तत्र त्रीञ्जनयामास दुर्जयादीन्महारथान्। तथा त्वमपि कल्याणि ब्राह्मणात्तपसाधिकात्। मन्नियोगाद्यत क्षिप्रमपत्योत्पादनं प्रति
तेथे तिने दुर्जय आणि इतर असे तीन महान रथी पुत्र जन्माला घातले; तसेच तूही, कल्याणी, माझ्या सांगण्यावरून, तपस्वी ब्राह्मणाकडून लवकर अपत्य प्राप्तीसाठी प्रयत्न कर.
एवमुक्ता महाराज कुन्ती पाण्डुमभाषत। कुरूणामृषभं वीरं तदा भूमिपतिं पतिम्
राजा, असे म्हणताच कुंतीने आपल्या पती पांडू, कुरूंच्या वंशातील वीर आणि भूमीचा स्वामी, यांच्याशी बोलले.
न मामर्हसि धर्मज्ञ वक्तुमेवं कथंचन। धर्मपत्नीमभिरतां त्वयि राजीवलोचने
धर्म जाणणाऱ्या, तू मला असे बोलू नकोस; मी तुझ्यावर प्रेम करणारी, तुझी धर्मपत्नी आहे, हे राजीवनेत्र.
त्वमेव तु महाबाहो मय्यपत्यानि भारत। वीर वीर्योपपन्नानि धर्मतो जनयिष्यसि
हे महाबाहू भारत, तूच माझ्यात वीर्यवान आणि धर्मानुसार पुत्र जन्मास घालशील.
स्वर्गं मनुजशार्दूल गच्छेयं सहिता त्वया। अपत्याय च मां गच्छ त्वमेव कुरुनन्दन
हे नरशार्दूल, मला तुझ्यासोबत स्वर्गात जायचे आहे; अपत्यासाठी, कुरुनंदना, तूच माझ्याकडे ये.
न ह्यहं मनसाप्यन्यं गच्छेयं त्वदृते नरम्। त्वत्तः प्रति विशिष्टश्च कोऽन्योऽस्ति भुवि मानवः
मी मनानेही तुझ्याशिवाय दुसऱ्या कोणत्याही पुरुषाकडे जाणार नाही; तुझ्यापेक्षा श्रेष्ठ असा दुसरा कोण आहे या पृथ्वीवर?
इमां च तावद्धर्मात्मन्पौराणीं शृणु मे कथाम्। परिश्रुतां विशालाक्ष कीर्तयिष्यामि यामहम्
हे धर्मात्मा, आता माझ्याकडून ही प्राचीन आणि प्रसिद्ध गोष्ट ऐक, हे विशालाक्षी; मी ती तुला सांगते.
व्युषइताश्व इति ख्यातो बभूव किल पार्थिवः। पुरा परमधर्मिष्ठः पूरोर्वंशविवर्धनः
पूर्वी व्युषिताश्व नावाचा एक राजा होता, जो अत्यंत धर्मनिष्ठ आणि पुरू वंश वाढवणारा म्हणून प्रसिद्ध होता.
तस्मिंश्च यजमाने वै धर्मात्मनि महाभुजे। उपागमंस्ततो देवाः सेन्द्रा देवर्षिभिः सह
त्या धर्मनिष्ठ, बलाढ्य यजमानाच्या यज्ञात, इंद्रासह सर्व देवता आणि दिव्य ऋषी तेथे आले.
अमाद्यदिन्द्रः सोमेन दक्षिणाभिर्द्विजातयः। व्युषिताश्वस्य राजर्षेस्ततो यज्ञे महात्मनः
त्या महात्मा व्युषिताश्व राजाच्या यज्ञात, इंद्र सोमरसाने आनंदला आणि ब्राह्मणांना दक्षिणा मिळाली.
देवा ब्रह्मर्षयश्चैव चक्रुः कर्म स्वयं तदा। व्युषिताश्वस्ततो राजन्नति मर्त्यान्व्यरोचत
त्या वेळी देवता आणि ब्रह्मर्षी यांनी स्वतःच सर्व विधी केले; व्युषिताश्व राजा माणसांपेक्षा अधिक तेजस्वी दिसू लागला.
