क्षत्तर्यद्गुरुराचार्यो ब्रवीति कुरु तत्तथा। न हीदृशं प्रियं मन्ये भविता धर्मवत्सल
कष्टर, गुरु जो काही सांगतील तेच कर; कारण धर्मप्रिय, मला वाटतं त्याहून प्रिय दुसरं काहीच असू शकत नाही.
ततो राजानमामन्त्र्य विदुरानुमतोपि हि। भारद्वाजो महाप्राज्ञो मापयामास मेदिनीम्
मग राजाची परवानगी घेऊन आणि विदुराच्या संमतीने, विद्वान भारद्वाजांनी मैदान मोजून ठरवलं.
समामवृक्षां निर्गुलमामुदक्प्रवणसंस्थिताम्। तस्यां भूमौ बलिं चक्रे तिथौ नक्षत्रपूजिते
सपाट, झाडांशिवाय आणि उतार नसलेल्या, पाण्याजवळ असलेल्या जागेवर, त्याने शुभ तिथी-नक्षत्र असताना यज्ञ केला.
अवघुष्टं पुरं चापि तदर्थं भरतर्षभ। रङ्गभूमौ सुविपुलं शास्त्रदृष्टं यथाविधि
त्या यज्ञासाठी, हे भरतश्रेष्ठ, संपूर्ण नगरात घोषणा करण्यात आली आणि शास्त्रानुसार, विधिपूर्वक मोठा रंगमंच तयार करण्यात आला.
प्रेक्षागारं सुविहितं चक्रस्ते तस्य शिल्पिनः। रक्षां सर्वायुधोपेतां स्त्रीणां चैव नरर्षभ
कारागिरांनी त्याच्यासाठी सुंदर प्रेक्षक गॅलरी बांधली आणि सर्व शस्त्रांनी सज्ज अशी सुरक्षा व स्त्रियांसाठीही रक्षणाची व्यवस्था केली.
मञ्चांश्च कारयामासुर्यत्र जानपदा जनाः। विपुलानुच्छ्रयोपेताञ्शिबिकाश्च महाधनाः
जिथे प्रजाजन बसू शकतील असे उंच व्यासपीठ आणि मोठ्या श्रीमंतीच्या, उंच डोल्या तयार करण्यात आल्या.
तस्मिंस्ततोऽहनि प्राप्ते राजा ससचिवस्तदा। `सान्तःपुरः सहामात्यो व्यासस्यानुमते तदा।' भीष्मं प्रमुखतः कृत्वा कृपं चाचार्यसत्तमम्
त्या दिवशी राजा, मंत्री, अंतःपुरातील मंडळी आणि सल्लागार, व्यासांच्या संमतीने, भीष्मांना पुढे ठेवून आणि श्रेष्ठ आचार्य कृपांनाही सोबत घेऊन आले.
बाह्लीकं सोमदत्तं च भूरिश्रवसमेव च। कुरूनन्यांश्च सचिवानादाय नगराद्बहिः
त्यांनी बाह्लीक, सोमदत्त, भूरिश्रव आणि इतर कुरू व मंत्री यांनाही नगरातून बाहेर आणले.
रङ्गभूमिं समासाद्य ब्राह्मणैः सहितो नृपः
राजा ब्राह्मणांसह रंगभूमीवर पोहोचला.
मुक्ताजालपरिक्षिप्तं वैदूर्यममिशोभितम्। शातकुम्भमयं दिव्यं प्रेक्षागारमुपागमत्
मोत्यांच्या जाळ्यांनी वेढलेली, वैडूर्य रत्नांनी चमकणारी, सुवर्णाने बनवलेली दिव्य प्रेक्षक गॅलरीत तो गेला.
गान्धारी च महाभागा कुन्ती च जयतां वर। स्त्रियश्च राज्ञः सर्वास्ताः सप्रेष्याः सपरिच्छदाः
महाभाग गांधारी, विजयी कुंती आणि राजाच्या सर्व स्त्रिया, त्यांचे सेवक व अलंकारांसह तिथे उपस्थित होत्या.
हर्षादारुरुहुर्मञ्चान्मेरुं देवस्त्रियो यथा। ब्राह्मणक्षत्रियाद्यं च चातुर्वर्ण्यं पुराद्द्रुतम्
आनंदाने त्या सर्व व्यासपीठावर चढल्या, जणू काही देवस्त्रिया मेरू पर्वतावर जातात तसे; ब्राह्मण, क्षत्रिय आणि सर्व वर्णातील लोक नगरातून पटकन आले.
दर्शनेप्सुः समभ्यागात्कुमाराणां कृतास्त्रताम्। क्षणेनैकस्थतां तत्र दर्शनेप्सुर्जगाम ह
शस्त्रविद्येत निपुण असलेल्या कुमारांना पाहण्याची इच्छा असलेली लोकांची गर्दी क्षणात तिथे एकत्र झाली.
प्रवादितैश्च वादित्रैर्जनकौतूहलेन च। महार्णव इव क्षुब्धः समाजः सोऽभवत्तदा
वाद्यांच्या गजरात आणि लोकांच्या उत्साहात, ती सभा जणू मोठ्या समुद्रासारखी उसळली.
ततः शुक्लाम्बरधरः शुक्लयज्ञोपवीतवान्। शुक्लकेशः सितश्मश्रुः शुक्लाल्यानुलेपनः
तेव्हा गुरु पांढरे वस्त्र, पांढरा यज्ञोपवीत, पांढरे केस, पांढरी दाढी आणि पांढरे उटणे लावून आले.
