महाभारतम्

जगाम रेतस्तत्तस्य शरस्तम्बे पपात च। शरस्तम्बे च पतितं द्विधा तदभवन्नृप

त्याचं वीर्य तिथे पडून, शरांचा गटावर जाऊन थांबलं; आणि राजा, त्या शरांच्या गटावर पडलं ते दोन भाग झालं.

तस्याथ मिथुं जज्ञे गौतमस्य शरद्वतः। `महर्षेर्गौतमस्यास्य ह्याश्रमस्य समीपतः।।' मृगयां चरतो राज्ञः शान्तनोस्तु यदृच्छया

मग तिथेच, गौतम शरद्वताच्या त्या वीर्यातून एक जोडी जन्माला आली, मोठ्या ऋषी गौतमाच्या आश्रमाजवळ, जेव्हा राजा शांतनू शिकार करत होता.

कश्चित्सेनाचरोऽरण्ये मिथुनं तदपश्यत। धनुश्च सशरं दृष्ट्वा तथा कृष्णाजिनानि च

एका सैनिकानं जंगलात भटकताना ती जोडी पाहिली, आणि त्यांच्याजवळ धनुष्य, बाण आणि काळं मृगचर्मही होतं.

ज्ञात्वा द्विजस्य चापत्ये धनुर्वेदान्तगस्य ह। स राज्ञे दर्शयामास मिथुनं सशरं धनुः

त्याला कळलं की हे धनुर्विद्येत पारंगत असलेल्या द्विजाचं अपत्य आहे, म्हणून त्यानं ती जोडी, बाण आणि धनुष्य घेऊन राजाला दाखवलं.

स तदादाय मिथुनं राजा च कृपयान्वितः। आजगाम गृहानेव मम पुत्राविति ब्रुवन्

राजानं ती जोडी उचलली, दयेनं आपल्या घरी आणली आणि 'हे माझी मुलं आहेत' असं म्हणत त्यांना स्वीकारलं.

ततः संवर्धयामास संस्कारैश्चाप्ययोजयत्। प्रातिपेयो नरश्रेष्ठो मिथुनं गौतमस्य तत्

मग प्रतिपाचा तो श्रेष्ठ पुत्रानं, त्या गौतमाच्या जोडीला सगळ्या संस्कारांनी आणि विधीनं वाढवलं.

कृपया यन्मया बालाविमौ संवर्धिताविति। तस्मात्तयोर्नाम चक्रे तदेव स महीपतिः। `तस्मात्कृप इति ख्यातः कृपी कन्या च साऽभवत्

'मी या दोघांना दयेनं वाढवलं,' म्हणून त्या राजानं त्यांना नावं दिली; त्यामुळे तो मुलगा 'कृप' म्हणून ओळखला जाऊ लागला आणि ती मुलगी 'कृपी' झाली.

पितापि गौतमस्तत्र तपसा ताववन्दित। आगत्य तस्मै गोत्रादि सर्वमाख्यातवांस्तदा

मग त्यांच्या वडिलांनी, गौतम ऋषीनं, तपस्येच्या जोरावर त्यांना सन्मान दिला आणि येऊन त्यांना आपलं गोत्र आणि सगळं सांगितलं.

कृपोऽपि च तदा राजन्धनुर्वेदपरोऽभवत्।' चतुर्विधं धनुर्वेदं शास्त्राणि विविधानि च

राजा, कृपही तेव्हा धनुर्विद्येचा अभ्यास करू लागला, आणि त्यानं चारही प्रकारची धनुर्विद्या आणि विविध शास्त्रं शिकली.

निशिलेनास्य तत्सर्वं गुह्यमाख्यातवान्पिता। सोऽचिरेणैव कालेन परमाचार्यतां गतः

त्याच्या वडिलांनी तलवारीच्या साहाय्याने त्याला सगळी गुपितं सांगितली. थोड्याच काळात तो उत्तम गुरु म्हणून प्रसिद्ध झाला.

कृपमाहूय गाङ्गेयस्तव शिष्या इति ब्रुवन्। पौत्रान्परिसमाधाय कृपमाराधयत्तदा

गांगेयाने कृपाला बोलावून सांगितलं, "हे तुझे शिष्य आहेत," आणि आपल्या नातवंडांना कृपाकडे सोपवून त्याचा सन्मान केला.

ततोऽधिजग्मुः सर्वे ते धनुर्वेदं महारथाः। धृतराष्ट्रात्मजाश्चैव पाण्डवाः सह यादवैः

त्यांनंतर सर्व महायोद्धे, धृतराष्ट्राचे पुत्र, पांडव आणि यादव यांनी धनुर्विद्या शिकली.

वृष्णयश्च नृपाश्चान्ये नानादेशसमागताः। `कृपमाचार्यमासाद्य परमास्त्रज्ञतां गतः

वृष्णी आणि इतर विविध प्रदेशांतून आलेले राजे, कृपाचार्यांकडे जाऊन, शस्त्रविद्येत पारंगत झाले.

इष्वस्त्रज्ञान्पर्यपृच्छदाचार्यान्वीर्यसंमतान्। नाल्पधीर्नामहाभागस्तथा नानस्त्रकोविदः

त्याने पराक्रमी आणि विद्वान आचार्यांना शस्त्रविद्या विचारली; कुणीही दुर्बुद्धी, दुर्दैवी किंवा शस्त्रविद्येत अज्ञानी नव्हता.

