अपुत्रा पुरुषव्याघ्र विललापेति नः श्रुतम्। भद्रा परमदुःखार्ता तन्निबोध जनाधिप
पुत्र नसल्याने, पुरुषांमध्ये वाघासारख्या, ती विलाप करू लागली; भद्रा फार दुःखात होती, हे ऐक.
नारी परमधर्मज्ञ सर्वा भर्तृविनाकृता। पतिं विना जीवति या न सा जीवति दुःखिता
जरी स्त्री अत्यंत धर्मपरायण असली, तरी पतीशिवाय ती अपूर्णच असते; पतीशिवाय जगणारी स्त्री खरेतर जगत नाही, ती दुःखीच असते.
पतिं विना मृतं श्रेयो नार्याः क्षत्रियपुंगव।। त्वद्गतिं गन्तुमिच्छामि प्रसीदस्वनयस्वमाम्
पतीशिवाय जगण्यापेक्षा मरणच श्रेष्ठ, हे क्षत्रियश्रेष्ठा; मी तुझ्या मार्गाने यायचे आहे, कृपा कर आणि मला घेऊन जा.
त्वया हीना क्षणमपि नाहं जीवितुमुत्सहे। प्रसादं कुरु मे राजन्नितस्तूर्णं नयस्व माम्
तुझ्याशिवाय एक क्षणही मला जगणे सहन होत नाही; राजन, कृपा कर आणि मला लवकर इथून घेऊन जा.
पृष्ठतोऽनुगमिष्यामि समेषु विषमेषु च। त्वामहं नरशार्दूल गच्छन्तमनिवर्तितुम्
सरळ किंवा कठीण वाट असो, मी तुझ्या मागूनच येईन; पुरुषांमध्ये वाघासारख्या, तू जिथे जाशील तिथे मी मागे हटणार नाही.
छायेवानुगता राजन्सततं वशवर्तिनी। भविष्यामि नरव्याघ्र नित्यं प्रियहिते रता
राजन, सावलीसारखी मी नेहमी तुझ्या मागे राहीन, तुझ्या इच्छेप्रमाणे वागेन; पुरुषांमध्ये वाघासारख्या, मी सदैव तुझ्या आनंदात आणि हितात रमेन.
अद्यप्रभृति मां राजन्कष्टा हृदयशोषणाः। आधयोऽभिभविष्यन्ति त्वामृते पुष्करेक्षण
राजा, आजपासून तुझ्या वियोगामुळे माझ्या हृदयाला जाळणाऱ्या दुःखांनी मला ग्रासून टाकले जाईल, कमळासारख्या डोळ्यांच्या तुझ्या अनुपस्थितीत.
अभाग्यया मया नूनं वियुक्ताः सहचारिणः। तेन मे विप्रयोगोऽयमुपपन्नस्त्वया सह
माझ्या दुर्दैवामुळेच माझे सोबती माझ्यापासून दूर गेले, म्हणूनच तुझ्यापासून हा वियोग माझ्या नशिबी आला.
विप्रयुक्ता तु या पत्या मुहूर्तमपि जीवति। दुःखं जीवति सा पापा नरकस्थेव पार्थिव
पतीपासून दूर राहणारी स्त्री जर क्षणभर जरी जगली, तर ती दुःखातच जगते, राजन; जणू काही नरकातच वावरते.
संयुक्ता विप्रयुक्ताश्च पूर्वदेहे कृता मया। तदिदं कर्मभिः पापैः पूर्वदेहेषु संचितम्
माझ्या मागील जन्मात पतीसोबतचे एकत्र येणे आणि वियोग हे मीच घडवले; हे सर्व पूर्वजन्मातील पापांच्या कर्मामुळेच आज मला भोगावे लागत आहे.
