रङ्गमध्ये स्थितं द्रोणमभिवाद्य नरर्षभाः। चक्रुः पूजां यथान्यायं द्रोणस्य च कृपस्य च
रंगभूमीच्या मध्यभागी उभ्या असलेल्या द्रोणांना, त्या श्रेष्ठ पुरुषांनी आदरपूर्वक वंदन केले आणि द्रोण व कृप यांची योग्य रीतीने पूजा केली.
आशीर्भिश्च प्रयुक्ताभिः सर्वे संहृष्टमानसाः। अभिवाद्य पुनः शस्त्रान्बलिपुष्पैः समर्चितान्
सर्वजण आनंदाने मन भरून, आशीर्वाद घेतल्यावर पुन्हा एकदा शस्त्रांना वंदन करून, त्यांना फुलांच्या अर्पणांनी सजवले.
रक्तचन्दनसंमिश्रैः स्वयमर्चन्ति कौरवाः। रक्तचन्दनदिग्धाश्च रक्तमाल्यानुधारिणः
कौरवांनी स्वतःच शस्त्रांना लाल चंदन लावून पूजा केली आणि लाल फुलांच्या माळा घालून, लाल चंदनाने अंग सुशोभित केले.
सर्वे रक्तपताकाश्च सर्वे रक्तान्तलोचनाः। द्रोणेन समनुज्ञाता गृह्य शस्त्रं परन्तपाः
सर्वांच्या हातात लाल पताका होत्या, सर्वांच्या डोळ्यांत लालसरपणा होता आणि द्रोणांच्या परवानगीने, त्या शत्रूंचा पराभव करणाऱ्यांनी आपली शस्त्रे उचलली.
धनूंषि पूर्व संगृह्य तप्तकाञ्चनभूषिताः। सज्यानि विविधाकाराः शरैः सन्धाय कौरवा
कौरवांनी प्रथम आपल्या धनुष्यांना, शुद्ध सोन्याने सजवलेली, हातात घेतली आणि विविध प्रकारे त्यांना प्रत्यंचा लावून, बाण सज्ज केले.
ज्याघोषं तलघोषं च कृत्वा भूतान्यमोहयन्
त्यांनी धनुष्यांच्या प्रत्यंचांचा आवाज आणि हातांच्या टाळ्यांचा गजर केला, ज्यामुळे सर्व प्राणी गोंधळले.
अनुज्येष्ठं च ते तत्र युधिष्ठिरपुनरोगमाः। चक्रुरस्त्रं महावीर्याः कुमाराः परमाद्भुतम्
युधिष्ठिर पुढे असताना, त्या पराक्रमी कुमारांनी युद्धात कुठलीही इजा न होता, अद्भुत शस्त्रकौशल्य दाखवले.
केषांचित्तत्र माल्येषु शरा निपतिता नृप। केषांचित्पुष्पमुकुटे निपतन्ति स्म सायकाः
राजा, काहींच्या गळ्यातील फुलांच्या माळांवर बाण पडले, तर काहींच्या फुलांच्या मुकुटावर बाण जाऊन लागले.
केचिल्लक्ष्याणि विविधैर्बाणैराहितलक्षणैः। बिभिदुर्लाघवोत्सृष्टैर्गुरूणि च लघूनि च
काहींनी विविध प्रकारच्या लक्षांसाठी खास चिन्ह असलेल्या बाणांनी, मोठी आणि लहान अशी दोन्ही लक्षे, कौशल्याने मारली.
केचिच्छराक्षेपभयाच्छिरांस्यवननामिरे। मनुजा धृष्टमपरे वीक्षाञ्चक्रुः सुविस्मिताः
काहींनी बाण चुकीच्या ठिकाणी जाऊ नये म्हणून भीतीने डोके वळवले, तर इतर धाडसी आणि आश्चर्यचकित पुरुष लक्षपूर्वक पाहू लागले.
