यत्ते पीतो महाबाहो रसोऽयं वीर्यसंभृतः। तस्मान्नागायुतबलो रणेऽधृष्यो भविष्यसि
'हे महाबाहो, तू जे पेय प्यायलेस ते सामर्थ्याने भरलेले आहे; त्यामुळे, तुला दहा हजार नागांची ताकद मिळेल आणि युद्धात तुला कोणी हरवू शकणार नाही.'
गच्छाद्य त्वं च स्वगृहं स्नातो दिव्यैरिमैर्जलैः। भ्रातरस्तेऽनुतप्यन्ति त्वां विना कुरुपुङ्गव
‘आता या दिव्य पाण्याने स्नान करून, आजच आपल्या घरी जा; कुरुकुळातील श्रेष्ठा, तुझ्या भावांना तुझ्याविना खूप दुःख होत आहे.’
ततः स्नातो महाबाहुः शुचिशुक्लाम्बरस्रजः। ततो नागस्य भवने कृतकौतुकमङ्गलः
मग स्नान करून, तो महाबली पांढऱ्या स्वच्छ वस्त्रांनी आणि फुलांच्या हारांनी सुशोभित झाला आणि नागांच्या घरात शुभ विधी केले.
ओषधीभिर्विषघ्नीभिः सुरभीभिर्विशेषतः। भुक्तवान्परमान्नं च नागैर्दत्तं महाबलः
महाबली भीमाने नागांनी दिलेले, सुवासिक आणि विषनाशक औषधींनी शुद्ध केलेले उत्तम अन्न खाल्ले.
पूजितो भुजगैर्वीर आशीर्भिश्चाभिनन्दितः। दिव्याभरणसंछन्नो नागानामन्त्र्य पाण्डवाः
सर्पांनी सन्मान केला आणि आशीर्वाद दिला, त्या वीराला दिव्य दागिन्यांनी सजवले. मग त्याने नागांना निरोप दिला, हे पांडव.
उदतिष्ठत्प्रहृष्टात्मा नागलोकादरिन्दमः। उत्क्षिप्य च तदा नागैर्जलाज्जलरुहेक्षणः
शत्रूंना जिंकणारा, आनंदाने भरलेला तो वीर नागलोकातून वर आला. सर्पांनी त्याला पाण्यातून वर उचलले, त्याच्या डोळ्यांना कमळाच्या पाकळ्यांसारखी चमक आली होती.
तस्मिन्नेव वनोद्देशे स्थापितः कुरुनन्दनः। ते चान्तर्दधिरे नागाः पाण्डवस्यैव पश्यतः
त्याच वनात कुरुपुत्राला खाली ठेवले, आणि पांडवांच्या डोळ्यांसमोरच नाग अदृश्य झाले.
तत उत्थाय कौन्तेयो भीमसेनो महाबलः। आजगाम महाबाहुर्मातुरन्तिकमञ्जसा
मग कुंतीपुत्र भीमसेन, प्रचंड बळाचा, उठून सरळ आपल्या आईजवळ गेला.
ततोऽभिवाद्य जननीं ज्येष्ठं भ्रातरमेव च। कनीयसः समाघ्राय शिरस्स्वरिविमर्दनः
मग त्याने आईला आणि मोठ्या भावाला वंदन केले, आणि लहान भावांना जवळ घेऊन त्यांच्या डोक्यावर प्रेमाने हात फिरवला.
तैश्चापि संपरिष्वक्तः सह मात्रा नरर्षभैः। अन्योन्यगतसौहार्दाद्दिष्ट्या दिष्ट्येति चाब्रुवन्
आई आणि त्या सर्व वीर भावांनीही त्याला प्रेमाने मिठी मारली. आपले आपुलकीचे नाते पाहून, 'देवाच्या कृपेने, देवाच्या कृपेने!' असे वारंवार म्हणू लागले.
ततस्तत्सर्वमाचष्ट दुर्योधनविचेष्टितम्। भ्रातॄणां भीमसेनश्च महाबलपराक्रमः
मग भीमसेनाने, आपल्या मोठ्या पराक्रमाने, दुर्योधनाने केलेल्या सर्व गोष्टी भावांना सांगितल्या.
नागलोके च यद्वृत्तं गुणदोषमशेषतः। तच्च सर्वमशेषेण कथयामास पाण्डवः
नागलोकात जे काही घडले, त्यातील चांगले-वाईट सर्व काही पांडवाने पूर्णपणे सांगितले.
ततो युधिष्ठिरो राजा भीममाह वचोऽर्थवत्। तूष्णीं भव न ते जल्प्यमिदं कार्यं कथंचन
मग राजा युधिष्ठिराने भीमाला अर्थपूर्ण शब्दांत सांगितले, 'गप्प रहा; हे काहीही कुणालाही सांगू नकोस.'
इतःप्रभृति कौन्तेयं रक्षतान्योन्यमादृताः। एवमुक्त्वा महाबाहुर्धर्मराजो युधिष्ठिरः
'आता पुढे आपण सर्वांनी एकमेकांची काळजीपूर्वक राखण करावी.' असे म्हणून धर्मराज युधिष्ठिर, बलवान हातांनी—
भ्रातृभिः सहितः सर्वैरप्रमत्तोऽभवत्तदा। यदा त्ववगतास्ते वै पाण्डवास्तस्य कर्म तत्
—सर्व भावांसह नेहमीच सावध राहू लागला. आणि जेव्हा पांडवांना त्या कृत्याचा अर्थ उमगला, तेव्हा—
नत्वेव बहुलं चक्रुः प्रयता मन्त्ररक्षणे। धर्मात्मा विदुरस्तेषां प्रददौ मतिमान्मतिम्
—ते आपली गुपिते फार जपून ठेवू लागले नाहीत; पण त्यांच्या मध्ये धर्मात्मा विदुराने त्यांना योग्य सल्ला दिला.
