प्रनष्टं भारतं वंशं पाण्डुना पुनरुद्धृतम्। तस्मिंस्तदा वनगते नष्टं राज्यमराजकम्
भारतवंश आधी नष्ट झाला होता, पण पांडू यांनी तो पुन्हा उभा केला; ते वनात गेल्यावर राज्य हरपलं आणि राजा उरला नाही.
पुनर्निःसारितं क्षत्रं पाण्डुपुत्रैश्च पञ्चभिः। एतच्छ्रुत्वाऽनुमोदित्वा गन्तुमर्हसि शङ्कर
पुन्हा एकदा क्षत्रिय वंश नष्ट झाला, पण पांडूंच्या पाच मुलांनी तो पुन्हा उभा केला; हे ऐकून आणि मान्य करून, शंकरा, आता तुम्ही निघा.
दुःसहं च तपः कृत्वा लब्ध्वा नो भरतर्षभ
कठीण तप करून, आम्ही तुला मिळवलं, हे भरतश्रेष्ठ.
पुत्रलाभस्य महतः शुश्रूषादिफलं त्वया। न चावाप्तं किंचिदेव पुरा दशरथो यथा
मुलगा मिळवण्याचं मोठं फळ, जसं सेवा वगैरे, तुझ्याकडून मिळालं नाही; पूर्वीही, जसं दशरथाला मिळालं नव्हतं, तसंच.
एवमुक्त्वा यमौ चापि विलेपतुरथातुरौ
असं बोलून, दोन्ही यम दुःखी होऊन रडू लागले.
अहं ज्येष्ठा धर्मपत्नी ज्येष्ठं धर्मफलं मम। अवश्यं भाविनो भावान्मा मां माद्रि निवर्तय
मी मोठी धर्मपत्नी आहे; धर्माचं श्रेष्ठ फळ माझंच आहे; जे व्हायचं ते नक्कीच होईल—माद्री, तू मला थांबवू नकोस.
अन्विष्यामीह भर्तारमहं प्रेतवशं गतम्। उत्तिष्ठ त्वं विसृज्यैनमिमान्रक्षस्व दारकान्
मी इथेच माझ्या पतीला शोधणार, जो आता मृतांच्या अधीन गेला आहे; तू उठ, हे सोड, आणि या मुलांची काळजी घे.
अवाप्य पुत्रांल्लब्धार्थान्वीरपत्नीत्वमर्थये
मला मुलं मिळाली, माझं उद्दिष्ट पूर्ण झालं; आता मी वीरपत्नीचं स्थान मिळवायला निघते.
अहमेवानुयास्यामि भर्तारमपलापिनम्। न हि तृप्ताऽस्मि कामानां ज्येष्ठा मामनुमन्यताम्
मीच एकटी माझ्या पतीच्या मागे जाईन, जो आता निघून गेला आहे; मला इच्छांमध्ये समाधान मिळालं नाही—मोठ्या बहिणी, मला परवानगी दे.
मां चाभिगम्य क्षीणोऽयं कामाद्भरतसत्तमः। समुच्छिद्यामि तत्कामं कथं नु यमसादने
हा भरतश्रेष्ठ माझ्याजवळ आला, पण आता इच्छांनी थकला आहे; मग मी यमाच्या घरी ती इच्छा कशी तोडू?
मम हतोर्हि राजाऽयं दिवं राजर्पिसत्तमः। न चैव तादृशी बुद्धिर्बान्धवाश्च न तादृशाः
माझा राजा मारला गेला, राजर्षीश्रेष्ठ, आणि स्वर्गात गेला; माझं मन तसं नाही, आणि माझे नातेवाईकही तसं वागणार नाहीत.
न चोत्सहे धारयितुं प्राणान्भर्त्रा विना कृता। तस्मात्तमनुयास्यामि यान्तं वैवस्वतक्षयम्
पतीशिवाय मला प्राण धरता येत नाहीत; म्हणून मी त्याच्या मागे वैवस्वताच्या घरी जाणार.
वर्तेयं न समां वृत्तिं जात्वहं न सुतेषु ते। तथाहि वर्तमानां मामधर्मः संस्पृशेन्महान्
मी तुझ्या मुलांमध्ये कधीच तशीच वागू शकत नाही; कारण तसं केलं तर मोठा अधर्म माझ्यावर येईल.
तस्मान्मे सुतयोर्देवि वर्तितव्यं स्वपुत्रवत्। अन्वेष्यामि च भर्तारं व्रजन्तं यमसादनम्
म्हणून, राणी, मला तुझ्या मुलांशी स्वतःच्या मुलांसारखं वागावं लागेल; आणि मी माझ्या पतीला शोधायला यमाच्या घरी जाणार.
मां हि कामयमानोऽयं राजा प्रेतवशं गतः। राज्ञः शरीरेण सह मामपीदं कलेवरम्
हा राजा, मला इच्छिणारा, आता मृतांच्या अधीन गेला आहे; म्हणून राजाच्या शरीरासोबत माझं हे शरीरही—
दग्धव्यं सुप्रतिच्छन्नं त्वेतदार्ये प्रियं कुरु। दारकेष्वप्रमत्ता त्वं भवेश्चाभिहिता मया। अतोऽहं न प्रपश्यामि संदेष्टव्यं हितं तव
हे आर्ये, हे शरीर नीट झाकून जाळ; मुलांची नीट काळजी घे, जसं मी सांगितलं; म्हणून तुला अजून काही सांगण्यासारखं मला दिसत नाही.
