ते स्म लक्ष्याणि बिभिदुर्बाणैर्नामाङ्कशोभितैः। विविधैर्लाघवोत्सृष्टैरुह्यन्तो वाजिभिर्द्रुतम्
त्यांनी आपल्या नावांनी सजवलेल्या बाणांनी, घोड्यांवर वेगाने बसून, चपळतेने लक्षे भेदली.
तत्कुमारबलं तत्र गृहीतशरकार्मुकम्। गन्धर्वनगराकारं प्रेक्ष्य ते विस्मिताभवन्
त्या कुमारांचे सैन्य, हातात धनुष्य-बाण घेऊन, जणू काही गंधर्वांच्या नगरासारखे भासत होते, हे पाहून प्रेक्षक आश्चर्यचकित झाले.
सहसा चुक्रुशुश्चान्ये नराः शतसहस्रशः। विस्मयोत्फुल्लनयनाः साधुसाध्विति भारत
अचानक, शेकडो-हजारो माणसे, डोळे विस्फारून, 'वा! वा!' असे म्हणत आनंदाने ओरडू लागली, हे भारत.
कृत्वा धनुषि ते मार्गान्रथचर्यासु चासकृत्। गजपृष्ठेऽश्वपृष्ठे च नियुद्धे च महाबलाः
त्यांनी धनुष्यावर वारंवार कौशल्य दाखवले, रथावर, हत्तीच्या पाठीवर, घोड्याच्या पाठीवर आणि एकल लढाईतही आपली मोठी ताकद दाखवली.
गृहीतखड्गचर्माणस्ततो भूयः प्रहारिणः। त्सरुमार्गान्यथोद्दिष्टांश्चेरुः सर्वासु भूमिषु
नंतर त्यांनी तलवार आणि ढाल घेतल्या, पुन्हा एकदा जोरदार प्रहार केले आणि सर्व बाजूंनी शस्त्रांचे ठरलेले मार्ग दाखवले.
लाघवं सौष्ठवं शोभां स्थिरत्वं दृढमुष्टिताम्। ददृशुस्तत्र सर्वेषां प्रयोगं खड्गचर्मणोः
तेथे सर्वांनी त्यांच्या तलवार-ढालीच्या वापरातील चपळता, कौशल्य, तेज, स्थैर्य आणि घट्ट पकड पाहिली.
अथ तौ नित्यसंहृष्टौ सुयोधनवृकोदरौ। अवतीर्णौ गदाहस्तावेकशृङ्गाविवाचलौ
मग नेहमी आनंदी असलेले सुयोधन आणि वृकोदर, हातात गदा घेऊन, एकशृंगी पर्वतासारखे रंगभूमीत उतरले.
बद्धकक्ष्यौ महाबाहू पौरुषे पर्यवस्थितौ। बृंहन्तौ वासिताहेतोः समदाविव कुञ्जरौ
कंबर घट्ट बांधलेली, बलवान बाहू असलेली, पुरुषार्थाने उभी असलेली ती दोघे, मदाने फुललेल्या दोन गजांसारखी फुगून उभी राहिली.
तौ प्रदक्षिणसव्यानि मण्डलानि महाबलौ। चेरतुर्मण्डलगतौ समदाविव कुञ्जरौ
ते दोघंही बलवान वीर उजवी-डावी बाजूने एकमेकाभोवती वळणं घेत होते, जणू दोन समदडीचे हत्ती कुस्तीमध्ये एकमेकांशी झुंजत आहेत.
विदुरो धृतराष्ट्राय गान्धार्याः पाण्डवारणिः। न्यवेदयेतां तत्सर्वं कुमाराणां विचेष्टितम्
विदुराने गंधारीच्या पुत्राने आणि पांडवांच्या हत्तीने काय केलं, राजाला—धृतराष्ट्राला—सर्व कुमारांची प्रत्येक हालचाल सांगितली.
