणे सांगितले.
यत्रैवमुक्त्वा राजानमपक्रम्य त्रयो रथाः। सूर्यास्तमनवेलायामासेदुस्ते महद्वनम्
असे म्हणून ते तिघे रथी राजाजवळून निघून गेले आणि सूर्यास्ताच्या वेळी मोठ्या जंगलात पोहोचले.
न्यग्रोधस्याथ महतो यत्राधस्ताद्व्यवस्थिताः। ततः काकान्बहून्रात्रौ दृष्ट्वोलूकेन हिंसितान्
त्या मोठ्या वटवृक्षाखाली जिथे ते थांबले होते, तिथे रात्री अनेक कावळे घुबडाने हल्ला करून मारलेले दिसले.
द्रौणिः क्रोधसमाविष्टः पितुर्वधमनुस्मरन्। पाञ्चालानां प्रसुप्तानां वधं प्रति मनो दधे
द्रौणि आपल्या वडिलांच्या मृत्यूची आठवण काढून रागाने भरून गेला आणि पांडवांच्या शिबिरात झोपलेल्या पाञ्चाळांचा वध करण्याचा निर्धार केला.
गत्वा च शिबिरद्वारि दुर्दर्शं तत्र राक्षसम्। घोररूपमपश्यत्स दिवामावृत्य धिष्ठिरम्
शिबिराच्या दरवाजाजवळ गेल्यावर त्याने तिथे एक भयंकर राक्षस पाहिला, ज्याचा रूप फारच भीतीदायक होते आणि जो आकाश व पृथ्वी व्यापून उभा होता.
तेन व्याघातमस्त्राणां क्रियमाणमवेक्ष्य च। द्रौणिर्यत्र विरूपाक्षं रुद्रमाराध्य सत्वरः
त्याने त्या राक्षसाकडून अस्त्रांचा नाश होताना पाहिला, जिथे विरूप डोळ्यांचा रुद्र जलदपणे पूजला जात होता.
प्रसुप्तान्निशि विश्वस्तान्धृष्टद्युम्नपुरोगमान्। पाञ्चालान्सपरीवारान्द्रौपदेयांश्च सर्वशः
रात्री, जेव्हा सर्वजण निर्धास्तपणे झोपले होते, तेव्हा धृष्टद्युम्न यांच्या पुढाकाराने असलेल्या पाञ्चाळांसह त्यांच्या कुटुंबीयांना आणि द्रौपदीच्या सर्व पुत्रांना त्याने ठार केले.
कृतवर्मणा च सहितः कृपेण च निजघ्निवान्। यत्रामुच्यन्त ते पार्थाः पञ्च कृष्णबलाश्रयात्
कृतवर्मा आणि कृपाचार्य यांच्या सोबत त्याने सर्वांचा वध केला; तिथे फक्त पाच पांडव कृष्णाच्या बळावरून वाचले.
सात्यकिश्च महेष्वासः शेषाश्च निधनं गताः। पाञ्चालानां प्रसुप्तानां यत्र द्रोणसुताद्वधः
सात्यकी हा महान धनुर्धारी आणि उरलेले सर्वजण मारले गेले; तिथे द्रोणाच्या पुत्राने झोपेत असलेल्या पाञ्चाळांचा वध केला.
धृष्टद्युम्नस्य सूतेन पाण्डवेषु निवेदितः। द्रौपदी पुत्रशोकार्ता पितृभ्रातृवधार्दिता
धृष्टद्युम्नाच्या सारथ्याने पांडवांना ही बातमी सांगितली; द्रौपदी आपल्या मुलांचा, वडिलांचा आणि भावांचा वध झाल्याने दुःखाने व्याकुळ झाली.
कृतानशनसंकल्पा यत्र भर्तृनुपाविशत्। द्रौपदीवचनाद्यत्र भीमो भीमपराक्रमः
तिने उपवास करून प्राण सोडण्याचा संकल्प केला आणि आपल्या पतीजवळ बसली; द्रौपदीच्या शब्दांमुळे भीम, जो अत्यंत पराक्रमी होता—
प्रियं तस्याश्चिकीर्षन्वै गदामादाय वीर्यवान्। अन्वधावत्सुसंक्रुद्धो भारद्वाजं गुरोः सुतम्
तिला आनंदी करण्यासाठी, त्या बलाढ्याने आपली गदा उचलली आणि प्रचंड संतापाने आपल्या गुरूच्या पुत्र भारद्वाजाचा पाठलाग केला.
भीमसेनभयाद्यत्र दैवेनाभिप्रचोदितः। अपाण्डवायेति रुषा द्रौणिरस्त्रमवासडदत्
भीमसेनाच्या भीतीने आणि दैवाच्या प्रेरणेने, द्रौणि रागाने म्हणाला, 'हे पांडवांसाठी नाही!' असे म्हणून एक अस्त्र सोडले.
मैवमित्यब्रवीत्कृष्णः शमयंस्तस्य तद्वचः। यत्रास्त्रमस्त्रेण च तच्छमयामास फाल्गुनः
'असे करू नकोस,' असे कृष्णाने शांतपणे सांगितले; आणि अर्जुनाने त्या अस्त्राला दुसऱ्या अस्त्राने शांत केले.
द्रौणेश्च द्रोहबुद्धित्वं वीक्ष्य पापात्मनस्तदा। द्रौणिद्वैपायनादीनां शापाश्चान्योन्यकारिताः
त्या वेळी द्रौणिच्या कपटी मनोवृत्तीला पाहून, द्रौणि, व्यास आणि इतरांच्या शापांची देवाणघेवाण झाली.
मणिं तथा समादाय द्रोणपुत्रान्महारथात्। पाण्डवाः प्रददुर्हृष्टा द्रौपद्यै जितकाशिनः
मग पांडवांनी द्रोणपुत्र या महान रथीच्या कडून मणी घेऊन, विजय मिळवून तो आनंदाने द्रौपदीला दिला.
एतद्वै दशमं पर्व सौप्तिकं समुदाहृतम्। अष्टादशास्मिन्नद्यायाः पर्वम्युक्ता महात्मना
हे दहावे पर्व, सौप्तिक पर्व असे ओळखले जाते; या अठराव्या ग्रंथात, महात्म्याने अध्याय सांगितले आहेत.
श्लोकानां कथितान्यत्र शतान्यष्टौ प्रसंख्यया। श्लोकाश्च सप्ततिः प्रोक्ता मुनिना ब्रह्मवादिना
इथे श्लोकांची संख्या आठशे सांगितली आहे; आणि ब्रह्मज्ञानी ऋषीने सत्तर श्लोक सांगितले आहेत.