प्रमाणकोट्यां वासार्थं सुष्वापारुह्य तत्स्थलम्। शीतं वासं समासाद्य शान्तो मदविमोहितः
विश्रांतीसाठी, तो त्या काठावरच झोपला आणि थंड जागा मिळाल्यावर, दमून शांतपणे झोपला.
निश्चेष्टः पाण्डवो राजन्सुष्वाप मृतवत्क्षितौ। ततो बद्ध्वा लतापाशैर्भीमं दुर्योधनः शनैः
पांडव भीम जमिनीवर जणू काही मेला आहे असे निश्चेष्ट झोपला होता. तेव्हा दुर्योधनाने हळूच लता बांधून त्याला बांधले.
प्रमाणकोट्यां संसुप्तं गङ्गायां प्राक्षिपज्जले। ततः प्रबुद्धः कौन्तेयः सर्वान्संछिद्य बन्धनान्
भीम काठावर झोपलेला असताना, दुर्योधनाने त्याला गंगेच्या पाण्यात टाकले. पण कुंतीपुत्र जागा झाल्यावर, त्याने सर्व बांध तोडले.
उदतिष्ठद्बलाद्भूयो भीमः प्रहरतां वरः। स विमुक्तो महातेजा नाज्ञासीत्तेन तत्कृतम्
भीम, पराक्रमी योद्धा, मोठ्या ताकदीने उठला, स्वतःला सोडवले, पण हे सर्व कोणी केले हे त्याला कळले नाही.
पुनर्निद्रावशं प्राप्तस्तत्रैव प्रास्वपद्बली। अर्धरात्र्यां व्यतीतायामुत्तस्थुः कुरुपाण्जवाः। दुर्योधनस्तु कौन्तेयं दृष्ट्वा निर्वेदमभ्यगात्
पुन्हा झोपेच्या अधीन होऊन, तो तिथेच झोपला. रात्री अर्धी गेल्यावर, कुरू आणि पांडव उठले. पण दुर्योधनाने कुंतीपुत्राला पाहून मनात खट्टू झाला.
सुप्तं चापि पुनः सर्पैस्तीक्ष्णदंष्ट्रैर्महाविषैः। कुपितैर्दंशयामास सर्वेष्वेवाङ्गसन्धिषु
पुन्हा झोपेत असताना, दुर्योधनाने तीक्ष्ण दात आणि घातक विष असलेल्या रागावलेल्या सापांना त्याच्या सर्व सांध्यांमध्ये चावायला लावले.
दंष्ट्राश्च दंष्ट्रिणां मर्मस्वपि तेन निपातिताः। त्वचं न चास्य बिभिदुः सारत्वात्पृथुपक्षसः
त्या सर्पांच्या दातांनी भीमाच्या नाजूक जागांवर चावले, पण त्याचे शरीर मजबूत आणि रुंद असल्यामुळे, त्यांच्या दातांनी त्याची त्वचा भेदली नाही.
प्रबुद्धो भीसेनस्तान्सर्वान्सर्पानपोथयत्। सारथिं चास्य दयितमपहस्तेन जघ्निवान्
भीमसेन जागा झाल्यावर, त्याने सर्व सापांना ठार मारले आणि त्यांच्या प्रिय नायकालाही हाताने ठार केले.
तथान्यदिवसे राजन्हन्तुकामोऽत्यमर्षणः। वलनेन सहामन्त्र्य सौबलस्य मते स्थितः
नंतर, दुसऱ्या दिवशी, राजन, प्रचंड रागाने आणि मारण्याच्या इच्छेने, दुर्योधनाने कर्णाशी सल्ला करून, शाकुनीच्या मताने वागले.
भोजने भीमसेनस्य ततः प्राक्षेपयद्विषम्। कालकूटं विषं तीक्ष्णं संभृतं रोमहर्षणम्
भीमसेनाच्या जेवणात, त्याने काळकूट नावाचे तीक्ष्ण आणि भयंकर विष मिसळले.
तच्चापि भुक्त्वाऽजरदॉयदविकारो वृकोदरः। विकारं नाभ्यजनयत्सुतीक्ष्णमपि तद्विषम्
वृकोदराने ते प्रचंड विष खाल्ले, तरी त्याला काहीच फरक पडला नाही; ते विष कितीही तीक्ष्ण असले तरी त्याच्या अंगावर परिणाम झाला नाही.
भीमसंहननो भीमस्त्समादजरयद्विषम्। ततोऽन्यदिवसे राजन्हन्तुकामो वृकोदरम्
भीमाच्या बलामुळे, त्याने ते विष पचवले. मग, दुसऱ्या दिवशी, राजन, दुर्योधनाने पुन्हा वृकोदराला मारण्याचा प्रयत्न केला.
सौबलेन सहायेन धार्तराष्ट्रोऽभ्यचिन्तयत्। चिन्तयन्नालभन्निद्रां दिवारात्रमतन्द्रितः
सौबलाचा साथ लाभल्यावर धृतराष्ट्राचा मुलगा दिवसरात्र विचार करत राहिला; त्याला झोपच लागेना.
एवं दुर्योधनः कर्णः शकुनिश्चापि सौबलः। अनेकैरप्युपायैस्ताञ्जिघांसन्ति स्म पाण्डवान्
अशा रीतीने दुर्योधन, कर्ण आणि सौबलपुत्र शकुनी यांनी अनेक उपायांनी पांडवांना हानी पोचवायचा प्रयत्न केला.
