कुरूणामनयाच्चापि पृथिवी न भविष्यति। गच्छ त्वं योगमास्थाय युक्ता वस तपोवने
कुरूंच्या या दुर्दैवामुळे पृथ्वी टिकणार नाही. तू योगाचा आश्रय घे आणि तपोवनात जाऊन राहा.
माद्राक्षीस्त्वं कुलस्यास्य घोरं संक्षयमात्मनः। तथेति समनुज्ञाय सा प्रविश्याब्रवीत्स्नुषाम्
तू या कुलाचा आणि स्वतःचाही भयंकर नाश पाहू नकोस. तिने होकार दिल्यावर, ती आत जाऊन आपल्या सूनबाईला सांगू लागली.
अम्बिक तव पौत्रस्य दुर्नयात्किल भारताः। सानुबन्धा विनङ्क्ष्यन्ति पौराश्चैवेति नः श्रुतम्
अंबिका, तुझ्या नातवाच्या चुकीमुळे भरत आणि त्यांचे सखेसोबती तसेच नगरवासी नष्ट होतील, असे आपण ऐकले आहे.
तत्कौसल्यामिमामार्तां पुत्रशोकाभिपीडिताम्। वनमादाय भद्रं ते गच्छावो यदि मन्यसे
म्हणून, जर तुला मान्य असेल तर, या आपल्या पुत्रशोकाने व्याकुळ कौसल्येला घेऊन आपण वनात जाऊया. तुझ्या भल्यासाठी हे करावे.
तथेत्युक्ता त्वम्बिकया भीष्ममामन्त्र्य सुव्रता। वनं ययौ सत्यवती स्नुषाभ्यां सह भारत
अंबिकेने असे सांगितल्यावर, सत्यवतीने भीष्माचा निरोप घेऊन आपल्या दोन सूनांसह वनात प्रस्थान केले.
ताः सुघोरं तपस्तप्त्वा देव्यो भरतसत्तम।। देहं त्यक्त्वा महाराज गतिमिष्टां ययुस्तदा
त्या देवींनी कठोर तपश्चर्या केली आणि देह सोडून इच्छित स्थान प्राप्त केले, हे राजन.
अथाप्तवन्तो वेदोक्तान्संस्कारान्पाण्डवास्तदा। संव्यवर्धन्त भोगांस्ते भुञ्जानाः पितृवेश्मनि
मग वेदांत सांगितलेल्या संस्कारांचे पालन करून पांडव मोठे होत गेले आणि वडिलांच्या घरात सुखाने राहू लागले.
धार्तराष्ट्रैश्च सहिताः क्रीडन्तो मुदिताः सुखम्। बालक्रीडासु सर्वासु विशिष्टास्तेजसाऽभवन्
धृतराष्ट्राच्या मुलांसोबत आनंदाने खेळताना, पांडव सर्व बाललीलांमध्ये आपल्या तेजामुळे नेहमीच सरस ठरायचे.
जवे लक्ष्याभिहरणे भोज्ये पांसुविकर्षणे। धार्तराष्ट्रान्भीमसेनः सर्वान्स परिमर्दति
पळण्यात, लक्ष्यभेदात, खाण्यात आणि वाळूत खेचण्यात भीमसेन नेहमीच धृतराष्ट्रपुत्रांना सहज हरवायचा.
हर्षात्प्रक्रीडमानांस्तान् गृह्य राजन्निलीयते। शिरःसु विनिगृह्यैतान्योजयामास पाण्डवैः
राजा, आनंदात खेळणाऱ्या मुलांना भीम पकडून त्यांच्या डोक्यावर हात ठेवून पांडवांकडे आणायचा.
शतमेकोत्तरं तेषां कुमाराणां महौजसाम्। एक एव निगृह्णाति नातिकृच्छ्राद्वृकोदरः
त्या बलाढ्य राजकुमारांमध्ये फक्त वृकोदर एकटाच शंभर एक मुलांना सहज पकडू शकायचा.
कचेषु च निगृह्यैनान्विनिहत्य बलाद्बली। चकर्ष क्रोशतो भूमौ घृष्टजानुशिरोंसकान्
तो त्यांच्या केसांनी ओढून, जबरदस्तीने जमिनीवर खेचायचा आणि ते रडत असताना त्यांची गुडघी व डोकी घासली जायची.
दश बालाञ्जले क्रीडन्भुजाभ्यां परिगृह्य सः। आस्ते स्म सलिले मग्नो मृतकल्पान्विमुञ्चति
दहा मुलांना एकत्र खेळताना, भीम त्यांना हातांनी पकडून पाण्यात बुडवून ठेवायचा आणि नंतर जणू काही ते मेले आहेत असे सोडून द्यायचा.
फलानि वृक्षमारुह्य विचिन्वन्ति च ये तदा। तदा पादप्रहारेण भीमः कम्पयते द्रुमान्
काही मुले फळांसाठी झाडावर चढली की, भीम झाडाला एक जोरदार लाथ मारून ते झाड हलवायचा.
प्रहारवेगाभिहता द्रुमा व्याघूर्णितास्ततः। सफलाः प्रपतन्ति स्म द्रुमात्स्रस्ताः कुमारकाः
त्याच्या जोरदार मारामुळे झाडे डोलायची, फळे खाली पडायची आणि राजकुमार झाडावरून घसरून खाली पडायचे.
