ते तं दृष्ट्वा महातमानमुपगम्य कुमारकाः। भग्नोत्साहक्रियात्मानो ब्राह्मणं पर्यवारयन्
त्या महान पुरुषाला पाहून, उमेद हरवलेले कुमार त्याच्याकडे गेले आणि त्याला वेढून उभे राहिले.
अथ द्रोणः कुमारांस्तान्दृष्ट्वा कत्यवशस्तदा। प्रहस्य मन्दं पैशल्यादभ्यभाषत वीर्यवान्
मग द्रोणांनी, त्या असहाय कुमारांना पाहून, हलकेसे हसून, पैशाची भूमीतून आलेले, त्यांना धैर्याने संबोधले.
अहो वो धिग्बलं क्षात्रं धिगेतां वः कृतास्त्रताम्। भरतस्यान्वये जाता ये वीटां नाधिगच्छत
अरे, तुमचं हे क्षत्रियांचं बळ आणि शस्त्रविद्या यांना काय अर्थ! भरतांच्या वंशात जन्म घेऊनसुद्धा साधं बक्षीसही मिळवता आलं नाही, याचं लाज वाटायला हवी.
वीटां च मुद्रिकां चैव ह्यहमेतदपि द्वयम्। उद्धरेयमिषीकाभिर्भोजनं मे प्रदीयताम्
मी स्वतःच या बक्षीसासह अंगठीही गवताच्या काड्यांनी उचलून दाखवीन; फक्त मला जेवायला द्या.
ततोऽब्रवीत्तदा द्रोणं कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः। कृपस्यानुमते ब्रह्मन्भिक्षामाप्नुहि शाश्वतीम्
तेव्हा कुंतीपुत्र युधिष्ठिर द्रोणाला म्हणाला, 'कृपाच्या संमतीने, हे ब्राह्मण, तुला कायमचं भिक्षा मिळो.'
एषा मुष्टिरिषीकाणां मयाऽस्त्रेणाभिमन्त्रिता
ही गवताच्या काड्यांची मूठ मी मंत्राच्या बळावर अस्त्र बनवली आहे.
अस्या वीर्यं निरीक्षध्वं यदन्येषु न विद्यते। वेत्स्यामीषिकया वीटां तामिषीकां तथाऽन्यया
याचं सामर्थ्य पाहा, जे इतर कुठेही नाही; मी या काडीने बक्षीस आणि दुसऱ्या काडीने अंगठी काढून दाखवीन.
ततो यथोक्तं द्रोणेन तत्सर्वं कृतमञ्जसा
मग द्रोणाने जसं सांगितलं तसं ते सगळं सहजपणे केलं.
तदवेक्ष्य कुमारास्ते विस्मयोत्फुल्ललोचनाः। आश्चर्यमिदमत्यन्तमिति मत्वा वचोऽब्रुवन्
ते पाहून राजकुमारांच्या डोळ्यांत आश्चर्य दाटलं; 'हे तर खरंच अद्भुत आहे!' असं मनात म्हणत त्यांनी बोलायला सुरुवात केली.
मुद्रिकामणि विप्रर्षे शीध्रमेतां समुद्धरथ
हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, लवकर ही अंगठी उचलून दाखवा.
शरेण विद्ध्वा मुद्रां तामूर्ध्वमावाहयत्प्रभुः। स शरं समुपादाय कूपादङ्गुलिवेष्टनम्
त्यांनी बाणाने अंगठी छिद्रित करून वर खेचली; मग बाण घेऊन विहिरीतून बाणाच्या कडेला गुंडाळलेली अंगठी बाहेर काढली.
ददौ ततः कुमाराणां विस्मितानामविस्मितः। मुद्रिकामुद्धृतां दृष्ट्वा तमाहुस्ते कुमारकाः
मग द्रोणाने, स्वतः काहीच आश्चर्य न वाटता, ती अंगठी आश्चर्यचकित राजकुमारांना दिली; ती पाहून राजकुमार म्हणाले—
अभिवन्दामहे ब्रह्मन्नैतदन्येषु विद्यते। कोऽसि कस्यासि जानीमो वयं किं करवामहे
हे ब्राह्मण, आम्ही तुम्हाला वंदन करतो; असं कौशल्य दुसऱ्या कुणातही नाही. तुम्ही कोण? कुणाचे आहात? आम्ही काय करावं सांगा.
एवमुक्तस्ततो द्रोणः प्रत्युवाच कुमारकान्। आचक्षध्वं च भीष्माय रूपेण च गुणैश्च माम्
असं ऐकून द्रोणाने राजकुमारांना उत्तर दिलं—'माझं रूप आणि गुण दोन्ही भीष्मांना सांगा.'
तथेत्युक्त्वा च गत्वा च भीष्ममूचुः कुमारकाः
'ठीक आहे' असं म्हणून राजकुमार भीष्माकडे गेले आणि त्यांना सगळं सांगितलं.
ब्राह्मणस्य वचः कृत्स्नं तच्च कर्म तथाविधम्। भीष्मः श्रुत्वा कुमाराणां द्रोणं तं प्रत्यजानत
राजकुमारांनी त्या ब्राह्मणाचं सगळं बोलणं आणि त्याचं अद्भुत कृत्य भीष्माला सांगितलं; ते ऐकून भीष्माने त्याला द्रोणच ओळखलं.
