कुरुराजे हि रङ्गस्थे भीमे च बलिनां वरे। पक्षपातकृतस्नेहः स द्विधेवाभवज्जनः
कुरुराज रंगभूमीवर बसला असताना आणि भीम बलवानांमध्ये श्रेष्ठ असताना, लोक पक्षपातीपणामुळे आणि आपुलकीमुळे दोन गटांत विभागले गेले.
जय हे कुरुराजेति जय हे भीम इत्युत। पुरुषाणां सुविपुलाः प्रणादाः सहसोत्थिताः
'कुरुराजाला विजय असो!' 'भीमाला विजय असो!'—अशा मोठ्या आरोळ्या एकदम लोकांतून उठल्या.
ततः क्षुब्धार्णवनिभं रङ्गमालोक्य बुद्धिमान्। भारद्वाजः प्रियं पुत्रमश्वत्थामानमब्रवीत्
मग रंगभूमी उसळलेल्या समुद्रासारखी दिसत असताना, बुद्धिमान भारद्वाजाने आपल्या लाडक्या पुत्राला—अश्वत्थाम्याला—सांगितले.
वारयैतौ महावीर्यौ कृतयोग्यावुभावपि। मा भूद्रङ्गप्रकोपोऽयं भीमदुर्योधनोद्भवः
हे दोन्ही महावीर, दोघेही योग्यतेने तयार झाले आहेत, त्यांना थांबव. भीम आणि दुर्योधनामुळे रंगभूमीत जी अस्वस्थता निर्माण झाली आहे, ती वाढू देऊ नकोस.
तत उत्थाय वेगेन अश्वत्थामा न्यवारयत्। गुरोराज्ञा भीम इति गान्धारे गुरुशासनम्। अलं शिक्षाकृतं वेगमलं साहसमित्युत
मग अश्वत्थामा वेगाने उठून, गुरूच्या आज्ञेने त्यांना थांबवतो आणि म्हणतो—'बस भीमा! बस गंधारीपुत्रा! पुरे हे कौशल्य, पुरे हे वेग, पुरे हे धाडस!'
ततस्तावुद्यतगतौ गुरुपुत्रेण वारितौ। युगान्तानिलसंक्षुब्धौ महावेलाविवार्णवौ
मग गुरुपुत्राने त्यांना थांबवले, तेव्हा ते दोघे, जणू युगाच्या शेवटी वाऱ्याने उसळलेल्या दोन महासागरांसारखे, शांत झाले.
ततो रङ्गाङ्गणगतो द्रोणो वचनमब्रवीत्। निवार्य वादित्रगणं महामेघनिभस्वनम्
मग द्रोण रंगभूमीवर येऊन, वाद्यांचा मेघगर्जनेसारखा गजर थांबवून, पुढील शब्द बोलला.
यो मे पुत्रात्प्रियतरः सर्वशस्त्रविशारदः। ऐन्द्रिरिन्द्रानुजसमः स पार्थो दृश्यतामिति
जो मला माझ्या पुत्रापेक्षा अधिक प्रिय आहे, सर्व शस्त्रविद्येत निपुण आहे, इंद्राच्या भावासारखा आहे—तो पार्थ आता सर्वांना दिसावा.
आचार्यवचनेनाथ कृतस्वस्त्ययनो युवा। बद्धगोधाङ्गुलित्राणः पूर्णतूणः सकार्मुकः
मग गुरूच्या आज्ञेने, त्या तरुणाने शुभकृत्ये करून, बोटांना कवच बांधून, पूर्ण बाणांचा भाता आणि धनुष्य हातात घेऊन प्रवेश केला.
काञ्चनं कवचं बिभ्रत्प्रत्यदृश्य फाल्गुनः। सार्कः सेन्द्रायुधतडित्ससन्ध्य इव तोयदः
कांस्याचा कवच घातलेला फाल्गुन तिथे दिसला, जणू सूर्याच्या किरणांनी आणि इंद्राच्या धनुष्याच्या वीजेने सजलेला संध्याकाळचा पावसाळी मेघ.
ततः सर्वस्य रङ्गस्य समुत्पिञ्जलकोऽभवत्। प्रावाद्यन्त च वाद्यानि सशङ्खानि समन्ततः
मग संपूर्ण रंगभूमीत गोंधळ माजला; वाद्ये आणि शंख सर्व बाजूंनी वाजू लागले.
एष कुन्तीसुतः श्रीमानेष मध्यमपाण्डवः। एष पुत्रो महेन्द्रस्य कुरूणामेष रक्षिता
हा कुंतीचा तेजस्वी पुत्र, मधला पांडव; हा महेंद्राचा पुत्र, कुरूंचा रक्षक.
एषोऽस्त्रविदुषां श्रेष्ठ एष धर्मभृतां वरः। एष शीलवतां चापि शीलज्ञाननिधिः परः
हा शस्त्रविद्येत श्रेष्ठ, धर्मपालकांमध्ये सर्वोत्तम, आणि सद्गुणी लोकांत तर गुण आणि ज्ञानाचा खजिना आहे.
इत्येवं तुमुला वाचः शुश्रुवुः प्रेक्षकेरिताः। कुन्त्याः प्रस्रवसंयुक्तैरस्रैः क्लिन्नमुरोऽभवत्
अशा गोंगाटमय आरोळ्या प्रेक्षकांकडून ऐकू आल्या; कुंतीच्या डोळ्यांतून वाहणाऱ्या अश्रूंनी तिचा उर ओला झाला.
तेन शब्देन महता पूर्णश्रुतिरथाब्रवीत्। धृतराष्ट्रो नरश्रेष्ठो विदुरं हृष्टमानसः
त्या मोठ्या आवाजावरून, उत्तम ऐकू येणाऱ्या धृतराष्ट्राने, आनंदाने विदुराला विचारले.
