युधिष्ठिरो रथश्रेष्ठः सर्वत्र तु धनञ्जयः। प्रथितः सागरान्तायां रथयूथपयूथपः
युधिष्ठिर रथ चालवण्यात श्रेष्ठ होता, पण सर्वत्र धनंजय म्हणजे अर्जुनच रथींचा प्रमुख म्हणून समुद्राच्या टोकापर्यंत प्रसिद्ध झाला.
बुद्धियोगबलोत्साहः सर्वास्त्रेषु च निष्ठितः। अस्त्रे गुर्वनुरागे च विशिष्टोऽभवदर्जुनः
बुद्धी, एकाग्रता, बळ आणि उत्साह यामुळे अर्जुन सर्व अस्त्रांमध्ये पारंगत झाला आणि गुरूवर असलेल्या प्रेमामुळे तो सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ ठरला.
तुल्येष्वस्त्रोपदेशेषु सौष्ठवेन च वीर्यवान्। एकः सर्वकुमाराणां बभूवातिरथोऽर्जुनः
सर्व राजपुत्रांना अस्त्रविद्या समान शिकवली गेली, तरी कौशल्यामुळे अर्जुन एकटाच सर्वांत मोठा रथी झाला.
प्राणाधिकं भीमसेनं कृतविद्यं धनञ्जयम्। धार्तराष्ट्रा दुरात्मानो नामृष्यन्त परस्परम्
भीमसेन जिवापेक्षा प्रिय आणि धनंजय विद्या शिकून सिद्ध झाला, तरी दुर्योधन आणि त्याचे भाऊ, वाईट मनाचे असल्याने, त्यांना आणि एकमेकांनाही सहन करू शकत नव्हते.
तांस्तु सर्वान्समानीय सर्वविद्यास्त्रशिक्षितान्। द्रोणः प्रहरणज्ञाने जिज्ञासुः पुरुषर्षभः
तेव्हा द्रोणांनी सर्व राजपुत्रांना, जे सर्व विद्या आणि अस्त्र शिकले होते, एकत्र बोलावले आणि त्यांच्या अस्त्रज्ञानाची परीक्षा घ्यायचे ठरवले.
कृत्रिमं भासमारोप्य वृक्षाग्रे शिल्पिभिः कृतम्। अविज्ञातं कुमाराणां लक्ष्यभूतमुपादिशत्
त्यांनी कारागिरांकडून झाडाच्या टोकावर एक बनावट पक्षी ठेवून दिला, जो राजपुत्रांना माहित नव्हता, आणि तोच लक्ष्य म्हणून सांगितला.
शीघ्रं भन्तः सर्वेऽपि धनूंष्यादाय सर्वशः। भासमेतं समुद्दिश्य तिष्ठध्वं सन्धितेषतः
तुम्ही सर्वांनी पटकन धनुष्य उचलून, या पक्ष्यावर बाण रोखून उभे राहा आणि माझ्या आज्ञेची वाट पाहा.
मद्वाक्यसमकालं तु शिरोऽस्य विनिपात्यताम्। एकैकशो नियोक्ष्यामि तथा कुरुत पुत्रकाः
माझ्या शब्दाबरोबर प्रत्येकाने एकेक करून त्या पक्ष्याचे डोके खाली पाडा; मी जशी आज्ञा देईन, तशी करा, मुलांनो.
ततो युधिष्ठिरं पूर्वमुवाचाङ्गिरसां वरः। संधत्स्व बामं दुर्धर्ष मद्वाक्यान्ते विमुञ्चतम्
मग अंगिरस वंशातील श्रेष्ठ द्रोणांनी प्रथम युधिष्ठिराला सांगितले, 'धनुष्य तयार ठेव, धीर धर, आणि माझ्या आज्ञेवर बाण सोड.'
ततो युधिष्ठिरः पूर्वं धनुर्गृह्य परन्तपः। तस्थौ भासं समुद्दिश्य गुरुवाक्यप्रचोदितः
मग शत्रूंचा नाश करणारा युधिष्ठिर, गुरूंच्या शब्दाने प्रेरित होऊन, धनुष्य घेऊन त्या पक्ष्यावर लक्ष केंद्रित करून उभा राहिला.
ततो विततधन्वानं द्रोणस्तं कुरुनन्दनम्। स मुहूर्तादुवाचेदं वचनं भरतर्षभ
मग द्रोणांनी ताणलेले धनुष्य घेतलेल्या त्या कुरुवंशीयाला विचारले, 'भरतवंशीय, तुला झाडाच्या टोकावर असलेला पक्षी दिसतो का?'
पश्यसि त्वं द्रुमाग्रस्थं भासं नरवरात्मज। पश्यामीत्येवमाचार्यं प्रत्युवाच युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर गुरूंना म्हणाला, 'होय, मला तो पक्षी दिसतो.'
स मुहूर्तादिव पुनर्द्रोणस्तं प्रत्यभाषत। अथ वृक्षमिमं मां वा भ्रातॄन्वाऽपि प्रपश्यसि
थोड्या वेळाने द्रोणांनी पुन्हा विचारले, 'तुला हे झाड, मी, की तुझे भाऊ हेही दिसतात का?'
तमुवाच स कौन्तेयः पश्याम्येनं नवस्पतिम्। भन्तं च तथा भ्रातॄन्भासं चेति पुनःपुनः
कुंतीपुत्र म्हणाला, 'मला हे झाड, तुम्ही, माझे भाऊ आणि तो पक्षी — हे सर्व वारंवार दिसतात.'