केचिद्भग्नशिरोरस्काः केचिद्भग्नकटीमुखाः। निपेतुर्भ्रातरः सर्वे भीमसेनभुजार्दिताः
काही भावंडांची डोकी आणि खांदे फुटायचे, काहींची कंबर आणि तोंड जखमी व्हायची—हे सगळे भीमसेनाच्या ताकदीमुळे घडायचे.
न ते नियुद्धे न जवे न योग्यासु कदाचन। कुमारा उत्तरं चक्रुः स्पर्धमाना वृकोदरम्
कुस्ती, पळणे किंवा कोणत्याही स्पर्धेत, राजकुमारांनी कितीही प्रयत्न केला तरी वृकोदराला कधीच हरवता आलं नाही.
एवं स धार्तराष्ट्रांश्च स्पर्धमानो वृकोदरः। अप्रियेऽतिष्ठदत्यन्तं बाल्यान्न द्रोहचेतसा
अशा प्रकारे वृकोदर धृतराष्ट्रपुत्रांशी स्पर्धा करत असताना, तो फारच त्रासदायक वागायचा, पण ते बालिशपणामुळे होतं, द्वेषामुळे नव्हे.
ततो बलमतिख्यातं धार्तराष्ट्रः प्रतापवान्। भीमसेनस्य तज्ज्ञात्वा दुष्टभावमदर्शयत्
मग धृतराष्ट्राचा बलाढ्य मुलगा, भीमसेनाची प्रसिद्ध ताकद ओळखून, त्याच्या मनात वाईट विचार ठेवू लागला.
तस्य धर्मादपेतस्य पापानि परिपश्यतः। मोहादैश्वर्यलोभाच्च पापा मतिरजायत
त्याच्या अधार्मिक आणि वाईट कृत्यांकडे पाहून, सत्ता मिळवायची लालसा आणि मोहामुळे त्याच्या मनात पापी विचार येऊ लागले.
अयं बलवतां श्रेष्ठः कुन्तीपुत्रो वृकोदरः। मध्यमः कुन्तिपुत्राणां निकृत्या सन्निगृह्यतां
कुंतीपुत्र वृकोदर हा सर्वांत बलवान आहे; म्हणून या मधल्या कुंतीपुत्राला कपटाने जिंकून घ्या.
प्राणवान्विक्रमी चैव शौर्येण महताऽन्वितः। स्पर्धते चापि सहितानस्मानेको वृकोदरः
तो खूप धाडसी, पराक्रमी आणि शूर आहे; एकटाच आमच्याशी स्पर्धा करतो, हा वृकोदर.
तं तु सुप्तं पुरोद्याने गङ्गायां प्रक्षिपामहे। अथ तस्मादवरजं श्रेष्ठं चैव युधिष्ठिरम्
आपण त्याला राजवाड्याच्या बागेत झोपलेला असताना गंगेत फेकून देऊ, आणि मग मोठ्या भावाला—युधिष्ठिराला—पकडू.
प्रसह्य बन्धने बद्ध्वा प्रशासिष्ये वसुन्धराम्। एवं स निश्चयं पापः कृत्वा दुर्योधनस्तदा। नित्यमेवान्तरप्रेक्षी भीमस्यासीन्महात्मनः
जबरदस्तीने बांधून ठेवून मी पृथ्वीवर राज्य करीन; अशा प्रकारे दुर्योधनाने पापी निश्चय केला आणि तो नेहमी मोठ्या मनाचा भीमावर लक्ष ठेवू लागला.
ततो जलविहारार्थं कारयामास भारत। चैलकम्बलवेश्मानि विचित्राणि महान्ति च
त्यावेळी, जलक्रीडेच्या आनंदासाठी, त्याने रंगीबेरंगी आणि मोठमोठ्या कापड व लोकर यांच्या छावण्या उभारल्या.
सर्वकामैः सुपूर्णानि पताकोच्छ्रायवन्ति च। तत्र संजनयामास नानागाराण्यनेकशः
त्या छावण्यांमध्ये सर्व सुखसोयी भरपूर होत्या आणि उंच झेंड्यांनी त्या सजवल्या होत्या. तिथे त्याने अनेक प्रकारची घरे उभारली.
उदकक्रीडनं नाम कारयामास भारत। प्रमाणकोट्यां तं देशं स्थलं किंचिदुपेत्यह
त्याने त्या प्रदेशाच्या काठावर, निवडलेल्या जागी, जलक्रीडेचा उत्सव आयोजित केला.
क्रीडावसाने ते सर्वे शुचिवस्त्राः स्वलङ्कृताः। सर्वकामसमृद्धं तदन्नं बुभुजिरे शनैः
क्रीडा संपल्यावर, सर्वजण स्वच्छ वस्त्र घालून, सुंदर दागिने घालून, सर्व प्रकारच्या स्वादिष्ट जेवणाचा हळूहळू आस्वाद घेत होते.
दिवसान्ते परिश्रान्ता विहृत्य च कुरूद्वहाः। विहारावसथेष्वेव वीरा वासमरोचयन्
दिवसाच्या शेवटी, खेळून थकलेले कुरुवंशातील सर्वजण, त्या आनंदमंदिरांमध्येच विश्रांतीसाठी थांबले.
खिन्नस्तु बलवान्भीमो व्यायामाभ्यधिकस्तदा। वाहयित्वा कुमारांस्ताञ्जलक्रीडागतान्विभुः
पण बलवान भीम, इतरांपेक्षा जास्त व्यायाम करून, जलक्रीडेला आलेल्या राजकुमारांना आपल्या पाठीवर घेऊन गेला.