ममैतद्वचनं धर्म्यं कर्तुमर्हस्यनिन्दिते। ऋतावृतौ राजपुत्रि स्त्रिया भर्ता पतिव्रते
राजकन्ये, निष्कलंक, माझं हे धर्मयुक्त वचन तू पाळावं. योग्य काळात पतीच पतीव्रता स्त्रीचा स्वामी असतो.
नातिवर्तव्य इत्येवं धर्मं धर्मविदो विदुः। शेषेष्वन्येषु कालेषु स्वातन्त्र्यं स्त्री किलार्हति
धर्म जाणणाऱ्यांनी असं सांगितलं आहे की हा धर्म कधीही मोडू नये. उरलेल्या काळात, असं म्हणतात, स्त्रीला काही प्रमाणात स्वातंत्र्य असतं.
धर्ममेवं जनाः सन्तः पुराणं परिचक्षते। भर्ता भार्यां राजपुत्रि धर्म्यं वाऽधर्म्यमेव वा
लोक या प्राचीन धर्माची अशीच चर्चा करतात. धर्म असो वा अधर्म, राजकन्ये, पत्नीने पतीचं ऐकावं.
यद्ब्रूयात्तत्तथा कार्यमिति वेदविदो विदुः। विशेषतः पुत्रगृद्धी हीनः प्रजननात्स्वयम्
वेद जाणणारे सांगतात की पतीने जे सांगितलं, तेच करावं. विशेषतः जेव्हा पतीला पुत्राची इच्छा असते, पण तो स्वतः अपत्यसंपादन करू शकत नाही.
यथाऽहमनवद्याङ्गि पुत्रदर्शनलालसः। अयं रक्ताङ्गुलिनखः पद्मपत्रनिभः शुभे
जशी मी, निष्कलंक अंग असलेल्या, पुत्र पाहण्याची इच्छा धरतो; हा, लाल टोक असलेल्या नखांनी आणि कमळाच्या पानासारख्या हातांनी, सुंदर आहे—
प्रसादनार्थं सुश्रोणि शिरस्यभ्युद्यतोऽञ्जलिः। मन्नियोगात्सुकेशान्ते द्विजातेस्तपसाऽधिकात्
सुंदर कंबर असलेल्या, तुला प्रसन्न करण्यासाठी मी हात जोडून मस्तकावर ठेवतो. माझ्या आज्ञेने, सुंदर केस असलेल्या, ब्राह्मणाच्या तपाच्या बळावर—
पुत्रान्गुणसमायुक्तानुत्पादयितुमर्हसि। त्वत्कृतेऽहं पृथुश्रोणि गच्छेयं पुत्रिणां गतिम्
तू गुणी पुत्र जन्माला घालावेस. पृ्थुकंबर असलेल्या, तुझ्या आनंदासाठी मी पुत्रवतींच्या मार्गाला जाईन.
एवमुक्ता ततः कुन्ती पाण्डुं परपुरञ्जयम्। प्रत्युवाच वरारोहा भर्तुः प्रियहिते रता
असं पांडूने सांगितल्यावर, उत्तम बांध्याची, पतीच्या हितासाठी नेहमी तत्पर असलेली कुंती, शत्रूंचा पराभव करणाऱ्या पांडूला उत्तर दिलं.
अधर्मः सुमहानेषु स्त्रीणां भरतसत्तम। यत्प्रसादयते भर्ता प्रसाद्यः क्षत्रियर्षभ। शृणु चेदं महाबाहो मम प्रीतिकरं चः
भरतश्रेष्ठा, हे फार मोठं अन्याय आहे की, स्त्रियांनी पतीला एकदा खूश केलं तरी पुन्हा पुन्हा त्याला खूश करावं लागतं, हे क्षत्रियसिंहा. आता, हे महाबाहू, मी तुला एक आनंद देणारं गोष्ट सांगते, ऐक.