ते स्म लक्ष्याणि बिभिदुर्बाणैर्नामाङ्कशोभितैः। विविधैर्लाघवोत्सृष्टैरुह्यन्तो वाजिभिर्द्रुतम्
त्यांनी आपल्या नावांनी सजवलेल्या बाणांनी, घोड्यांवर वेगाने बसून, चपळतेने लक्षे भेदली.
तत्कुमारबलं तत्र गृहीतशरकार्मुकम्। गन्धर्वनगराकारं प्रेक्ष्य ते विस्मिताभवन्
त्या कुमारांचे सैन्य, हातात धनुष्य-बाण घेऊन, जणू काही गंधर्वांच्या नगरासारखे भासत होते, हे पाहून प्रेक्षक आश्चर्यचकित झाले.
सहसा चुक्रुशुश्चान्ये नराः शतसहस्रशः। विस्मयोत्फुल्लनयनाः साधुसाध्विति भारत
अचानक, शेकडो-हजारो माणसे, डोळे विस्फारून, 'वा! वा!' असे म्हणत आनंदाने ओरडू लागली, हे भारत.
कृत्वा धनुषि ते मार्गान्रथचर्यासु चासकृत्। गजपृष्ठेऽश्वपृष्ठे च नियुद्धे च महाबलाः
त्यांनी धनुष्यावर वारंवार कौशल्य दाखवले, रथावर, हत्तीच्या पाठीवर, घोड्याच्या पाठीवर आणि एकल लढाईतही आपली मोठी ताकद दाखवली.
गृहीतखड्गचर्माणस्ततो भूयः प्रहारिणः। त्सरुमार्गान्यथोद्दिष्टांश्चेरुः सर्वासु भूमिषु
नंतर त्यांनी तलवार आणि ढाल घेतल्या, पुन्हा एकदा जोरदार प्रहार केले आणि सर्व बाजूंनी शस्त्रांचे ठरलेले मार्ग दाखवले.
लाघवं सौष्ठवं शोभां स्थिरत्वं दृढमुष्टिताम्। ददृशुस्तत्र सर्वेषां प्रयोगं खड्गचर्मणोः
तेथे सर्वांनी त्यांच्या तलवार-ढालीच्या वापरातील चपळता, कौशल्य, तेज, स्थैर्य आणि घट्ट पकड पाहिली.
अथ तौ नित्यसंहृष्टौ सुयोधनवृकोदरौ। अवतीर्णौ गदाहस्तावेकशृङ्गाविवाचलौ
मग नेहमी आनंदी असलेले सुयोधन आणि वृकोदर, हातात गदा घेऊन, एकशृंगी पर्वतासारखे रंगभूमीत उतरले.
बद्धकक्ष्यौ महाबाहू पौरुषे पर्यवस्थितौ। बृंहन्तौ वासिताहेतोः समदाविव कुञ्जरौ
कंबर घट्ट बांधलेली, बलवान बाहू असलेली, पुरुषार्थाने उभी असलेली ती दोघे, मदाने फुललेल्या दोन गजांसारखी फुगून उभी राहिली.
तौ प्रदक्षिणसव्यानि मण्डलानि महाबलौ। चेरतुर्मण्डलगतौ समदाविव कुञ्जरौ
ते दोघंही बलवान वीर उजवी-डावी बाजूने एकमेकाभोवती वळणं घेत होते, जणू दोन समदडीचे हत्ती कुस्तीमध्ये एकमेकांशी झुंजत आहेत.
विदुरो धृतराष्ट्राय गान्धार्याः पाण्डवारणिः। न्यवेदयेतां तत्सर्वं कुमाराणां विचेष्टितम्
विदुराने गंधारीच्या पुत्राने आणि पांडवांच्या हत्तीने काय केलं, राजाला—धृतराष्ट्राला—सर्व कुमारांची प्रत्येक हालचाल सांगितली.