क्षत्तः क्षुब्धार्णवनिभः किमेष सुमहास्वनः। सहसैवोत्थितो रङ्गे भिन्दन्निव नभस्तलम्
क्शत्त, हा प्रचंड गजर, जणू उसळलेल्या समुद्रासारखा, रंगभूमीत अचानक कसा उठला? जणू आकाश फाडत आहे असे वाटते!
एष पार्थो महाराज फाल्गुनः पाण्डुनन्दनः। अवतीर्णः सकवचस्तत्रैव सुमिहास्वनः
हे राजन, हा पार्थ म्हणजे फाल्गुन, पांडूचा आनंद, पूर्ण कवच घालून, मोठ्या गर्जनेसह तिथे उतरला आहे.
धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि रक्षितोऽस्मि महामते। पृथारणिसमुद्भूतैस्त्रिभिः पाण्डववह्निभिः
मी धन्य आहे, मी कृपाप्राप्त आहे, मी सुरक्षित आहे, हे महात्म्या, कारण पृथा या जननीच्या अंगारातून जन्मलेल्या तीन पांडव अग्नींच्या कृपेने मी रक्षित आहे.
तस्मिन्प्रमुदिते रङ्गे कथंचित्प्रत्युपस्थिते। दर्शयामास बीभत्सुराचार्यायास्त्रलाघवम्
त्या रंगभूमीवर आनंद पसरला आणि तो तेथे आला, तेव्हा भीमपराक्रमी अर्जुनाने आपल्या गुरूला शस्त्रविद्येचे कौशल्य दाखवले.
आग्नेयेनासृजद्वह्निं वारुणेनासृजत्पयः। वायव्येनासृजद्वह्निं पार्जन्येनासृजद्धनान्
अग्न्यास्त्राने त्याने ज्वाला निर्माण केल्या, वारुणास्त्राने पाणी निर्माण केले, वायव्यास्त्राने पुन्हा अग्नि निर्माण केला, पर्जन्यास्त्राने संपत्ती निर्माण केली.
भौमेन प्रासृजद्भूमिं पार्वतेनासृजद्गिरीन्। अन्तर्धानेन चास्त्रेण पुनरन्तर्हितोऽभवत्
भौमास्त्राने त्याने भूमी निर्माण केली, पर्वतास्त्राने डोंगर निर्माण केले, आणि अंतरधानास्त्राने तो पुन्हा अदृश्य झाला.
क्षणात्प्रांशुः क्षणाद्ध्रस्वः क्षणाच्च रथधूर्गतः। क्षणेन रथमध्यस्थः क्षणेनावतरन्महीम्
क्षणात तो उंच झाला, क्षणातच矮 झाला, क्षणात रथाच्या ध्वजावर गेला, क्षणात रथात आला, आणि क्षणातच जमिनीवर उतरला.
सुकुमारं च सूक्ष्मं च गुरु चापि गुरुप्रियः। सौष्ठवेनाभिसंयुक्तः सोऽविध्यद्विविधैः शरैः
तो कोमल आणि सूक्ष्म, जड आणि जडांना प्रिय, कौशल्याने युक्त असा होता, आणि त्याने विविध बाणांनी लक्ष्य भेदले.
भ्रमतश्च वराहस्य लोहस्य प्रमुखे समम्। पञ्चबाणानसंक्तान्संमुमोचैकबाणवत्
फिरणाऱ्या लोखंडी वराहाच्या समोर, त्याने एकाच वेळी पाच बाण सोडले, जणू एकाच बाणाने मारले.
गव्ये विषाणकोशे च चले रज्ज्ववलम्बिनि। निचखान महावीर्यः सायकानेकविंशतिम्
गायीच्या शिंगाच्या खोलीत आणि हलणाऱ्या दोरीवर, त्या पराक्रमी वीराने एकवीस बाण अचूक रोवले.
इत्येवमादि सुमहत्खड्गे धनुषि चानघ। गदायां शस्त्रकुशलो मण्डलानि ह्यदर्शयत्
अशा प्रकारे, मोठ्या तलवारीत, धनुष्यात आणि गदेत, शस्त्रकुशल अर्जुनाने विविध मंडळे दाखवली.
ततः समाप्तभूयिष्ठे तस्मिन्कर्मणि भारत। मन्दीभूते समाजे च वादित्रस्य च निःस्वने
मग ते कृत्य जवळजवळ पूर्ण होताच, हे भारत, सभेत शांतता पसरली आणि वाद्यांचा आवाज मंदावला.
द्वारदेशात्समुद्भूतो माहात्म्यबलसूचकः। वज्रनिष्पेषसदृशः शुश्रुवे भुजनिःस्वनः
द्वाराच्या दिशेने, मोठेपणा आणि सामर्थ्य दर्शवणारा, वज्राच्या ठोक्याप्रमाणे, भुजांचा गडगडाट ऐकू आला.
दीर्यन्ते किं नु गिरयः किंस्विद्भूमिर्विदीर्यते। किंस्विदापूर्यते व्योम जलधाराघनैर्घनैः
डोंगर तुटत आहेत का? की पृथ्वी फाटते आहे? की आकाश दाट मेघांनी आणि पावसाने भरले आहे?
रङ्गस्यैवं मतिरभूत्क्षणेन वसुधाधिप। द्वारं चाभिमुखाः सर्वे बभूवुः प्रेक्षकास्तदा
अशी विचारधारा त्या क्षणी पृथ्वीच्या राजाच्या मनात आली, आणि सर्व प्रेक्षक द्वाराकडे वळले.