शरेण विद्ध्वा मुद्रां तामूर्ध्वमावाहयत्प्रभुः। स शरं समुपादाय कूपादङ्गुलिवेष्टनम्
त्यांनी बाणाने अंगठी छिद्रित करून वर खेचली; मग बाण घेऊन विहिरीतून बाणाच्या कडेला गुंडाळलेली अंगठी बाहेर काढली.
ददौ ततः कुमाराणां विस्मितानामविस्मितः। मुद्रिकामुद्धृतां दृष्ट्वा तमाहुस्ते कुमारकाः
मग द्रोणाने, स्वतः काहीच आश्चर्य न वाटता, ती अंगठी आश्चर्यचकित राजकुमारांना दिली; ती पाहून राजकुमार म्हणाले—
अभिवन्दामहे ब्रह्मन्नैतदन्येषु विद्यते। कोऽसि कस्यासि जानीमो वयं किं करवामहे
हे ब्राह्मण, आम्ही तुम्हाला वंदन करतो; असं कौशल्य दुसऱ्या कुणातही नाही. तुम्ही कोण? कुणाचे आहात? आम्ही काय करावं सांगा.
एवमुक्तस्ततो द्रोणः प्रत्युवाच कुमारकान्। आचक्षध्वं च भीष्माय रूपेण च गुणैश्च माम्
असं ऐकून द्रोणाने राजकुमारांना उत्तर दिलं—'माझं रूप आणि गुण दोन्ही भीष्मांना सांगा.'
तथेत्युक्त्वा च गत्वा च भीष्ममूचुः कुमारकाः
'ठीक आहे' असं म्हणून राजकुमार भीष्माकडे गेले आणि त्यांना सगळं सांगितलं.
ब्राह्मणस्य वचः कृत्स्नं तच्च कर्म तथाविधम्। भीष्मः श्रुत्वा कुमाराणां द्रोणं तं प्रत्यजानत
राजकुमारांनी त्या ब्राह्मणाचं सगळं बोलणं आणि त्याचं अद्भुत कृत्य भीष्माला सांगितलं; ते ऐकून भीष्माने त्याला द्रोणच ओळखलं.
युक्तरूपः स हि गुरुरित्येवमनुचिन्त्य च। अथैनमानीय तदा स्वयमेव सुसत्कृतम्
'हा गुरू व्हायला अगदी योग्य आहे' असं मनाशी ठरवून, भीष्माने स्वतः त्याला आणलं आणि मोठ्या सन्मानाने आसन दिलं.
परिपप्रच्छ निपुणं भीष्मः शस्त्रभृतां वरः। हेतुमागमने तच्च द्रोणः सर्वं न्यवेदयत्
शस्त्रविद्येत श्रेष्ठ असलेल्या भीष्माने त्याला कुशलतेने विचारलं; द्रोणाने आपला येण्याचा सगळा हेतू सांगितला.
महर्षेरग्निवेश्यस्य सकाशमहमच्युत। अस्त्रार्थमगमं पूर्वं धनुर्वेदजिघृक्षया
हे अच्युत, मी पूर्वी धनुर्विद्या शिकण्यासाठी महर्षी अग्निवेश यांच्या आश्रमात गेलो होतो.
ब्रह्मचारी विनीतात्मा जटिलो बहुलाः समाः। अवसं सुचिरं तत्र गुरुशुश्रूषणे रतः
मी ब्रह्मचारी, संयमी, जटा वाढवलेला, अनेक वर्षे तिथे राहिलो आणि गुरूची सेवा करण्यात रमलो.
पाञ्चाल्यो राजपुत्रश्च यज्ञसेनो महाबलः। इष्वस्त्रहेतोर्न्यवसत्तस्मिन्नेव गुरौ प्रभुः
पांचाळी आणि बलवान यज्ञसेन राजपुत्र हे दोघेही त्या गुरूकडे धनुर्विद्या शिकण्यासाठी राहिले होते.
स मे तत्र सखा चासीदुपकारी प्रियश्च मे। तेनाहं सह संगम्य वर्तयन्सुचिरं प्रभो
तेथे तो माझा मित्र होता, मदतीला नेहमी तयार आणि मला प्रिय. त्याच्यासोबत मी खूप काळ घालवला, प्रभो.
बाल्यात्प्रभृति कौरव्य सहाध्ययनमेव च। स मे सखा सदा तत्र प्रियवादी प्रियंकरः
कौरव्य, लहानपणापासून आम्ही एकत्रच शिक्षण घेतले. तो नेहमी माझा मित्र होता, गोड बोलणारा आणि मला आनंद देणारा.
अब्रवीदिति मां भीष्म वचनं प्रीतिवर्धनम्। अहं प्रियतमः पुत्रः पितुर्द्रोण महात्मनः
भीष्माने मला आनंद वाढवणारे असे शब्द सांगितले – 'मी माझ्या वडिलांचा, महान आत्मा असलेल्या द्रोणांचा, सर्वात प्रिय मुलगा आहे.'
अभिषेक्ष्यति मां राज्ये स पाञ्चाल्यो यदा तदा। तद्भोज्यं भवता राज्यमर्धं सत्येन ते शपे
'पांचाळी मला राज्याभिषेक करेल तेव्हा, मी सत्य सांगतो, त्या वेळी अर्धे राज्य तुला उपभोगायला देईन.'
मम भोगाश्च वित्तं च त्वदधीनं सुखानि च। एवमुक्त्वाऽथ वव्राज कृतास्त्रः पूजितो मया
'माझा सर्व ऐश्वर्य, संपत्ती आणि सुख तुझ्या इच्छेनुसार असेल.' असे सांगून, तो शस्त्रविद्येत पारंगत होऊन आणि माझ्याकडून सन्मान मिळवून निघून गेला.