दुःखं मामनुसंप्राप्तं राजंस्त्वद्विप्रयोगजम्। अद्यप्रभृत्यहं राजन्कुशसंस्तरशायिनी। भविष्याम्यसुखाविष्टा त्वद्दर्शनपरायणा
राजा, तुझ्या वियोगामुळे हे दुःख माझ्यावर आले आहे; आजपासून मी कुशाच्या गादीवर झोपेन, दुःखाने ग्रासलेली राहीन आणि तुझ्या दर्शनाच्या आशेनेच जगेन.
दर्शयस्व नरव्याघ्र शाधि मामसुखान्विताम्। कृपणां चाथ करुणं विलपत्नीं नरेश्वर
पुरुषांमध्ये वाघासारख्या, मला तुझं दर्शन दे, मी जरी दुःखी आणि दीन असले तरी, राजाधिराज, या माझ्या करुण आक्रोशात मला आज्ञा दे.
एवं बहुविधं तस्यां विलपन्त्यां पुनःपुनः। तं शवं संपरिष्वज्य वाक्किलाऽन्तर्हिताऽब्रवीत्
ती अनेक प्रकारे पुन्हा पुन्हा विलाप करत असताना, त्या मृतदेहाला घट्ट मिठी मारून, गहिवरलेल्या आवाजात तिने असे शब्द उच्चारले.
उत्तिष्ठ भद्रे गच्छ त्वं ददानीह वरं तव। जनयिष्याम्यपत्यानि त्वय्यहं चारुहासिनि
उठा, सोज्ज्वळे, जा आता; मी तुला वर देतो; तुझ्या माध्यमातून मी तुला मुले देईन, सुंदर हसणाऱ्या.
आत्मकीये वरारोहे शयनीये चतुर्दशीम्। अष्टमीं वा ऋतुस्नाता संविशेथा मया सह
सुंदरिनी, तुझ्या स्वतःच्या शय्येवर, चतुर्दशी किंवा अष्टमीच्या दिवशी, ऋतुस्नानानंतर, तू माझ्यासोबत एकत्र येऊ शकतेस.
एवमुक्ता तु सा देवी तथा चक्रे पतिव्रता। यथोक्तमेव तद्वाक्यं भद्रा पुत्रार्थिनी तदा
त्या पतिव्रतेने, पुत्राच्या इच्छेने, जशी आज्ञा मिळाली तशीच ती वागली, आणि त्या शब्दांचे तिने तंतोतंत पालन केले.
सा तेन सुषुवे देवी शवेन भरतर्षभ। त्रीञ्शाल्वांश्चतुरो मद्रान्सुतान्भरतसत्तम
त्या मृतदेहाच्या माध्यमातून, त्या देवीने शाल्व कुळातील तीन आणि मद्र कुळातील चार असे सात पुत्र जन्माला घातले, भरतश्रेष्ठा.
तथा त्वमपि मय्येवं मनसा भरतर्षभ। शक्तो जनयितुं पुत्रांस्तपोयोगबलान्वितः
भरतश्रेष्ठा, त्याचप्रमाणे, तप आणि योगाच्या सामर्थ्याने तूही माझ्यात पुत्र उत्पन्न करू शकतोस.
एवमुक्तस्तया राजा तां देवीं पुनरब्रवीत्। धर्मविद्धर्मसंयुक्तमिदं वचनमुत्तमम्
तिच्या अशा बोलण्यावर त्या राजाने त्या देवीला पुन्हा उत्तम आणि धर्मयुक्त असे शब्द सांगितले.
एवमेतत्पुरा कुन्ति व्युषिताश्वश्चकार ह। यथा त्वयोक्तं कल्याणि स ह्यासीदमरोपमः
कुन्ती, पूर्वी व्युषिताश्वानेही अगदी असंच केलं होतं, जसं तू सांगितलंस, शुभे; तो खरोखरच देवासारखा होता.