दुर्योधनोऽपि तं दृष्ट्वा पाण्डवं पुनरागतम्। निश्वसंश्चिन्तयंश्चैवमहन्यहनि तप्यते
आणि दुर्योधनाने पांडव पुन्हा परतलेला पाहून, तो दिवसेंदिवस खिन्न होऊन, खोल विचार करू लागला.
कुमारान्क्रीडमानांस्तान्दृष्ट्वा राजातिदुर्मदान्। गुरुं शिक्षार्थमन्विष्य गौतमं तान्न्यवेदयत्
त्या राजकुमारांना, अत्यंत गर्विष्ठपणे खेळताना पाहून, राजाने शिक्षणासाठी त्यांचा गुरु गौतम यांना शोधून त्यांच्याकडे सोपवले.
शरस्तम्बे समुद्भूतं वेदशास्त्रार्थपारगम्। `राज्ञा निवेदितास्तस्मै ते च सर्वे च निष्ठिताः।' अधिजग्मुश्च कुरवो धनुर्वेदं कृपात्तु ते
जो वेद आणि शास्त्रांचा अर्थ जाणणारा, बाणांच्या राशीतून जन्मलेला होता, राजाने त्यांच्याकडे सर्वांना सोपवले. मग त्या सर्व कुरूंनी कृपाच्या हातून धनुर्विद्या शिकली.
कृपस्यापि मम ब्रह्मन्संभवं वक्तुमर्हसि। शरस्तम्बात्कथं जज्ञे कथं वाऽस्त्राण्यवाप्तवान्
ब्रह्मन्, कृपाचा जन्म कसा झाला आणि त्याने शरांच्या राशीतून कसा जन्म घेतला, तसेच त्याला अस्त्रे कशी मिळाली, हेही मला सांग.
महर्षेर्गौतमस्यासीच्छरद्वान्नाम गौतमः। पुत्रः किल महाराज जातः सहशरैर्विभो
एक मोठे ऋषी गौतम होते. त्यांचा पुत्र शरद्वान नावाचा, राजन, बाणांसह जन्मास आला.
न तस्य वेदाध्ययने तथा बुद्धिरजायत। यथास्य बुद्धिरभवद्धनुर्वेदे परन्तप
त्याला वेदांचे अध्ययन करण्यात तितकी आवड वाटली नाही, जितकी धनुर्विद्येत त्याची बुद्धी लागली, हे शत्रूंचा नाश करणारा.
अधिजग्मुर्यथा वेदास्तपसा ब्रह्मचारिणः। तथा स तपसोपेतः सर्वाण्यस्त्राण्यवाप ह
जसं वेद ब्रह्मचारी मुलं तपस्येने शिकतात, तसंच त्या तपस्वी माणसानं सगळी अस्त्रं मिळवली.
धनुर्वेदपरत्वाच्च तपसा विपुलेन च। भृशं सन्तापयामास देवराजं स गौतमः
धनुर्विद्येची आवड आणि कठोर तपस्येमुळे त्या गौतमानं देवांचा राजा फारच त्रासला.
ततो जालवतीं नाम देवकन्यां सुरेश्वरः। प्राहिणोत्तपसो विघ्नं कुरु तस्येति कौरव
मग, हे कौरवा, देवांचा स्वामी जालवती नावाच्या देवकन्येला पाठवलं, 'जा आणि त्याच्या तपस्येला अडथळा आण,' असं सांगितलं.
सा हि गत्वाऽऽश्रमं तस्य रमणीयं शरद्वतः। धनुर्बाणधरं बाला लोभयामास गौतमम्
ती जालवती शरद्वताच्या सुंदर आश्रमात गेली आणि धनुष्य-बाण घेतलेल्या, तरुण गौतमाला मोहवू लागली.
तामेकवसनां दृष्ट्वा गौतमोऽप्सरसं वने। लोकेऽप्रतिमसंस्थानां प्रोत्फुल्लनयनोऽभवत्
वनात एकच वस्त्र घातलेली, जगात कुणीही नसेल अशी सुंदर ती अप्सरा पाहून गौतमाच्या डोळ्यांत आश्चर्य दाटलं.
धनुश्च हि शरास्तस्य कराभ्यामपतन्भुवि। वेपथुश्चास्य सहसा शरीरे समजायत
त्याच्या हातातून धनुष्य आणि बाण खाली पडले, आणि त्याच्या अंगात अचानक कंप सुरू झाला.
स तु ज्ञानगरीयस्त्वात्तपसश्च समर्थनात्। अवतस्थे महाप्राज्ञो धैर्येण परमेण ह
पण त्याच्याकडे मोठं ज्ञान आणि तपशक्ती असल्यामुळे, तो अत्यंत धीरानं तिथेच उभा राहिला.
यस्तस्य सहसा राजन्विकारः समदृश्यत। तेन सुस्राव रेतोऽस्य स च तन्नान्वबुध्यत
राजा, तरीही त्याच्यात अचानक झालेल्या बदलामुळे त्याचं वीर्य बाहेर पडलं, आणि त्याला ते कळलंच नाही.