स विनिश्चित्य मनसा पाञ्चाल्यं प्रतिबुद्धिमान्। `शिष्यैः परिवृतः श्रीमान्पुत्रेण सहितस्तथा
मनाशी ठरवून, तो बुद्धिमान आपल्या शिष्यमंडळीने आणि पुत्रासह पाञ्चाल राजाकडे गेला.
जगाम कुरुमुख्यानां नागरं नागसाह्वयम्। तां प्रतिज्ञां प्रतिज्ञाय यां कर्ता नचिरादिव
त्याने आपले वचन पाळण्याचा निर्धार करून, कुरूंच्या नागसाह्वय नावाच्या नगरात गेला.
स नागपुरमागम्य गौतमस्य निवेशने। भारद्वाजोऽवसत्तत्र प्रच्छन्नं द्विजसत्तमः
नागपुरात पोहोचल्यावर, श्रेष्ठ ब्राह्मण भारद्वाज गौतामाच्या घरी गुप्तपणे राहू लागला.
ततोऽस्य तनुजः पार्थान्कृपस्यानन्तरं प्रभुः। अस्त्राणि शिक्षयामास नाबुध्यन्त च तं जनाः
नंतर, कृपाच्या पाठोपाठ, त्या प्रभूंनी पांडवांना अस्त्रविद्या शिकवली, पण कुणालाही त्यांची ओळख पटली नाही.
एवं स तत्र गूढात्मा कंचित्कालमुवास ह। कुमारास्त्वथ निष्क्रम्य समेता गजसाह्वयात्
अशा प्रकारे, आपली ओळख लपवून तो तिथे काही काळ राहिला; मग कुमार एकत्र गजसाह्वयातून बाहेर पडले.
क्रीडन्तो वीटया तत्र वीराः पर्यचरन्मुदा। `तेषां संक्रीडमानानामुदपानेऽङ्गुलीयकम्
ते वीर कुमार तिथे आनंदाने चेंडू खेळत होते; खेळताना त्यांच्यापैकी एकाची अंगठी विहिरीत पडली.
पपात धर्मपुत्रस्य वीटा तत्रैव चापतत्। गर्तान्बुना प्रतिच्छन्नं तारारूपमिवाम्बरे
धर्मपुत्राचा चेंडूही तिथेच खोल, झाकलेल्या खड्ड्यात पडला आणि आकाशातील ताऱ्यासारखा चमकत होता.
दृष्ट्वा चैते कुमाराश्च तं यत्नात्पर्यवारयन्।' ततस्ते यत्नमातिष्ठन्वीटामुद्धर्तुमादृताः। न च ते प्रत्ययद्यन्त कर्म वीटोपलब्धये
हे पाहून कुमारांनी चेंडू काढण्यासाठी खूप प्रयत्न केले; त्यांनी सर्वतोपरी धडपड केली, पण चेंडू मिळवता आला नाही.
ततोऽन्योन्यमवैक्षन्त व्रीडयावनताननाः। तस्या योगमविदन्तो भृशं चोत्कण्ठिताभवन्
मग ते एकमेकांकडे लाजून खाली मान घालून पाहू लागले; चेंडू कसा काढावा हे समजेना, आणि ते फारच अस्वस्थ झाले.
तेऽपश्यन्ब्राह्मणं श्याममापन्नं पलितं कृशम्। कृत्यवन्तमदूरस्थमग्निहोत्रपुरस्कृतम्
तेव्हा त्यांनी जवळच उभा असलेला काळा, वृद्ध, कृश असा, आपले कर्तव्य करणारा, समोर अग्निहोत्र असलेला ब्राह्मण पाहिला.
ते तं दृष्ट्वा महातमानमुपगम्य कुमारकाः। भग्नोत्साहक्रियात्मानो ब्राह्मणं पर्यवारयन्
त्या महान पुरुषाला पाहून, उमेद हरवलेले कुमार त्याच्याकडे गेले आणि त्याला वेढून उभे राहिले.
अथ द्रोणः कुमारांस्तान्दृष्ट्वा कत्यवशस्तदा। प्रहस्य मन्दं पैशल्यादभ्यभाषत वीर्यवान्
मग द्रोणांनी, त्या असहाय कुमारांना पाहून, हलकेसे हसून, पैशाची भूमीतून आलेले, त्यांना धैर्याने संबोधले.
अहो वो धिग्बलं क्षात्रं धिगेतां वः कृतास्त्रताम्। भरतस्यान्वये जाता ये वीटां नाधिगच्छत
अरे, तुमचं हे क्षत्रियांचं बळ आणि शस्त्रविद्या यांना काय अर्थ! भरतांच्या वंशात जन्म घेऊनसुद्धा साधं बक्षीसही मिळवता आलं नाही, याचं लाज वाटायला हवी.
वीटां च मुद्रिकां चैव ह्यहमेतदपि द्वयम्। उद्धरेयमिषीकाभिर्भोजनं मे प्रदीयताम्
मी स्वतःच या बक्षीसासह अंगठीही गवताच्या काड्यांनी उचलून दाखवीन; फक्त मला जेवायला द्या.