पितृवेश्मन्यहं बाला नियुक्ताऽतिथिपूजने। उग्रं पर्यचरं तत्र ब्राह्मणं संशितव्रतम्
लहानपणी, वडिलांच्या घरी असताना मला पाहुण्यांची सेवा करण्याचं काम दिलं होतं. तिथे मी एक कठोर आणि निर्धाराने व्रत पाळणाऱ्या ब्राह्मणाची सेवा केली.
निगूढनिश्चयं धर्मे यं तं दुर्वाससं विदुः। तमहं संशितात्मानं सर्वयत्नैरतोषयम्
धर्माच्या बाबतीत ज्याचे हेतू गुप्त असतात, असा तो दुर्वास ऋषी म्हणून ओळखला जातो. मी सर्वतोपरी प्रयत्न करून त्या दृढनिश्चयी ब्राह्मणाला संतुष्ट केलं.
स मेऽभिचारसंयुक्तमाचष्ट भगवान्वरम्। मन्त्रं त्विमं च मे प्रादादब्रवीच्चैव मामिदम्
मग त्या पूज्य ऋषींनी मला एका विधीशी संबंधित वर दिला आणि हा मंत्र दिला, तसेच काही शब्द सांगितले.
यं यं देवं त्वमेतेन मन्त्रेणावाहयिष्यसि। अकामो वा सकामो वा वशं ते समुपैष्यति
हा मंत्र ज्या ज्या देवतेसाठी वापरशील, इच्छा असो वा नसो, ती देवता तुझ्या अधीन येईल.
तस्य तस्य प्रसादात्ते राज्ञि पुत्रो भविष्यति। इत्युक्ताऽहं तदा तेन पितृवेश्मनि भारत
त्या देवतेच्या कृपेने, राजन, तुला पुत्रप्राप्ती होईल, असं त्या वेळी वडिलांच्या घरी त्या ब्राह्मणाने मला सांगितलं होतं, हे भरता.
ब्राह्मणस्य वचस्तथ्यं तस्य कालोऽयमागतः। अनुज्ञाता त्वया देवमाह्वयेयमहं नृप
त्या ब्राह्मणाचं वचन खरं आहे आणि आता तो काळ आलाय. तुझ्या परवानगीने, राजन, मी एखाद्या देवतेला आवाहन करणार आहे.
यां मे विद्यां महाराज अददात्स महायशाः। तयाऽऽहूतः सुरः पुत्रं प्रदास्यति सुरोपमम्। अनपत्यकृतं यस्ते शोकं वीर विनेष्यति
त्या तेजस्वी ऋषीने मला जी विद्या दिली, राजाधिराजा, त्याच्या बळावर मी एखाद्या देवतेला बोलावलं तर तो देव तुला देवांसारखा पुत्र देईल आणि तुझ्या अपत्य नसल्यामुळे असलेला दु:ख दूर करील, हे वीर.
धृतराष्ट्रस्य पुत्राणामादितः कथितं त्वया। ऋषेः प्रसादात्तु शतं न च कन्या प्रकीर्तिता
धृतराष्ट्राच्या मुलांची गोष्ट, ऋषीच्या कृपेने शंभर पुत्र झाले, तू आधीच सांगितलीस; पण कन्येचा उल्लेख केला नाहीस.
वैश्यापुत्रो युयुत्सुश्च कन्या चैका शताधिका। गान्धारराजदुहिता शतपुत्रेति चानघ
वैश्यापुत्र युयुत्सु आणि एक कन्या, म्हणजे शंभराहून अधिक अपत्ये; गंधारराजाची कन्या, जिला 'शंभर पुत्रांची माता' असं म्हणतात, हे निष्पापा.
उक्ता महर्षिणा तेन व्यासेनामिततेजसा। कथं त्विदानीं भगवन्कन्यां त्वं तु ब्रवीषि मे
महर्षी व्यासांनी हे असं सांगितलं होतं; पण आता, भगवन्, तू मला कन्येची गोष्ट सांगतोस, हे कसं?