कुरुराजे हि रङ्गस्थे भीमे च बलिनां वरे। पक्षपातकृतस्नेहः स द्विधेवाभवज्जनः
कुरुराज रंगभूमीवर बसला असताना आणि भीम बलवानांमध्ये श्रेष्ठ असताना, लोक पक्षपातीपणामुळे आणि आपुलकीमुळे दोन गटांत विभागले गेले.
जय हे कुरुराजेति जय हे भीम इत्युत। पुरुषाणां सुविपुलाः प्रणादाः सहसोत्थिताः
'कुरुराजाला विजय असो!' 'भीमाला विजय असो!'—अशा मोठ्या आरोळ्या एकदम लोकांतून उठल्या.
ततः क्षुब्धार्णवनिभं रङ्गमालोक्य बुद्धिमान्। भारद्वाजः प्रियं पुत्रमश्वत्थामानमब्रवीत्
मग रंगभूमी उसळलेल्या समुद्रासारखी दिसत असताना, बुद्धिमान भारद्वाजाने आपल्या लाडक्या पुत्राला—अश्वत्थाम्याला—सांगितले.
वारयैतौ महावीर्यौ कृतयोग्यावुभावपि। मा भूद्रङ्गप्रकोपोऽयं भीमदुर्योधनोद्भवः
हे दोन्ही महावीर, दोघेही योग्यतेने तयार झाले आहेत, त्यांना थांबव. भीम आणि दुर्योधनामुळे रंगभूमीत जी अस्वस्थता निर्माण झाली आहे, ती वाढू देऊ नकोस.
तत उत्थाय वेगेन अश्वत्थामा न्यवारयत्। गुरोराज्ञा भीम इति गान्धारे गुरुशासनम्। अलं शिक्षाकृतं वेगमलं साहसमित्युत
मग अश्वत्थामा वेगाने उठून, गुरूच्या आज्ञेने त्यांना थांबवतो आणि म्हणतो—'बस भीमा! बस गंधारीपुत्रा! पुरे हे कौशल्य, पुरे हे वेग, पुरे हे धाडस!'
ततस्तावुद्यतगतौ गुरुपुत्रेण वारितौ। युगान्तानिलसंक्षुब्धौ महावेलाविवार्णवौ
मग गुरुपुत्राने त्यांना थांबवले, तेव्हा ते दोघे, जणू युगाच्या शेवटी वाऱ्याने उसळलेल्या दोन महासागरांसारखे, शांत झाले.
ततो रङ्गाङ्गणगतो द्रोणो वचनमब्रवीत्। निवार्य वादित्रगणं महामेघनिभस्वनम्
मग द्रोण रंगभूमीवर येऊन, वाद्यांचा मेघगर्जनेसारखा गजर थांबवून, पुढील शब्द बोलला.
यो मे पुत्रात्प्रियतरः सर्वशस्त्रविशारदः। ऐन्द्रिरिन्द्रानुजसमः स पार्थो दृश्यतामिति
जो मला माझ्या पुत्रापेक्षा अधिक प्रिय आहे, सर्व शस्त्रविद्येत निपुण आहे, इंद्राच्या भावासारखा आहे—तो पार्थ आता सर्वांना दिसावा.
आचार्यवचनेनाथ कृतस्वस्त्ययनो युवा। बद्धगोधाङ्गुलित्राणः पूर्णतूणः सकार्मुकः
मग गुरूच्या आज्ञेने, त्या तरुणाने शुभकृत्ये करून, बोटांना कवच बांधून, पूर्ण बाणांचा भाता आणि धनुष्य हातात घेऊन प्रवेश केला.
काञ्चनं कवचं बिभ्रत्प्रत्यदृश्य फाल्गुनः। सार्कः सेन्द्रायुधतडित्ससन्ध्य इव तोयदः
कांस्याचा कवच घातलेला फाल्गुन तिथे दिसला, जणू सूर्याच्या किरणांनी आणि इंद्राच्या धनुष्याच्या वीजेने सजलेला संध्याकाळचा पावसाळी मेघ.
