पूजयित्वा ततो द्रोणं विधिवत्स निषादजः। निवेद्य शिष्यमात्मानं तस्थौ प्राञ्जलिरग्रतः
नंतर, योग्य रीतीने द्रोणांची पूजा करून निषाद कुमाराने स्वतःला शिष्य म्हणून सांगितलं आणि जोडलेल्या हातांनी त्यांच्या समोर उभा राहिला.
ततो द्रोणोऽब्रवीद्राजन्नेकलव्यमिदं वचः। यदि शिष्योऽसि मे वीर वेतनं दीयतां मम
मग द्रोण म्हणाले, 'वीरा, जर तू माझा शिष्य आहेस तर मला गुरुदक्षिणा दे.'
एकलव्यस्तु तच्छ्रुत्वा प्रीयमाणोऽब्रवीदिदम्। किं प्रयच्छामि भगवन्नाज्ञापयतु मां गुरुः
हे ऐकून एकलव्य आनंदाने म्हणाला, 'भगवन्, मी काय द्यावं? गुरुजी, तुम्ही आज्ञा द्या.'
तमब्रवीत्त्वयाङ्गुष्ठो दक्षिणो दीयतामिति
त्यावर द्रोण म्हणाले, 'तुझा उजवा अंगठा मला दे.'
एकलव्यस्तु तच्छ्रुत्वा वचो द्रोणस्य दारुणम्। प्रतिज्ञामात्मनो रक्षन्सत्ये च नियतः सदा
द्रोणांची ही कठोर मागणी ऐकून, सत्याला आणि आपल्या वचनाला कायम ठेऊन, एकलव्याने निर्धार केला.
तथैव हृष्टवदनस्तथैवादीनमानसः। छित्त्वाऽविचार्य तं प्रादाद्द्रोणायाङ्गुष्ठमात्मनः
त्याने चेहऱ्यावर हसत, मन शांत ठेवून, क्षणाचाही विचार न करता स्वतःचा अंगठा कापून द्रोणांना दिला.
ततः शरं तु नैषादिरङ्गुलीभिर्व्यकर्षत। न तथा च स शीघ्रोऽभूद्यथा पूर्वं नराधिप
नंतर निषाद कुमार बोटांनी धनुष्याचा दोर ओढू लागला, पण राजन, तो पूर्वीसारखा वेगवान राहिला नाही.
ततोऽर्जुनः प्रीतमना बभूव विगतज्वरः। द्रोणश्च सत्यवागासीन्नान्योऽभिभविताऽर्जुनं
मग अर्जुन समाधानी आणि निर्धास्त झाला, आणि द्रोणांनी आपलं वचन पाळलं—कोणीही अर्जुनाला मागे टाकू शकणार नाही.
द्रोणस्य तु तदा शिष्यौ गदायोग्यौ बभूवतुः। दुर्योधनश्च भीमश्च सदा संरब्धणानसौ
त्या वेळी द्रोणांचे दोन शिष्य गदायुद्धात कुशल होते — दुर्योधन आणि भीम, हे दोघेही नेहमीच रागीट आणि तडफदार होते.
अश्वत्थामा रहस्येषु सर्वेष्वभ्यधिकोऽभवत्। तथाऽतिपुरुषानन्यान्त्सारुकौ यमजावुभौ
सर्वांत गुप्त विद्या शिकण्यात अश्वत्थामा पुढे होता; त्याचप्रमाणे मद्रीचे दोन पुत्र, बलवान नकुल आणि सहदेव, इतरांपेक्षा सरस होते.
युधिष्ठिरो रथश्रेष्ठः सर्वत्र तु धनञ्जयः। प्रथितः सागरान्तायां रथयूथपयूथपः
युधिष्ठिर रथ चालवण्यात श्रेष्ठ होता, पण सर्वत्र धनंजय म्हणजे अर्जुनच रथींचा प्रमुख म्हणून समुद्राच्या टोकापर्यंत प्रसिद्ध झाला.
बुद्धियोगबलोत्साहः सर्वास्त्रेषु च निष्ठितः। अस्त्रे गुर्वनुरागे च विशिष्टोऽभवदर्जुनः
बुद्धी, एकाग्रता, बळ आणि उत्साह यामुळे अर्जुन सर्व अस्त्रांमध्ये पारंगत झाला आणि गुरूवर असलेल्या प्रेमामुळे तो सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ ठरला.
तुल्येष्वस्त्रोपदेशेषु सौष्ठवेन च वीर्यवान्। एकः सर्वकुमाराणां बभूवातिरथोऽर्जुनः
सर्व राजपुत्रांना अस्त्रविद्या समान शिकवली गेली, तरी कौशल्यामुळे अर्जुन एकटाच सर्वांत मोठा रथी झाला.
प्राणाधिकं भीमसेनं कृतविद्यं धनञ्जयम्। धार्तराष्ट्रा दुरात्मानो नामृष्यन्त परस्परम्
भीमसेन जिवापेक्षा प्रिय आणि धनंजय विद्या शिकून सिद्ध झाला, तरी दुर्योधन आणि त्याचे भाऊ, वाईट मनाचे असल्याने, त्यांना आणि एकमेकांनाही सहन करू शकत नव्हते.
तांस्तु सर्वान्समानीय सर्वविद्यास्त्रशिक्षितान्। द्रोणः प्रहरणज्ञाने जिज्ञासुः पुरुषर्षभः
तेव्हा द्रोणांनी सर्व राजपुत्रांना, जे सर्व विद्या आणि अस्त्र शिकले होते, एकत्र बोलावले आणि त्यांच्या अस्त्रज्ञानाची परीक्षा घ्यायचे ठरवले.