यदि भागशतं पेशी कृता तेन महर्षिणा। न प्रजास्यति चेद्भूयः सौबलेयी कथंचन
जर त्या महर्षींनी एकशे भाग केले आणि त्यापेक्षा जास्त अपत्य होणार नव्हतं, तर सौबलीची कन्या कशी जन्मली?
कथं तु संभवस्तस्या दुःशलाया वदस्व मे। यथावदिह विप्रर्षे परं मेऽत्र कुतूहलम्
दुःशला कशी जन्मली, ते मला सांग. खरं खरं सांग, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, कारण मला याची फारच उत्सुकता आहे.
साध्वयं प्रश्न उद्दिष्टः पाण्डवेय ब्रवीमि ते। तां मांसपेशीं भगवान्स्वयमेव महातपाः
पांडुपुत्रा, तुझा प्रश्न योग्य आहे; मी तुला सांगतो. त्या महान तपस्व्याने स्वतःच तो मांसाचा गोळा विभागला.
शीताभिरद्भिरासिच्य भागं भागमकल्पयत्। यो यथा कल्पितो भागस्तंत धात्र्या तथा नृप
तो मांसाचा गोळा थंड पाण्याने शिंपडून, त्याने समान भाग पाडले; प्रत्येक भाग जसा तयार झाला, तसा तो धाईकडे दिला, राजन.
घृतपूर्णेषु कुण्डेषु एकैकं प्राक्षिपत्तदा। एतस्मिन्नन्तरे साध्वी गान्धारी सुदृढव्रता
मग प्रत्येक भाग तुपानं भरलेल्या भांड्यात ठेवला; त्या वेळी, गंधारी ही सती स्त्री, आपल्या व्रतात दृढ होती.
दुहितुः स्नेहसंयोगमनुध्याय वराङ्गना। `नाब्रवीत्तमृषिं किंचिद्गौरवाच्च यशस्विनी।' मनसा चिन्तयद्देवी एतत्पुत्रशतं मम
आपल्या मुलीच्या स्नेहाचा विचार करत, ती पुण्यवती स्त्री ऋषीला काही बोलली नाही, आदरामुळे गप्प राहिली; पण मनात तिने विचार केला, 'माझ्या शंभर पुत्रांची इच्छा पूर्ण होवो.'
भविष्यति न संदेहो न ब्रवीत्यन्यथा मुनिः। ममेयं परमा तुष्टिर्दुहिता मे भवेद्यदि
संशय नाही, कारण ऋषी कधीच खोटं बोलत नाही; पण मला सर्वात जास्त आनंद झाला असता, जर माझी एक कन्या झाली असती.
एका शताधिका बाला भविष्यति कनीयसी। ततो दौहित्रजाल्लोकादबाह्योऽसौ पतिर्मम
शंभर वर्षांनी लहान एक मुलगी होईल, आणि तिच्या मुलामधून माझं वंश पुढे जाईल; तो कुणी परका नसून माझ्या स्वतःच्या मुलीचा नवरा असेल.
अधिका किल नारीणां प्रीतिर्जामातृजा भवेत्। यदि नाम ममापि स्याद्दुहितैका शताधिका
म्हणतात, स्त्रीचं प्रेम जावयावर जास्त असतं; माझ्याकडेही अशी शंभर वर्षांनी लहान एकच मुलगी असावी असं वाटतं.
कृतकृत्या भवेयं वै पुत्रदौहित्रसंवृता। यदि सत्यं तपस्तप्तं दत्तं वाऽप्यथवा हुतम्
माझ्या तपामुळे, दानामुळे किंवा यज्ञामुळे जर काही फळ मिळालं असेल, तर मुलं आणि नातवंडांनी वेढले जाऊन मी कृतार्थ होईन.
गुरवस्तोषिता वापि तथाऽस्तु दुहिता मम। एतस्मिन्नेव काले तु कृष्णद्वैपायनः स्वयम्
किंवा मी माझ्या गुरुजनांना संतुष्ट केलं असेल, तर माझ्या वाट्याला एक मुलगी यावी असं होवो.