ऋषयस्तान्समाश्वास्य पाण्डवान्सत्यविक्रमान्। ऊचुः कुन्तीं च माद्रीं च समाश्वास्य तपस्विनः
ऋषींनी सत्यवंत आणि पराक्रमी पांडवांना धीर दिला; आणि तपस्विनी असलेल्या कुंती व माद्रीलाही त्यांनी समजावलं.
सुभगे बालपुत्रा तु न मर्तव्यं तथंचन। पाण्डवांश्चापि नेष्यामः कुरुराष्ट्रं परन्तपान्
सौभाग्यवती, लहान मुलांसह तुला कधीच मरू नये; आम्ही या शत्रूंचा पराभव करणाऱ्या पांडवांना कुरुराज्यात घेऊन जाऊ.
अधर्मेष्वर्थजातेषु धृतराष्ट्रश्च लोभवान्। स कदाचिन्न वर्तेत पाण्डवेषु यथाविधि
लोभामुळे अधर्म निर्माण झाला की, धृतराष्ट्र लोभी होतो; तो कधी तरी पांडवांशी योग्य वागेलच असं नाही.
कुन्त्याश्च वृष्णयो नाथाः कुन्तिभोजस्तथैव च। माद्र्याश्च बलिनांश्रेष्ठः शल्यो भ्राता महारथः
कुंतीचे रक्षण करणारे वृष्णी आणि कुंतिभोज आहेत; माद्रीचे रक्षण करणारा, बलवानांमध्ये श्रेष्ठ, तिचा भाऊ शल्य हा महाबलवान रथी आहे.
भर्त्रा तु मरणं सार्धं फलवन्नात्र संशयः। युवाभ्यां दुष्करं चैतद्वदन्ति द्विजपुङ्गवाः
पतीसोबत मरण पतिव्रतेला फळ देतं, यात काहीच शंका नाही; पण हे तरुणांनो, श्रेष्ठ ब्राह्मण सांगतात की हे करणे फार कठीण आहे.
मृते भर्तरि साध्वी स्त्री ब्रह्मचर्यव्रते स्थिता। यमैश्च नियमैः पूता मनोवाक्कायजैः शुभा
पती गेल्यावर जी सती स्त्री ब्रह्मचर्याचं व्रत पाळते, संयम आणि नियमांनी, तसेच मन, वाणी आणि कृत्यांनी शुद्ध राहते, ती स्त्री मंगलमय ठरते.
भर्तारं चिन्तयन्ती सा भर्तारं निस्तरेच्छुभा। तारितश्चापि भर्ता स्यादात्मा पुत्रस्तथैव च
पतीचा विचार करणारी अशी शुभ स्त्री आपल्या पतीला तारू शकते; आणि पती, ती स्वतः आणि तिचा मुलगा तिघेही तारण पावतात.
तस्माञ्जीवितमेवैतद्युवयोर्विद्म शोभनम्
म्हणून आम्हाला असं वाटतं की तुम्हा दोघांनीही जगावं हेच उत्तम आहे.
यथा पाण्डोस्तु निर्देशस्तथा विप्रगणस्य च। आज्ञा शिरसि निक्षिप्ता करिष्यामि च तत्तथा
पांडूंचा आणि ब्राह्मणांच्या सभेचा जो आदेश आहे, तो मी डोक्यावर घेतला आहे आणि त्याप्रमाणेच मी वागेन.
यदाद्दुर्भगवन्तोऽपि तन्मन्ये शोभनं परम्। भर्तुश्च मम पुत्राणामात्मनश्च न संशयः
दुर्दैव आलं तरी मला असंच वाटतं की हेच खरं उत्तम आहे—माझ्या पतीसाठी, मुलांसाठी आणि स्वतःसाठी—यात काहीच शंका नाही.
कुन्ती समर्था पुत्राणां योगक्षेमस्य धारणे। अस्या हि न समा बुद्ध्या यद्यपि स्यादरुन्धती
कुंती आपल्या मुलांचं रक्षण आणि कल्याण करू शकते; बुद्धीने तिच्या तोडीस कोणी नाही, अगदी अरुंधतीसुद्धा नाही.
कुन्त्याश्च वृष्णयो नाथाः कुन्तिभोजस्तथैव च। नाहं त्वमिव पुत्राणां समर्था धारणे तथा
कुंतीला वृष्णी आणि कुंतिभोज हे आधार आहेत; पण मी तुझ्यासारखी मुलांचं रक्षण करू शकत नाही.
साऽहं भर्तारमन्विष्ये संतृप्ता नापि भोगतः। भर्तृलोकस्य तु ज्येष्ठा देवी मामनुमन्यताम्
मी पतीच्या मागे जाणार आहे, कारण मला सुखभोगाची तृप्ती मिळाली नाही; पतीलोकातील श्रेष्ठ राणी मला परवानगी द्यावी.
धर्मज्ञस्य कृतज्ञस्य सत्यसन्धस्य धीमतः। पादौ परिचरिष्यामि तथार्याऽद्यानुमन्यताम्
धर्मज्ञ, कृतज्ञ, सत्यव्रती आणि बुद्धिमान अशा पतीच्या पायांची सेवा मी करेन; आज ही श्रेष्ठा मला परवानगी द्यावी.