कृत्रिमं भासमारोप्य वृक्षाग्रे शिल्पिभिः कृतम्। अविज्ञातं कुमाराणां लक्ष्यभूतमुपादिशत्
त्यांनी कारागिरांकडून झाडाच्या टोकावर एक बनावट पक्षी ठेवून दिला, जो राजपुत्रांना माहित नव्हता, आणि तोच लक्ष्य म्हणून सांगितला.
शीघ्रं भन्तः सर्वेऽपि धनूंष्यादाय सर्वशः। भासमेतं समुद्दिश्य तिष्ठध्वं सन्धितेषतः
तुम्ही सर्वांनी पटकन धनुष्य उचलून, या पक्ष्यावर बाण रोखून उभे राहा आणि माझ्या आज्ञेची वाट पाहा.
मद्वाक्यसमकालं तु शिरोऽस्य विनिपात्यताम्। एकैकशो नियोक्ष्यामि तथा कुरुत पुत्रकाः
माझ्या शब्दाबरोबर प्रत्येकाने एकेक करून त्या पक्ष्याचे डोके खाली पाडा; मी जशी आज्ञा देईन, तशी करा, मुलांनो.
ततो युधिष्ठिरं पूर्वमुवाचाङ्गिरसां वरः। संधत्स्व बामं दुर्धर्ष मद्वाक्यान्ते विमुञ्चतम्
मग अंगिरस वंशातील श्रेष्ठ द्रोणांनी प्रथम युधिष्ठिराला सांगितले, 'धनुष्य तयार ठेव, धीर धर, आणि माझ्या आज्ञेवर बाण सोड.'
ततो युधिष्ठिरः पूर्वं धनुर्गृह्य परन्तपः। तस्थौ भासं समुद्दिश्य गुरुवाक्यप्रचोदितः
मग शत्रूंचा नाश करणारा युधिष्ठिर, गुरूंच्या शब्दाने प्रेरित होऊन, धनुष्य घेऊन त्या पक्ष्यावर लक्ष केंद्रित करून उभा राहिला.
ततो विततधन्वानं द्रोणस्तं कुरुनन्दनम्। स मुहूर्तादुवाचेदं वचनं भरतर्षभ
मग द्रोणांनी ताणलेले धनुष्य घेतलेल्या त्या कुरुवंशीयाला विचारले, 'भरतवंशीय, तुला झाडाच्या टोकावर असलेला पक्षी दिसतो का?'
पश्यसि त्वं द्रुमाग्रस्थं भासं नरवरात्मज। पश्यामीत्येवमाचार्यं प्रत्युवाच युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर गुरूंना म्हणाला, 'होय, मला तो पक्षी दिसतो.'
स मुहूर्तादिव पुनर्द्रोणस्तं प्रत्यभाषत। अथ वृक्षमिमं मां वा भ्रातॄन्वाऽपि प्रपश्यसि
थोड्या वेळाने द्रोणांनी पुन्हा विचारले, 'तुला हे झाड, मी, की तुझे भाऊ हेही दिसतात का?'
तमुवाच स कौन्तेयः पश्याम्येनं नवस्पतिम्। भन्तं च तथा भ्रातॄन्भासं चेति पुनःपुनः
कुंतीपुत्र म्हणाला, 'मला हे झाड, तुम्ही, माझे भाऊ आणि तो पक्षी — हे सर्व वारंवार दिसतात.'
तमुवाचापसर्पेति द्रोणोऽप्रीतमना इव। नैतच्छक्यं त्वया वेद्धुं लक्ष्यमित्येव कुत्सयन्
द्रोणांना ते ऐकून समाधान वाटले नाही, त्यांनी त्याला बाजूला जाऊ सांगितले आणि म्हणाले, 'तू हे लक्ष्य भेदू शकणार नाहीस,' असे त्याला टोचून सांगितले.
ततो दुर्योधनादींस्तान्धार्तराष्ट्रान्महायशाः। तेनैव क्रमयोगेन जिज्ञासुः पर्यपृच्छत
मग प्रसिद्ध द्रोणांनी, त्याच क्रमाने, दुर्योधन आणि इतर धृतराष्ट्रपुत्रांना देखील परीक्षा घेण्यासाठी विचारले.
अन्यांश्च शिष्यान्भीमादीन्राज्ञश्चैवान्यदेशजान्। यदा च सर्वे तत्सर्वं पश्याम इति कुत्सिताः
भीम आणि इतर शिष्य, तसेच इतर देशांतील राजे — हे सर्व जेव्हा आम्ही पाहतो, तेव्हा आम्हाला हे लाजिरवाणे वाटते.
ततो धनञ्जयं द्रोणः स्मयमानोऽभ्यभाषत। त्वयेदानीं प्रहर्तव्यमेतल्लक्ष्यं विलोक्यताम्
तेव्हा द्रोणांनी हसत धनंजयाला सांगितले, "आता हे लक्ष वेध, पाहा."
मद्वाक्यसमकालं ते मोक्तव्योऽत्र भवेच्छरः। वितत्य कार्मुकं पुत्र तिष्ठ तावन्मुहूर्तकम्
"माझ्या सांगण्याबरोबरच तू बाण सोड. धन्या, धनुष्य ताणून थोडा वेळ थांब."
एवमुक्तः सव्यसाची मण्डलीकृतकार्मुकः। तस्थौ भासं समुद्दिश्य गुरुवाक्यप्रचोदितः
गुरूंच्या आज्ञेवरून सव्यसाची धनुष्य वळवून, पक्ष्यावर लक्ष केंद्रित करून उभा राहिला.