तच्च वाक्यमहं नित्यं मनसा धारयंस्तदा। सोऽहं पितृनियोगेन पुत्रलोभाद्यशस्विनीम्
मी नेहमी त्याचे शब्द मनाशी ठेवले. पण वडिलांच्या आज्ञेने, मुलासाठीच्या इच्छेने मी एक अपयशकारक पाऊल उचलले.
शारद्वतीं महाप्रज्ञामुपयेमे महाव्रताम्। अग्निहोत्रे च सत्रे च दमे च सततं रताम्
मी शारद्वती या अत्यंत बुद्धिमान आणि कठोर व्रत पाळणाऱ्या स्त्रीशी विवाह केला, जी नेहमी अग्निहोत्र, यज्ञ आणि संयम यात रमलेली होती.
लेभे च गौतमी पुत्रमश्वत्थामानमौरसम्। भीमविक्रमकर्माणमादित्यसमतेजसम्
गौतमीपासून मला अश्वत्थामा नावाचा पुत्र झाला, जो भीमासारख्या पराक्रमाचा आणि सूर्यासारख्या तेजाचा होता.
पुत्रेण तेन प्रीतोऽहं भरद्वाजो मया यथा। गोक्षीरं पिबतो दृष्ट्वा धनिनस्तत्र पुत्रकान्। अश्वत्थामारुदद्बालस्तन्मे संदेहयद्दिशः
माझ्या त्या पुत्रामुळे मी भारद्वाज समाधानी झालो, जसा स्वतःवर होतो. पण श्रीमंतांची मुले गायीचे दूध पिताना पाहून, लहानपणी अश्वत्थामा रडला आणि त्यामुळे मला फार दुःख झाले.
न स्नातकोऽवसीदेत वर्तमानः स्वकर्मसु। इति संचिन्त्य मनसा तं देशं बहुशो भ्रमन्
आपले कर्तव्य करत असताना द्विजाने कधीही दुःखी व्हायला नको – असे मनाशी ठरवून मी त्या प्रदेशात अनेकदा भटकत राहिलो.
विशुद्धणिच्छन्गाङ्गेय धर्मोपेतं प्रतिग्रहम्। अन्तादन्तं परिक्रम्य नाध्यगच्छं पयस्विनीम्
निर्दोष आणि धर्मयुक्त दान मिळावे म्हणून मी सर्वत्र शोध घेतला, पण कुठेही दूध देणारा मिळाला नाही.
यवपिष्टोदकेनैनं लोभयेयं कुमारकम्। पीत्वा पिष्टरसं बालः क्षीरं पीतं मयाऽपि च
मी त्या मुलाला ज्वारीच्या पिठाचे पाणी देऊन फसवले. ते पीऊन त्यानेही, 'मी दूध प्यायलो' असे समजले.
ननर्तोत्थाय कौरव्य हृष्टो बाल्याद्विमोहितः। तं दृष्ट्वा नृत्यमानं तु बालैः परिवृतं सुतम्
मग, कौरेव्य, तो आनंदाने आणि बालसुलभ भोळेपणाने उठून नाचू लागला. माझा मुलगा, इतर मुलांच्या गराड्यात, नाचताना मी पाहिला.
हास्यतामुपसंप्राप्तं कश्मलं तत्र मेऽभवत्। द्रोणं धिगस्त्वधनिनं यो धनं नाधिगच्छति
हे पाहून मला लाज आणि दुःख वाटले. 'द्रोणावर धिक्कार असो, जो जिवंत असूनही संपत्ती मिळवू शकत नाही!' असे वाटले.
पिष्टोदकं सुतो यस्य पीत्वा क्षीरस्य तृष्णया। नृत्यतिस्म मुदाविष्टः क्षीरं पीतं मयाऽप्युत
ज्याचा मुलगा दूध प्यायची इच्छा असूनही पिठाचे पाणी पिऊन आनंदाने नाचतो, 'मीही दूध प्यायलो' असे समजतो, त्याचा काय उपयोग?
इति संभाषतां वाचं श्रुत्वा मे बुद्धिरच्यवत्। आत्मानं चात्मना गर्हन्मनसेदं व्यचिन्तयम्
हे बोलणे ऐकून माझे मन हलले. मी स्वतःला दोष देत मनाशी विचार करू लागलो.
अपि चाहं पुरा विप्रैर्वर्जितो गर्हितो वसे। परोपसेवां पापिष्ठां न च कुर्यां धनेप्सया
पूर्वी ब्राह्मणांनी मला वाळीत टाकले आणि निंदा केली होती. म्हणून मी धनाच्या लालसेने दुसऱ्यांची पापमय सेवा कधीही करू नये.
इति मत्वा प्रियं पुत्रं भीष्मादाय ततो ह्यहम्। पूर्वस्नेहानुरागित्वात्सदारः सौमकिं गतः
असं विचार करून, मी माझ्या लाडक्या भीष्माला घेऊन, जुन्या प्रेमामुळे आणि आपुलकीमुळे, माझ्या पत्नीसमवेत सौमकिकडे गेलो.
अभिषिक्तं तु श्रुत्वैव कृतार्थोऽस्मीति चिन्तयन्। प्रियं सखायं सुप्रीतो राज्यस्थं समुपागमम्
तो राजा झाला आहे हे ऐकून, 'माझं उद्दिष्ट पूर्ण झालं' असं मनात ठरवलं आणि अत्यंत आनंदाने, माझ्या प्रिय मित्राला, जो आता राज्यावर होता, भेटायला गेलो.