रङ्गमध्यं तदाचार्यः सपुत्रः प्रविवेश ह। नभो जलधरैर्हीनं साङ्गारक इवांशुमान्
तो आचार्य आपल्या मुलासह रंगभूमीच्या मध्यभागी गेला, जणू निरभ्र आकाशात सूर्य आणि मंगळ एकत्र आले आहेत.
व्यासस्यानुमते चक्रे बलिं बलवतां वरः। ब्राह्मणांस्तु सुमन्त्रज्ञान्कारयामास मङ्गलम्
व्यासांच्या संमतीने, बलवानांनी यज्ञ केला आणि मंत्रजाणणाऱ्या ब्राह्मणांनी मंगलकार्य केले.
सुवर्णमणिरत्नानि वस्त्राणि विविधानि च। प्रददौ दक्षिणां राजा द्रोणाय च कृपाय च
राजाने सुवर्ण, मौल्यवान रत्ने आणि विविध वस्त्रे द्रोण व कृप यांना दक्षिणा म्हणून दिली.
सुखपुण्याहघोषस्य पुण्यस्य समनन्तरम्। विविशुर्विविधं गृह्य शस्त्रोपकरणं नराः
शुभ आणि आनंददायक घोषणा झाल्यावर, सर्व पुरुष वेगवेगळी शस्त्रे व साधने घेऊन आत आले.
ततो बद्धाङ्गुलित्राणा बद्धकक्ष्या महारथाः। बद्धथूणाः सधनुषो विविशुर्भरतर्षभाः
मग अंगुलित्राण, कक्षा, भरणी आणि धनुष्य बांधलेले महाबलवान वीर, हे भरतश्रेष्ठ, रंगभूमीत आले.
रङ्गमध्ये स्थितं द्रोणमभिवाद्य नरर्षभाः। चक्रुः पूजां यथान्यायं द्रोणस्य च कृपस्य च
रंगभूमीच्या मध्यभागी उभ्या असलेल्या द्रोणांना, त्या श्रेष्ठ पुरुषांनी आदरपूर्वक वंदन केले आणि द्रोण व कृप यांची योग्य रीतीने पूजा केली.
आशीर्भिश्च प्रयुक्ताभिः सर्वे संहृष्टमानसाः। अभिवाद्य पुनः शस्त्रान्बलिपुष्पैः समर्चितान्
सर्वजण आनंदाने मन भरून, आशीर्वाद घेतल्यावर पुन्हा एकदा शस्त्रांना वंदन करून, त्यांना फुलांच्या अर्पणांनी सजवले.
रक्तचन्दनसंमिश्रैः स्वयमर्चन्ति कौरवाः। रक्तचन्दनदिग्धाश्च रक्तमाल्यानुधारिणः
कौरवांनी स्वतःच शस्त्रांना लाल चंदन लावून पूजा केली आणि लाल फुलांच्या माळा घालून, लाल चंदनाने अंग सुशोभित केले.
सर्वे रक्तपताकाश्च सर्वे रक्तान्तलोचनाः। द्रोणेन समनुज्ञाता गृह्य शस्त्रं परन्तपाः
सर्वांच्या हातात लाल पताका होत्या, सर्वांच्या डोळ्यांत लालसरपणा होता आणि द्रोणांच्या परवानगीने, त्या शत्रूंचा पराभव करणाऱ्यांनी आपली शस्त्रे उचलली.
धनूंषि पूर्व संगृह्य तप्तकाञ्चनभूषिताः। सज्यानि विविधाकाराः शरैः सन्धाय कौरवा
कौरवांनी प्रथम आपल्या धनुष्यांना, शुद्ध सोन्याने सजवलेली, हातात घेतली आणि विविध प्रकारे त्यांना प्रत्यंचा लावून, बाण सज्ज केले.
ज्याघोषं तलघोषं च कृत्वा भूतान्यमोहयन्
त्यांनी धनुष्यांच्या प्रत्यंचांचा आवाज आणि हातांच्या टाळ्यांचा गजर केला, ज्यामुळे सर्व प्राणी गोंधळले.
अनुज्येष्ठं च ते तत्र युधिष्ठिरपुनरोगमाः। चक्रुरस्त्रं महावीर्याः कुमाराः परमाद्भुतम्
युधिष्ठिर पुढे असताना, त्या पराक्रमी कुमारांनी युद्धात कुठलीही इजा न होता, अद्भुत शस्त्रकौशल्य दाखवले.
केषांचित्तत्र माल्येषु शरा निपतिता नृप। केषांचित्पुष्पमुकुटे निपतन्ति स्म सायकाः
राजा, काहींच्या गळ्यातील फुलांच्या माळांवर बाण पडले, तर काहींच्या फुलांच्या मुकुटावर बाण जाऊन लागले.
केचिल्लक्ष्याणि विविधैर्बाणैराहितलक्षणैः। बिभिदुर्लाघवोत्सृष्टैर्गुरूणि च लघूनि च
काहींनी विविध प्रकारच्या लक्षांसाठी खास चिन्ह असलेल्या बाणांनी, मोठी आणि लहान अशी दोन्ही लक्षे, कौशल्याने मारली.
केचिच्छराक्षेपभयाच्छिरांस्यवननामिरे। मनुजा धृष्टमपरे वीक्षाञ्चक्रुः सुविस्मिताः
काहींनी बाण चुकीच्या ठिकाणी जाऊ नये म्हणून भीतीने डोके वळवले, तर इतर धाडसी आणि आश्चर्यचकित पुरुष लक्षपूर्वक पाहू लागले.