कुरुराजे हि रङ्गस्थे भीमे च बलिनां वरे। पक्षपातकृतस्नेहः स द्विधेवाभवज्जनः
कुरुराज रंगभूमीवर बसला असताना आणि भीम बलवानांमध्ये श्रेष्ठ असताना, लोक पक्षपातीपणामुळे आणि आपुलकीमुळे दोन गटांत विभागले गेले.
जय हे कुरुराजेति जय हे भीम इत्युत। पुरुषाणां सुविपुलाः प्रणादाः सहसोत्थिताः
'कुरुराजाला विजय असो!' 'भीमाला विजय असो!'—अशा मोठ्या आरोळ्या एकदम लोकांतून उठल्या.
ततः क्षुब्धार्णवनिभं रङ्गमालोक्य बुद्धिमान्। भारद्वाजः प्रियं पुत्रमश्वत्थामानमब्रवीत्
मग रंगभूमी उसळलेल्या समुद्रासारखी दिसत असताना, बुद्धिमान भारद्वाजाने आपल्या लाडक्या पुत्राला—अश्वत्थाम्याला—सांगितले.
वारयैतौ महावीर्यौ कृतयोग्यावुभावपि। मा भूद्रङ्गप्रकोपोऽयं भीमदुर्योधनोद्भवः
हे दोन्ही महावीर, दोघेही योग्यतेने तयार झाले आहेत, त्यांना थांबव. भीम आणि दुर्योधनामुळे रंगभूमीत जी अस्वस्थता निर्माण झाली आहे, ती वाढू देऊ नकोस.
तत उत्थाय वेगेन अश्वत्थामा न्यवारयत्। गुरोराज्ञा भीम इति गान्धारे गुरुशासनम्। अलं शिक्षाकृतं वेगमलं साहसमित्युत
मग अश्वत्थामा वेगाने उठून, गुरूच्या आज्ञेने त्यांना थांबवतो आणि म्हणतो—'बस भीमा! बस गंधारीपुत्रा! पुरे हे कौशल्य, पुरे हे वेग, पुरे हे धाडस!'
ततस्तावुद्यतगतौ गुरुपुत्रेण वारितौ। युगान्तानिलसंक्षुब्धौ महावेलाविवार्णवौ
मग गुरुपुत्राने त्यांना थांबवले, तेव्हा ते दोघे, जणू युगाच्या शेवटी वाऱ्याने उसळलेल्या दोन महासागरांसारखे, शांत झाले.
ततो रङ्गाङ्गणगतो द्रोणो वचनमब्रवीत्। निवार्य वादित्रगणं महामेघनिभस्वनम्
मग द्रोण रंगभूमीवर येऊन, वाद्यांचा मेघगर्जनेसारखा गजर थांबवून, पुढील शब्द बोलला.
यो मे पुत्रात्प्रियतरः सर्वशस्त्रविशारदः। ऐन्द्रिरिन्द्रानुजसमः स पार्थो दृश्यतामिति
जो मला माझ्या पुत्रापेक्षा अधिक प्रिय आहे, सर्व शस्त्रविद्येत निपुण आहे, इंद्राच्या भावासारखा आहे—तो पार्थ आता सर्वांना दिसावा.
आचार्यवचनेनाथ कृतस्वस्त्ययनो युवा। बद्धगोधाङ्गुलित्राणः पूर्णतूणः सकार्मुकः
मग गुरूच्या आज्ञेने, त्या तरुणाने शुभकृत्ये करून, बोटांना कवच बांधून, पूर्ण बाणांचा भाता आणि धनुष्य हातात घेऊन प्रवेश केला.
काञ्चनं कवचं बिभ्रत्प्रत्यदृश्य फाल्गुनः। सार्कः सेन्द्रायुधतडित्ससन्ध्य इव तोयदः
कांस्याचा कवच घातलेला फाल्गुन तिथे दिसला, जणू सूर्याच्या किरणांनी आणि इंद्राच्या धनुष्याच्या वीजेने सजलेला संध्याकाळचा पावसाळी मेघ.