अथ त्विदं प्रवक्ष्यामि धर्मतत्त्वं निबोध मे। पुराणमृषिभिर्दृष्टं धर्मविद्भिर्महात्मभिः
आता मी तुला खरा धर्म सांगतो, ऐक; तो प्राचीन ऋषी, धर्मज्ञ आणि महात्म्यांनी अनुभवलेला आहे.
अनावृताः किल पुरा स्त्रिय आसन्वरानने। कामचारविहारिण्यः स्वतन्त्राश्चारुहासिनि
पूर्वी, सुंदर हास्य असलेल्या, स्त्रिया मुक्त आणि स्वच्छंदी होत्या, जिथे हवे तिथे जाण्याची त्यांना मुभा होती.
तासां व्युच्चरमाणानां कौमारात्सुभगे पतीन्। नाधर्मोऽभूद्वरारोहे स हि धर्मः पुराऽभवत्
सुंदरिनी, त्या स्त्रिया जेव्हा तारुण्यात पती निवडत, तेव्हा त्यात काहीही अधर्म नव्हता; तोच धर्म त्या काळी होता.
तं चैव धर्मं पौराणं तिर्यग्योनिगताः प्रजाः। अद्याप्यनुविधीयन्ते कामक्रोधविवर्जिताः
आत्ताही, प्राण्यांच्या रूपात जन्मलेल्या, इच्छा आणि रागापासून मुक्त असलेल्या सत्त्वांनी तोच प्राचीन धर्म पाळला आहे.
प्रमाणदृष्टो धर्मोऽयं पूज्यते च महर्षिभिः। उत्तरेषु च रम्भोरु कुरुष्वद्यापि पूज्यते। स्त्रीणामनुग्रहकरः स हि धर्मः सनातनः
हा धर्म प्रामाणिक मानला जातो आणि महर्षींनी त्याचा सन्मान केला आहे. उत्तरेकडील कुरू लोकांत आजही तो मानला जातो, हे रमणी. हा सनातन धर्म स्त्रियांना कल्याण देणारा आहे.
नाग्निस्तृप्यति काष्ठानां नापगानां महोदधिः। नान्तकः सर्वभूतानां न पुंसां वामलोचनाः
जसा अग्नी कधीही लाकडांनी तृप्त होत नाही, अथवा मोठा समुद्र नद्यांनी भरत नाही, तसेच मृत्यू सर्व प्राण्यांनी तृप्त होत नाही आणि स्त्रियांना पुरुषांनी कधीच समाधान मिळत नाही.
एवं तृष्णा तु नारीणां पुरुषं पुरुषं प्रति। अगम्यागमनं स्त्रीणां नास्ति नित्यं शुचिस्मिते
अशा प्रकारे, स्त्रियांची इच्छा प्रत्येक पुरुषाकडे वळते. हसऱ्या मुखी, स्त्रियांसाठी काहीही निषिद्ध नाही.
पुत्रं वा किल पौत्रं वा कासांचिद्धातरं तथा। रहसीह नरं दृष्ट्वा योनिरुत्क्लिद्यते तदा
मुलगा असो, नातू असो किंवा भाऊ असो—स्त्रीने एखाद्या पुरुषाला एकांतात पाहिले की तिच्या गर्भाशयात हालचाल होते.
एतत्स्वाभाविकं स्त्रीणां न निमित्तकृतं शुभे।' अस्मिंस्तु लोके नचिरान्मर्यादेयं शुचिस्मिते
हे स्त्रियांचे स्वाभाविक आहे, शुभे, हे कोणत्याही बाह्य कारणामुळे होत नाही. पण या जगात, हसऱ्या मुखी, ही प्रथा फार काळ टिकली नाही.
स्थापिता येन यस्माच्च तन्मे विस्तरतः शृणु। बभूवोद्दालको नाम महर्षिरिति नः श्रुतम्
कोणामुळे आणि कशामुळे ही प्रथा निर्माण झाली, ते मी तुला सविस्तर सांगतो. एकदा उद्दालक नावाचे एक महर्षी होते, असे आम्ही ऐकले आहे.