नादेवसत्वो विनयेत्कुरूनस्त्रे महावलान्। इति संचिन्त्य गाङ्गेयस्तदा भरतसत्तमः

दिव्य सामर्थ्य नसलेला कोणीही बलवान कुरूंना शस्त्रविद्या शिकवू शकत नाही, असं त्या वेळी गांगेयाने मनाशी ठरवलं.

द्रोणाय वेदविदुषे भारद्वाजाय धमते। पाण्डवान्कौरवांश्चैव ददौ शिष्यान्नरर्षभ

त्याने वेदज्ञ भारद्वाजपुत्र द्रोणाला पांडव आणि कौरव या शिष्य म्हणून दिले, हे नरश्रेष्ठ.

शास्त्रतः पूजितश्चैव सम्यक्तेन महात्मना। स भीष्मेण महाभागस्तुष्टोऽस्त्रविदुषां वरः

त्या महात्म्याने शास्त्रानुसार योग्य सन्मान केला, त्यामुळे शस्त्रविद्येत श्रेष्ठ असलेला भाग्यशाली भीष्म संतुष्ट झाला.

प्रतिजग्राह तान्सर्वाञ्शिष्यत्वेन महायशाः। शिक्षयामास च द्रोणो धनुर्वेदमशेषतः

त्या कीर्तीमान द्रोणाने सर्वांना शिष्य म्हणून स्वीकारलं आणि त्यांना धनुर्विद्या पूर्णपणे शिकवायला सुरुवात केली.

तेऽचिरेणैव कालेन सर्वशस्त्रविशारदाः। बभूवुः कौरवा राजन्पाण्डवाश्चामितौजसः

राजा, थोड्याच काळात कौरव आणि बलवान पांडव सर्व शस्त्रविद्येत निपुण झाले.

कथं समभवद्द्रोणः कथं चास्त्राण्यवाप्तवान्। कथं चागात्कुरून्ब्रह्मन्कस्य पुत्रः स वीर्यवान्

द्रोण कसा झाला? त्याने शस्त्रविद्या कशी मिळवली? तो कुरूंकडे कसा आला आणि तो वीर कुणाचा पुत्र होता, हे मला सांग.

कथं चास्य सुतो जातः सोश्वत्थामाऽस्त्रवित्तमः। एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं विस्तरेण प्रकीर्तय

त्याचा पुत्र अश्वत्थामा, जो शस्त्रविद्येत श्रेष्ठ होता, तो कसा जन्मला? हे सर्व मला तपशीलवार ऐकायचं आहे, कृपया सांग.

गङ्गाद्वारं प्रति महान्बभूव भगवानृषिः। भरद्वाज इति ख्यातः सततं संशितव्रतः

गंगेच्या काठी एक महान आणि नेहमी व्रतस्थ असलेला ऋषी होता, त्याचे नाव भारद्वाज होते.

सोऽभिषेक्तुं गतो गङ्गां पूर्वमेवागतां सतीम्। महर्षिभिर्भरद्वाजो हविर्धाने चरन्पुरा

एकदा भारद्वाज ऋषी यज्ञशाळेत फिरताना, महान ऋषींसोबत गंगेत स्नान करण्यासाठी गेला.

ददर्शाप्सरसं साक्षाद्धृताचीमाप्लुतामृषिः। रूपयौवनसंपन्नां मददृप्तां मदालसाम्

तेथे त्याने पाण्यात बुडालेली, सौंदर्य आणि तारुण्याने युक्त, मदाने भरलेली आणि अलसावलेली घृताची अप्सरा पाहिली.

तस्या वायुर्नदीतीर वसनं पर्यवर्तत। व्यपकृष्टाम्बरां दृष्ट्वा तामृषिश्चकमे ततः

नदीच्या काठी वाऱ्याने तिचे वस्त्र बाजूला गेले; तिला तसे पाहून ऋषीला तिची इच्छा निर्माण झाली.

तत्र संसक्तमनसो भरद्वाजस्य धीमतः। हृष्टस्य रेतश्चस्कन्द तदृषिर्द्रोण आदधे

त्या वेळी बुद्धिमान भारद्वाज ऋषीचे मन तिच्याकडे ओढले गेले आणि आनंदित होऊन त्याचे वीर्य बाहेर पडले, ते त्याने एका भांड्यात घेतले.

ततः समभवद्द्रोणः कलशे तस्य धीमतः। अध्यगीष्ट स वेदांश्च वेदाङ्गानि च सर्वशः

त्या भांड्यातून द्रोणाचा जन्म झाला; त्याने सर्व वेद आणि वेदांग पूर्णपणे शिकले.

अग्नेरस्त्रमुपादाय यदृषिर्वेद काश्यपः। अध्यगच्छद्भरद्वाजस्तदस्त्रं देवकार्यतः

कश्यप ऋषींनी अग्नीचं अस्त्र मिळवलं आणि देवांच्या कार्यासाठी ते अस्त्र भरद्वाजाला शिकवलं.

अग्निवेश्यं महाभागं भरद्वाजः प्रतापवान्। प्रत्यपादयदाग्नेयमस्त्रमस्त्रविदां वरः

भरद्वाज ऋषींनी, जे सामर्थ्यवान आणि तेजस्वी होते, त्यांनी अस्त्रविद्येत श्रेष्ठ असलेल्या अग्नीवेश्याला अग्नीचं अस्त्र दिलं.