तमुवाचापसर्पेति द्रोणोऽप्रीतमना इव। नैतच्छक्यं त्वया वेद्धुं लक्ष्यमित्येव कुत्सयन्
द्रोणांना ते ऐकून समाधान वाटले नाही, त्यांनी त्याला बाजूला जाऊ सांगितले आणि म्हणाले, 'तू हे लक्ष्य भेदू शकणार नाहीस,' असे त्याला टोचून सांगितले.
ततो दुर्योधनादींस्तान्धार्तराष्ट्रान्महायशाः। तेनैव क्रमयोगेन जिज्ञासुः पर्यपृच्छत
मग प्रसिद्ध द्रोणांनी, त्याच क्रमाने, दुर्योधन आणि इतर धृतराष्ट्रपुत्रांना देखील परीक्षा घेण्यासाठी विचारले.
अन्यांश्च शिष्यान्भीमादीन्राज्ञश्चैवान्यदेशजान्। यदा च सर्वे तत्सर्वं पश्याम इति कुत्सिताः
भीम आणि इतर शिष्य, तसेच इतर देशांतील राजे — हे सर्व जेव्हा आम्ही पाहतो, तेव्हा आम्हाला हे लाजिरवाणे वाटते.
ततो धनञ्जयं द्रोणः स्मयमानोऽभ्यभाषत। त्वयेदानीं प्रहर्तव्यमेतल्लक्ष्यं विलोक्यताम्
तेव्हा द्रोणांनी हसत धनंजयाला सांगितले, "आता हे लक्ष वेध, पाहा."
मद्वाक्यसमकालं ते मोक्तव्योऽत्र भवेच्छरः। वितत्य कार्मुकं पुत्र तिष्ठ तावन्मुहूर्तकम्
"माझ्या सांगण्याबरोबरच तू बाण सोड. धन्या, धनुष्य ताणून थोडा वेळ थांब."
एवमुक्तः सव्यसाची मण्डलीकृतकार्मुकः। तस्थौ भासं समुद्दिश्य गुरुवाक्यप्रचोदितः
गुरूंच्या आज्ञेवरून सव्यसाची धनुष्य वळवून, पक्ष्यावर लक्ष केंद्रित करून उभा राहिला.
मुहूर्तादिव तं द्रोणस्तथैव समभाषत। पश्यस्येनं स्थितं भासं द्रुमं मामपि चार्जुन
थोड्या वेळाने द्रोणांनी पुन्हा त्याच प्रकारे विचारले, "अर्जुना, तुला तो पक्षी, झाड आणि मी दिसतो का?"
पश्याम्येकं भासमिति द्रोणं पार्थोऽभ्यभाषत। न तु वृक्षं भवन्तं वा पश्यामीति च भारत
पार्थ म्हणाला, "मला फक्त तो पक्षीच दिसतो; झाड किंवा आपण दिसत नाहीत."
ततः प्रीतमना द्रोणो मुहूर्तादिव तं पुनः। प्रत्यभाषत दुर्धर्षः पाण्डवानां महारथम्
त्यावर द्रोण आनंदित होऊन, थोड्या वेळाने पुन्हा त्या पांडवांच्या वीराला विचारले.
भासं पश्यसि यद्येनं तथा ब्रूहि पुनर्वचः। शिरः पश्यामि भासस्य न गात्रमिति सोऽब्रवीत्
"तुला पक्षी दिसतो, तर पुन्हा सांग, काय दिसते?" त्यावर अर्जुन म्हणाला, "मला फक्त पक्ष्याचे डोके दिसते, शरीर नाही."
अर्जुनेनैवमुक्तस्तु द्रोणो हृष्टतनूरुहः। मुञ्चस्वेत्यब्रवीत्पार्थं स मुमोचाविचारयन्
अर्जुनाने असे सांगितल्यावर, द्रोणांना अत्यंत आनंद झाला आणि त्यांनी म्हटले, "बाण सोड." अर्जुनाने क्षणाचाही विलंब न करता बाण सोडला.
ततस्तस्य गस्थस्य क्षुरेण निशितेन च। शिर उत्कृत्य तरसा पातयामास पाण्डवः
मग पांडवपुत्राने तीक्ष्ण बाणाने त्या पक्ष्याचे डोके वेगाने छाटून खाली पाडले.
तस्मिन्कर्मणि संसिद्धे पर्यष्वजत पाण्डवम्। मेने च द्रुपदं सङ्ख्ये सानुबन्धं पराजितम्
हे कार्य पूर्ण होताच, द्रोणांनी पांडवाला मिठी मारली आणि युद्धात द्रुपद व त्याचे साथीदार पराभूत झाले असे मानले.
कस्य चित्त्वथ कालस्य सशिष्योऽङ्गिरसां वरः। जगाम गङ्गामभितो मज्जितुं भरतर्षभ
काही काळानंतर, अंगिरसांचा श्रेष्ठ द्रोण आपल्या शिष्यांसह गंगेत स्नानासाठी गेला.
अवगाढमथो द्रोणं सलिले सलिलेचरः। ग्राहो जग्राह बलवाञ्जङ्घान्ते कालचोदितः
द्रोण पाण्यात उतरल्यावर, एका बलवान मगराने त्याच्या पायाला पकडले.
स समर्थोऽपि मोक्षाय शिष्यान्सर्वानचोदयत्। ग्राहं हत्वा तु मोक्ष्यध्वं मामिति त्वरयन्निव
आपण सुटू शकत असूनही, द्रोणांनी सर्व शिष्यांना सांगितले, "मगर मारून मला लवकर सोडवा."