युक्तरूपः स हि गुरुरित्येवमनुचिन्त्य च। अथैनमानीय तदा स्वयमेव सुसत्कृतम्
'हा गुरू व्हायला अगदी योग्य आहे' असं मनाशी ठरवून, भीष्माने स्वतः त्याला आणलं आणि मोठ्या सन्मानाने आसन दिलं.
परिपप्रच्छ निपुणं भीष्मः शस्त्रभृतां वरः। हेतुमागमने तच्च द्रोणः सर्वं न्यवेदयत्
शस्त्रविद्येत श्रेष्ठ असलेल्या भीष्माने त्याला कुशलतेने विचारलं; द्रोणाने आपला येण्याचा सगळा हेतू सांगितला.
महर्षेरग्निवेश्यस्य सकाशमहमच्युत। अस्त्रार्थमगमं पूर्वं धनुर्वेदजिघृक्षया
हे अच्युत, मी पूर्वी धनुर्विद्या शिकण्यासाठी महर्षी अग्निवेश यांच्या आश्रमात गेलो होतो.
ब्रह्मचारी विनीतात्मा जटिलो बहुलाः समाः। अवसं सुचिरं तत्र गुरुशुश्रूषणे रतः
मी ब्रह्मचारी, संयमी, जटा वाढवलेला, अनेक वर्षे तिथे राहिलो आणि गुरूची सेवा करण्यात रमलो.
पाञ्चाल्यो राजपुत्रश्च यज्ञसेनो महाबलः। इष्वस्त्रहेतोर्न्यवसत्तस्मिन्नेव गुरौ प्रभुः
पांचाळी आणि बलवान यज्ञसेन राजपुत्र हे दोघेही त्या गुरूकडे धनुर्विद्या शिकण्यासाठी राहिले होते.
स मे तत्र सखा चासीदुपकारी प्रियश्च मे। तेनाहं सह संगम्य वर्तयन्सुचिरं प्रभो
तेथे तो माझा मित्र होता, मदतीला नेहमी तयार आणि मला प्रिय. त्याच्यासोबत मी खूप काळ घालवला, प्रभो.
बाल्यात्प्रभृति कौरव्य सहाध्ययनमेव च। स मे सखा सदा तत्र प्रियवादी प्रियंकरः
कौरव्य, लहानपणापासून आम्ही एकत्रच शिक्षण घेतले. तो नेहमी माझा मित्र होता, गोड बोलणारा आणि मला आनंद देणारा.
अब्रवीदिति मां भीष्म वचनं प्रीतिवर्धनम्। अहं प्रियतमः पुत्रः पितुर्द्रोण महात्मनः
भीष्माने मला आनंद वाढवणारे असे शब्द सांगितले – 'मी माझ्या वडिलांचा, महान आत्मा असलेल्या द्रोणांचा, सर्वात प्रिय मुलगा आहे.'
अभिषेक्ष्यति मां राज्ये स पाञ्चाल्यो यदा तदा। तद्भोज्यं भवता राज्यमर्धं सत्येन ते शपे
'पांचाळी मला राज्याभिषेक करेल तेव्हा, मी सत्य सांगतो, त्या वेळी अर्धे राज्य तुला उपभोगायला देईन.'
मम भोगाश्च वित्तं च त्वदधीनं सुखानि च। एवमुक्त्वाऽथ वव्राज कृतास्त्रः पूजितो मया
'माझा सर्व ऐश्वर्य, संपत्ती आणि सुख तुझ्या इच्छेनुसार असेल.' असे सांगून, तो शस्त्रविद्येत पारंगत होऊन आणि माझ्याकडून सन्मान मिळवून निघून गेला.
तच्च वाक्यमहं नित्यं मनसा धारयंस्तदा। सोऽहं पितृनियोगेन पुत्रलोभाद्यशस्विनीम्
मी नेहमी त्याचे शब्द मनाशी ठेवले. पण वडिलांच्या आज्ञेने, मुलासाठीच्या इच्छेने मी एक अपयशकारक पाऊल उचलले.
शारद्वतीं महाप्रज्ञामुपयेमे महाव्रताम्। अग्निहोत्रे च सत्रे च दमे च सततं रताम्
मी शारद्वती या अत्यंत बुद्धिमान आणि कठोर व्रत पाळणाऱ्या स्त्रीशी विवाह केला, जी नेहमी अग्निहोत्र, यज्ञ आणि संयम यात रमलेली होती.
लेभे च गौतमी पुत्रमश्वत्थामानमौरसम्। भीमविक्रमकर्माणमादित्यसमतेजसम्
गौतमीपासून मला अश्वत्थामा नावाचा पुत्र झाला, जो भीमासारख्या पराक्रमाचा आणि सूर्यासारख्या तेजाचा होता.
पुत्रेण तेन प्रीतोऽहं भरद्वाजो मया यथा। गोक्षीरं पिबतो दृष्ट्वा धनिनस्तत्र पुत्रकान्। अश्वत्थामारुदद्बालस्तन्मे संदेहयद्दिशः
माझ्या त्या पुत्रामुळे मी भारद्वाज समाधानी झालो, जसा स्वतःवर होतो. पण श्रीमंतांची मुले गायीचे दूध पिताना पाहून, लहानपणी अश्वत्थामा रडला आणि त्यामुळे मला फार दुःख झाले.