किरीटिनाभिनिष्क्रम्य प्रापिता यमसादनम्। धृतराष्ट्रस्य पुत्राश्च तथा पाषाणयोधिनः
किरिटधारी अर्जुनाने बाहेर येऊन, धृतराष्ट्राचे पुत्र आणि दगडांनी लढणारे योद्धे यांना यमाच्या लोकात पाठवले.
नारायणाश्च गोपालाः समरे चित्रयोधिनः। अलम्बुषः श्रुतायुश्च जलसन्धश्च वीर्यवान्
नारायणांची गवळी सेना, विविध प्रकारच्या युद्धकलेत निपुण, तसेच अलंबुष, श्रुतायू आणि बलवान जलसंध, हे सर्वही होते.
सौमदत्तिर्विराटश्च द्रुपदश्च महारथः। घटोत्कचादयश्चान्ये निहता द्रोणपर्वणि
सौमदत्त, विराट, मोठा रथी द्रुपद आणि घटोत्कचासारखे इतरही अनेक, हे सर्व द्रोण पर्वात मारले गेले.
अश्वत्थामापि चात्रैव द्रोणे युधि निपातिते। अस्त्रं प्रादुश्चकारोग्रं नारायणममर्षितः
इथेच, जेव्हा द्रोण युद्धात पडला, तेव्हा क्रुद्ध अश्वत्थाम्याने भयंकर नारायण अस्त्र सोडले.
आग्नेयं कीर्त्यते यत्र रुद्रमाहात्म्यमुत्तमम्। व्यासस्य चाप्यागमनं माहात्म्यं कृष्णपार्थयोः
इथेच अग्नि अस्त्राचा उल्लेख आहे, रुद्राचे श्रेष्ठ सामर्थ्य, व्यासांचे आगमन आणि कृष्ण व पार्थ यांचे मोठेपण सांगितले आहे.
सप्तमं भारते पर्व महदेतदुदाहृतम्। यत्र ते पृथिवीपालाः प्रायशो निधनं गताः
भारताचा हे सातवे पर्व फार मोठे मानले गेले आहे, जिथे पृथ्वीवरील बहुतेक राजे युद्धात मरण पावले.
द्रोणपर्वणि ये शऊरा निर्दिष्टाः पुरुषर्षभाः। अत्राध्यायशतं प्रोक्तं तथाध्यायाश्च सप्ततिः
द्रोण पर्वात ज्या शूर पुरुषांची नावे घेतली आहेत, त्या सर्वांची शंभर अध्याय आणि त्यासोबत सत्तर अध्याय येथे सांगितले आहेत.
अष्टौ श्लोकसहस्राणि तथा नव शतानि च। श्लोका नव तथैवात्र संख्यातास्तत्त्वदर्शिना
इथे आठ हजार नऊशे आणि त्यासोबतच आणखी नऊ श्लोक असे, सत्य जाणणाऱ्यांनी मोजले आहेत.
पाराशर्येण मुनिनां संचिन्त्य द्रोणपर्वणि। अतः परं कर्णपर्व प्रोच्यते परमाद्भुतम्
पाराशर ऋषींच्या पुत्राने, द्रोण पर्वाचा विचार करून, त्यानंतर कर्ण पर्व हे अतिशय अद्भुत असे सांगितले आहे.
सारथ्ये विनियोगश्च मद्रराजस्य धीमतः। आख्यातं यत्र पौरामं त्रिपुरस्य निपातनम्
शहाण्या मद्रराजाचा सारथी म्हणून नेमणूक, आणि त्रिपुराचा नाश याची प्राचीन कथा, हे सर्व येथे सांगितले आहे.
प्रयाणे परुषश्चात्र संवादः कर्णशल्ययोः। हंसकाकीयमाख्यानं तत्रैवाक्षेपसंहितम्
मार्गक्रमण करताना कर्ण आणि शल्य यांचा कठोर संवाद, तसेच हंस आणि कावळ्याची गोष्ट, तिच्यातील शंका-अपवादांसह येथे सांगितली आहे.
वधः पाण्ड्यस्य च तथा अश्वत्थाम्ना महात्मना। दण्डसेनस्य च ततो दण्डस्य च वधस्तथा
महात्मा अश्वत्थाम्याने पांड्याचा वध केला, आणि त्यानंतर दंडसेन व दंड यांचाही वध केला.
द्वैरथे यत्र कर्णेन धर्मराजो युधिष्टिरः। संशयं गमितो युद्धे मिषतां सर्वधन्विनाम्
द्वंद्वयुद्धात कर्णाने धर्मराज युधिष्ठिराला सर्व धनुर्धरांसमोर युद्धात शंका आणि संकटात टाकले.
अन्योन्यं प्रति च क्रोधो युधिष्ठिरकिरीटिनोः। यत्रैवानुनयः प्रोक्तो माधवेनार्जुनस्य हि
युधिष्ठिर आणि किरीटधारी अर्जुन यांच्यातील परस्पर राग, आणि माधवाने अर्जुनाला केलेले समजावणे, हे सर्व येथे सांगितले आहे.
प्रतिज्ञापूर्वकं चापि वक्षो दुःशासनस्य च। भित्त्वा वृकोदरो रक्तं पीतवान्यत्र संयुगे
प्रतिज्ञा करून, भीमाने युद्धात दु:शासनाची छाती फाडली आणि त्याचे रक्त पिले, हेही येथे सांगितले आहे.