ततोऽब्रवीत्तदा द्रोणं कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः। कृपस्यानुमते ब्रह्मन्भिक्षामाप्नुहि शाश्वतीम्
तेव्हा कुंतीपुत्र युधिष्ठिर द्रोणाला म्हणाला, 'कृपाच्या संमतीने, हे ब्राह्मण, तुला कायमचं भिक्षा मिळो.'
एषा मुष्टिरिषीकाणां मयाऽस्त्रेणाभिमन्त्रिता
ही गवताच्या काड्यांची मूठ मी मंत्राच्या बळावर अस्त्र बनवली आहे.
अस्या वीर्यं निरीक्षध्वं यदन्येषु न विद्यते। वेत्स्यामीषिकया वीटां तामिषीकां तथाऽन्यया
याचं सामर्थ्य पाहा, जे इतर कुठेही नाही; मी या काडीने बक्षीस आणि दुसऱ्या काडीने अंगठी काढून दाखवीन.
ततो यथोक्तं द्रोणेन तत्सर्वं कृतमञ्जसा
मग द्रोणाने जसं सांगितलं तसं ते सगळं सहजपणे केलं.
तदवेक्ष्य कुमारास्ते विस्मयोत्फुल्ललोचनाः। आश्चर्यमिदमत्यन्तमिति मत्वा वचोऽब्रुवन्
ते पाहून राजकुमारांच्या डोळ्यांत आश्चर्य दाटलं; 'हे तर खरंच अद्भुत आहे!' असं मनात म्हणत त्यांनी बोलायला सुरुवात केली.
मुद्रिकामणि विप्रर्षे शीध्रमेतां समुद्धरथ
हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, लवकर ही अंगठी उचलून दाखवा.
शरेण विद्ध्वा मुद्रां तामूर्ध्वमावाहयत्प्रभुः। स शरं समुपादाय कूपादङ्गुलिवेष्टनम्
त्यांनी बाणाने अंगठी छिद्रित करून वर खेचली; मग बाण घेऊन विहिरीतून बाणाच्या कडेला गुंडाळलेली अंगठी बाहेर काढली.
ददौ ततः कुमाराणां विस्मितानामविस्मितः। मुद्रिकामुद्धृतां दृष्ट्वा तमाहुस्ते कुमारकाः
मग द्रोणाने, स्वतः काहीच आश्चर्य न वाटता, ती अंगठी आश्चर्यचकित राजकुमारांना दिली; ती पाहून राजकुमार म्हणाले—
अभिवन्दामहे ब्रह्मन्नैतदन्येषु विद्यते। कोऽसि कस्यासि जानीमो वयं किं करवामहे
हे ब्राह्मण, आम्ही तुम्हाला वंदन करतो; असं कौशल्य दुसऱ्या कुणातही नाही. तुम्ही कोण? कुणाचे आहात? आम्ही काय करावं सांगा.
एवमुक्तस्ततो द्रोणः प्रत्युवाच कुमारकान्। आचक्षध्वं च भीष्माय रूपेण च गुणैश्च माम्
असं ऐकून द्रोणाने राजकुमारांना उत्तर दिलं—'माझं रूप आणि गुण दोन्ही भीष्मांना सांगा.'
तथेत्युक्त्वा च गत्वा च भीष्ममूचुः कुमारकाः
'ठीक आहे' असं म्हणून राजकुमार भीष्माकडे गेले आणि त्यांना सगळं सांगितलं.
ब्राह्मणस्य वचः कृत्स्नं तच्च कर्म तथाविधम्। भीष्मः श्रुत्वा कुमाराणां द्रोणं तं प्रत्यजानत
राजकुमारांनी त्या ब्राह्मणाचं सगळं बोलणं आणि त्याचं अद्भुत कृत्य भीष्माला सांगितलं; ते ऐकून भीष्माने त्याला द्रोणच ओळखलं.
युक्तरूपः स हि गुरुरित्येवमनुचिन्त्य च। अथैनमानीय तदा स्वयमेव सुसत्कृतम्
'हा गुरू व्हायला अगदी योग्य आहे' असं मनाशी ठरवून, भीष्माने स्वतः त्याला आणलं आणि मोठ्या सन्मानाने आसन दिलं.
परिपप्रच्छ निपुणं भीष्मः शस्त्रभृतां वरः। हेतुमागमने तच्च द्रोणः सर्वं न्यवेदयत्
शस्त्रविद्येत श्रेष्ठ असलेल्या भीष्माने त्याला कुशलतेने विचारलं; द्रोणाने आपला येण्याचा सगळा हेतू सांगितला.
महर्षेरग्निवेश्यस्य सकाशमहमच्युत। अस्त्रार्थमगमं पूर्वं धनुर्वेदजिघृक्षया
हे अच्युत, मी पूर्वी धनुर्विद्या शिकण्यासाठी महर्षी अग्निवेश यांच्या आश्रमात गेलो होतो.
ब्रह्मचारी विनीतात्मा जटिलो बहुलाः समाः। अवसं सुचिरं तत्र गुरुशुश्रूषणे रतः
मी ब्रह्मचारी, संयमी, जटा वाढवलेला, अनेक वर्षे तिथे राहिलो आणि गुरूची सेवा करण्यात रमलो.