ततः सर्वस्य रङ्गस्य समुत्पिञ्जलकोऽभवत्। प्रावाद्यन्त च वाद्यानि सशङ्खानि समन्ततः
मग संपूर्ण रंगभूमीत गोंधळ माजला; वाद्ये आणि शंख सर्व बाजूंनी वाजू लागले.
एष कुन्तीसुतः श्रीमानेष मध्यमपाण्डवः। एष पुत्रो महेन्द्रस्य कुरूणामेष रक्षिता
हा कुंतीचा तेजस्वी पुत्र, मधला पांडव; हा महेंद्राचा पुत्र, कुरूंचा रक्षक.
एषोऽस्त्रविदुषां श्रेष्ठ एष धर्मभृतां वरः। एष शीलवतां चापि शीलज्ञाननिधिः परः
हा शस्त्रविद्येत श्रेष्ठ, धर्मपालकांमध्ये सर्वोत्तम, आणि सद्गुणी लोकांत तर गुण आणि ज्ञानाचा खजिना आहे.
इत्येवं तुमुला वाचः शुश्रुवुः प्रेक्षकेरिताः। कुन्त्याः प्रस्रवसंयुक्तैरस्रैः क्लिन्नमुरोऽभवत्
अशा गोंगाटमय आरोळ्या प्रेक्षकांकडून ऐकू आल्या; कुंतीच्या डोळ्यांतून वाहणाऱ्या अश्रूंनी तिचा उर ओला झाला.
तेन शब्देन महता पूर्णश्रुतिरथाब्रवीत्। धृतराष्ट्रो नरश्रेष्ठो विदुरं हृष्टमानसः
त्या मोठ्या आवाजावरून, उत्तम ऐकू येणाऱ्या धृतराष्ट्राने, आनंदाने विदुराला विचारले.
क्षत्तः क्षुब्धार्णवनिभः किमेष सुमहास्वनः। सहसैवोत्थितो रङ्गे भिन्दन्निव नभस्तलम्
क्शत्त, हा प्रचंड गजर, जणू उसळलेल्या समुद्रासारखा, रंगभूमीत अचानक कसा उठला? जणू आकाश फाडत आहे असे वाटते!
एष पार्थो महाराज फाल्गुनः पाण्डुनन्दनः। अवतीर्णः सकवचस्तत्रैव सुमिहास्वनः
हे राजन, हा पार्थ म्हणजे फाल्गुन, पांडूचा आनंद, पूर्ण कवच घालून, मोठ्या गर्जनेसह तिथे उतरला आहे.
धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि रक्षितोऽस्मि महामते। पृथारणिसमुद्भूतैस्त्रिभिः पाण्डववह्निभिः
मी धन्य आहे, मी कृपाप्राप्त आहे, मी सुरक्षित आहे, हे महात्म्या, कारण पृथा या जननीच्या अंगारातून जन्मलेल्या तीन पांडव अग्नींच्या कृपेने मी रक्षित आहे.
तस्मिन्प्रमुदिते रङ्गे कथंचित्प्रत्युपस्थिते। दर्शयामास बीभत्सुराचार्यायास्त्रलाघवम्
त्या रंगभूमीवर आनंद पसरला आणि तो तेथे आला, तेव्हा भीमपराक्रमी अर्जुनाने आपल्या गुरूला शस्त्रविद्येचे कौशल्य दाखवले.
आग्नेयेनासृजद्वह्निं वारुणेनासृजत्पयः। वायव्येनासृजद्वह्निं पार्जन्येनासृजद्धनान्
अग्न्यास्त्राने त्याने ज्वाला निर्माण केल्या, वारुणास्त्राने पाणी निर्माण केले, वायव्यास्त्राने पुन्हा अग्नि निर्माण केला, पर्जन्यास्त्राने संपत्ती निर्माण केली.