वैश्या पुत्रस्तदाचष्ट पार्थानां हितकाम्यया। पाण्डवा ह्यपि तत्सर्वं प्रत्यजानन्नरिन्दमाः। उद्भावनमकुर्वन्तो विदुरस्य मते स्थिताः
त्या वेळी एका वैश्यपुत्राने पांडवांच्या भल्यासाठी त्यांना सर्व गोष्ट सांगितली; पण पांडवांना ते आधीच माहीत होते, तरीही त्यांनी काहीच उघड केले नाही, आणि विदुराच्या सल्ल्यावर ठाम राहिले.
ततस्ते मन्त्रयामासुर्दुर्योधनपुरोगमाः। प्राणवान्विक्रमी चापि शौर्ये च महति स्थितः
मग दुर्योधनाच्या पुढाकाराने ते सर्व शूरवीर एकत्र बसून चर्चा करू लागले; त्यांच्यात उत्साह, धैर्य आणि मोठ्या शौर्याची स्थिरता होती.
स्पर्धते चापि सततमस्मानेव वृकोदरः। तं तु सुप्तं पुरोद्याने जले शूले क्षिपामहे
भीम नेहमीच आमच्याशी स्पर्धा करतो; तो बागेत झोपलेला असताना त्याला पाण्यात भालेवर टाकू या.
ततो जलविहारार्थं कारयामास भारत। प्रमाणकोट्यामुद्देशे स्थलं किंचिदुपेत्य ह
मग, जलक्रीडेच्या निमित्ताने, भारत, त्यांनी बागेच्या काठी एका ठिकाणी मोठा मेळावा भरवला.
भक्ष्यं भोज्यं च पेयं च चोष्यं लेह्यमथापि च। उपपादितं नरैस्तत्र कुशलैः सूदकर्मणि
तेथे कुशल स्वयंपाक्यांनी खाण्यासाठी, पिण्यासाठी, चघळण्यासाठी, चाटण्यासाठी आणि चाखण्यासाठी सर्व प्रकारचे पदार्थ तयार केले.
न्यवेदयंस्तत्पुरुषा धार्तराष्ट्राय वै तदा। ततो दुर्योधनस्तत्र पाण्डवानाह दुर्मतिः
त्या वेळी ते सेवकांनी धृतराष्ट्रपुत्राला सर्व सांगितले; मग दुर्योधनाने, वाईट मनाने, तिथे पांडवांना बोलावले.
गङ्गां चैवानुयास्याम उद्यानवनशोभिताम्। सहिता भ्रातरः सर्वे जलक्रीडामवाप्नुमः
आपण सर्व भाऊ मिळून बागांनी आणि वनांनी सजलेल्या गंगेकाठी जाऊ या आणि जलक्रीडा करू या.
एवमस्त्विति तं चापि प्रत्युवाच युधिष्ठिरः। ते रथैर्नगराकारैर्देशजैश्च गजोत्तमैः
‘ठीक आहे’ असे युधिष्ठिराने उत्तर दिले; मग नगरासारख्या रथांवर आणि देशातील उत्तम हत्ती घेऊन ते निघाले.
निर्ययुर्नगराच्छूराः कौरवाः पाण्डवैः सह। उद्यानवनमासाद्य विसृज्य च महाजनम्
कौरव शूरवीर पांडवांसह नगरातून बाहेर पडले; बाग आणि वन गाठून, त्यांनी सर्व लोकांना परत पाठवले.
विशन्ति स्म तदा वीराः सिंहा इव गिरेर्गुहाम्। उद्यानमभिपश्यन्तो भ्रातरः सर्व एव ते
मग ते सर्व वीर, सिंह जसे डोंगराच्या गुहेत शिरतात तसे, बागेत प्रवेशले आणि सर्व भाऊ आजूबाजूच्या सौंदर्याकडे पाहू लागले.
उपस्थानगृहैः शुभ्रैर्वलभीभिश्च शोभितम्। गवाक्षकैस्तथा जालैर्यन्त्रैः सांचारिकैरपि
ती जागा सुंदर स्वागतगृहांनी, रंगीबेरंगी मंडपांनी, खिडक्यांनी, जाळ्यांनी आणि यंत्रांनी सजलेली होती.
संमार्जितं सौधकारैश्चित्रकारैश्च चित्रितम्। दीर्घिकाभिश्च पूर्णाभिस्तथा पुष्करिणीषु च
ती जागा राजवाड्याच्या सेवकांनी स्वच्छ झाडलेली, चित्रकारांनी रंगवलेली, आणि तलाव व कमळांच्या सरोवरांनी भरलेली होती.
जलं तच्छुशुभे च्छन्नं फुल्लैर्जलरुहैस्तथा। उपच्छन्ना वसुमती तथा पुष्पैर्यथर्तुकैः
ते पाणी फुललेल्या जलवनस्पतींनी झाकलेले आणि पृथ्वीही सर्व ऋतूंच्या फुलांनी सजलेली होती.
तत्रोपविष्टास्ते सर्वे पाण्डवाः कौरवाश्च ह। उपच्छन्नान्बहून्कामांस्ते भुञ्जन्ति ततस्ततः
तेथे सर्व पांडव आणि कौरव बसले आणि अनेक इच्छित सुखांचा आस्वाद घेत होते, सर्वांच्या नजरेपासून लपून.
अथोद्यानवरे तस्मिंस्तथा क्रीडागताश्चते। परस्परस्य वक्त्रेषु ददुर्भक्ष्यांस्ततस्ततः
मग त्या सुंदर बागेत खेळताना, ते एकमेकांच्या तोंडात वेगवेगळ्या स्वादिष्ट पदार्थांचे घास घालू लागले.
ततो दुर्योधनः पापस्तद्भक्ष्ये कालकूटकम्। विषं प्रक्षेपयामास भीमसेनजिघांसया
तेव्हा दुर्योधनाने, वाईट हेतूने, भीमसेनाचा नाश व्हावा म्हणून त्या खाण्यात घातक विष मिसळले.