द्वैरथे यत्र पार्थेन हतः कर्णो महारथः। अष्टमं पर्व निर्दिष्टमेतद्भारतचिन्तकैः
द्वंद्वयुद्धात पार्थाने कर्ण या महान रथीला मारले; भारताचा विचार करणाऱ्यांनी हे आठवे पर्व म्हणून सांगितले आहे.
एकोनसप्ततिः प्रोक्ता अध्यायाः कर्णपर्वणि। चत्वार्येव सहस्राणि नव श्लोकशतानि च
कर्णपर्वात एकुण साठ नव अध्याय सांगितले आहेत. या पर्वात चार हजार आणि नऊशे श्लोक आहेत.
चतुःषष्टिस्तथा श्लोकाः पर्वण्यस्मिन्प्रकीर्तिताः। अतः परं विचित्रार्थं शल्यपर्व प्रकीर्तितम्
या पर्वात चौसष्ट श्लोकही नमूद केले आहेत. त्यानंतर विविध अर्थांनी भरलेले शल्यपर्व वर्णन केले आहे.
हतप्रवीरे सैन्ये तु नेता मद्रेश्वरोऽभवत्। यत्र कौमारमाख्यानमभिषेकस्य कर्म च
सैन्यातील वीर मारले गेल्यावर मद्र देशाचा राजा सेनापती झाला. तिथे कुमार वयातील अभिषेकाची कथा आणि त्याची विधी सांगितली आहे.
वृत्तानि चाथ युद्धानि कीर्त्यन्ते यत्र भागशः। विनाशः कुरुमुख्यानां शल्यपर्वणि कीर्त्यते
घडलेली युद्धे आणि इतर घटना तिथे भागभागांनी सांगितल्या आहेत. शल्यपर्वात कुरूंच्या प्रमुखांचा विनाश वर्णन केला आहे.
शल्यस्य निधनं चात्र धर्मराजान्महात्मनः। शकुनेश्च वधोऽत्रैव सहदेवेन संयुगे
इथे शल्याचा आणि धर्मराज या महात्म्य राजाचा मृत्यू सांगितला आहे. तसेच युद्धात सहदेवाने शकुनीचा वध केला हेही येथे आहे.
सैन्ये च हतभूयिष्ठे किंचिच्छिष्टे सुयोधनः। ह्रदं प्रविश्य यत्रासौ संस्तभ्यापोव्यवस्थितः
जेव्हा सैन्याचा बहुतांश भाग मारला गेला आणि थोडेच शिल्लक राहिले, तेव्हा सुयोधन एका तळ्यात जाऊन लपला आणि तिथे स्थिर राहिला.
प्रवृत्तिस्तत्र चाख्याता यत्र भीमस्य लुब्धकैः। क्षेपयुक्तैर्वचोभिश्च धर्मराजस्य धीमतः
इथे भीमाची गोष्ट सांगितली आहे, जिथे शिकाऱ्यांनी आणि धर्मराजाच्या शहाण्या शब्दांनी घटना घडली.
ह्रदात्समुत्थितो यत्र धार्तराष्ट्रोऽत्यमर्षणः। भीमेन गदया युद्धं यत्रासौ कृतवान्सह
तिथे धृतराष्ट्राचा पुत्र अत्यंत संतप्त होऊन तळ्यातून बाहेर आला आणि भीमासोबत गदायुद्ध केले.
समवाये च युद्धस्य रामस्यागमनं स्मृतम्। सरस्वत्याश्च तीर्थानां पुण्यता परिकीर्तिता
युद्धाच्या प्रसंगी रामाचे आगमन आठवले जाते आणि सरस्वतीच्या पवित्र तीर्थस्थानांची पुण्यता सांगितली आहे.
गदायुद्धं च तुमुलमत्रैव परिकीर्तितम्। दुर्योधनस्य राज्ञोऽथ यत्र भीमेन संयुगे
इथेच भीम आणि राजा दुर्योधन यांच्यात घडलेले भयंकर गदायुद्ध सांगितले आहे.
ऊरू भग्नौ प्रसह्याजौ गदया भीमवेगया। नवमं पर्व निर्दिष्टमेतदद्भुतमर्थवत्
भीमाच्या प्रचंड गदेमुळे दुर्योधनाची मांडी जोराने मोडली गेली. हे नववे पर्व अद्भुत आणि अर्थपूर्ण आहे असे सांगितले आहे.
एकोनपष्टिरध्यायाः पर्वण्यत्र प्रकीर्तिताः। संख्याता बहुवृत्तान्ताः श्लोकसंख्याऽत्र कथ्यते
या पर्वात अठ्ठावन्न अध्याय नमूद केले आहेत. अनेक कथा सांगितल्या आहेत आणि श्लोकांची संख्या येथे दिली आहे.
त्रीणि श्लोकसहस्राणि द्वे शते विंशतिस्तथा। मुनिना संप्रणीतानि कौरवाणां यशोभृता
मुनिने तीन हजार, दोनशे व वीस श्लोक रचले आहेत, जे कौरवांच्या कीर्तीने भरलेले आहेत.
अतः परं प्रवक्ष्यामि सौप्तिकं पर्व दारुणम्। भग्नोरुं यत्र राजानं दुर्योधनममर्षणम्
यानंतर मी भीषण सौप्तिक पर्व सांगणार आहे, जिथे दुर्योधन राजा मांडी मोडलेला असून प्रचंड संतप्त आहे.