सर्वभूतान्प्रति यथा तपनः शिशिरात्यये। स विजित्य गृहीत्वा च नृपतीन्राजसत्तमः
जसा उन्हाळ्यानंतर सूर्य सर्वांना झाकून टाकतो, तसा तो श्रेष्ठ राजा इतर राजांना जिंकून श्रेष्ठ ठरला.
प्राच्यानुदिच्यान्पाश्चात्यान्दाक्षिणात्यानकालयत्। अश्वमेधे महायज्ञे व्युषिताश्वः प्रतापवान्
त्या महायज्ञात, प्रतापी व्युषिताश्वाने पूर्व, उत्तर, पश्चिम आणि दक्षिणेकडील राजांना जिंकले.
बभूव स हि राजेन्द्रो दशनागबलान्वितः। अप्यत्र गाथां गायन्ति ये पुराणविदो जनाः
तो राजा दहा हत्तींच्या बळाने पराक्रमी झाला; प्राचीन कथा जाणणारे त्याची कीर्ती गातात.
व्युषिताश्वे यशोवृद्धे मनुष्येन्द्रे कुरूत्तम। व्युषिताश्वः समुद्रान्तां विजित्येमां वसुन्धराम्
कुरुकुळातील श्रेष्ठा, व्युषिताश्वाची कीर्ती वाढली आणि त्याने समुद्रापर्यंतची सारी पृथ्वी जिंकली.
अपालयत्सर्ववर्णान्पिता पुत्रानिवौरसान्। यजमानो महायज्ञैर्ब्राह्मणेभ्यो धनं ददौ
त्याने सर्व जातींचे रक्षण केले, जसा पिता आपल्या मुलांचे करतो; मोठ्या यज्ञांनी ब्राह्मणांना धन दिले.
अनन्तरत्नान्यादाय स जहार महाक्रतून्। सुषाव च बहून्सोमान्सोमसंस्थास्ततान च
त्याने अमाप धन मिळवले आणि मोठमोठे यज्ञ केले; पुष्कळ सोमरस पिळून अनेक सोमयज्ञ घातले.
आसीत्काक्षीवती चास्य भार्या परमसंमता। भद्रा नाम मनुष्येन्द्र रूपेणासदृशी भुवि
त्याची पत्नी काक्षीवती, अत्यंत मान्य होती; तिचे नाव भद्रा, रूपाने पृथ्वीवर अद्वितीय.
कामयामासतुस्तौ च परस्परमिति श्रुतम्। स तस्यां कामसंपन्नो यक्ष्मणा समपद्यत
त्यांना एकमेकांवर प्रेम होते, असे ऐकले आहे; तिच्याशी प्रेमात तृप्त असताना त्याला आजार जडला.
तेनाचिरेण कालेन जगामास्तमिवांशुमान्। तस्मिन्प्रेते मनुष्येन्द्रे भार्याऽस्य भृशदुःखिता
थोड्याच काळात, जसा सूर्य मावळतो तसा तो निघून गेला; त्या राजाच्या मृत्यूनंतर त्याची पत्नी फार दुःखी झाली.
अपुत्रा पुरुषव्याघ्र विललापेति नः श्रुतम्। भद्रा परमदुःखार्ता तन्निबोध जनाधिप
पुत्र नसल्याने, पुरुषांमध्ये वाघासारख्या, ती विलाप करू लागली; भद्रा फार दुःखात होती, हे ऐक.
नारी परमधर्मज्ञ सर्वा भर्तृविनाकृता। पतिं विना जीवति या न सा जीवति दुःखिता
जरी स्त्री अत्यंत धर्मपरायण असली, तरी पतीशिवाय ती अपूर्णच असते; पतीशिवाय जगणारी स्त्री खरेतर जगत नाही, ती दुःखीच असते.
पतिं विना मृतं श्रेयो नार्याः क्षत्रियपुंगव।। त्वद्गतिं गन्तुमिच्छामि प्रसीदस्वनयस्वमाम्
पतीशिवाय जगण्यापेक्षा मरणच श्रेष्ठ, हे क्षत्रियश्रेष्ठा; मी तुझ्या मार्गाने यायचे आहे, कृपा कर आणि मला घेऊन जा.
त्वया हीना क्षणमपि नाहं जीवितुमुत्सहे। प्रसादं कुरु मे राजन्नितस्तूर्णं नयस्व माम्
तुझ्याशिवाय एक क्षणही मला जगणे सहन होत नाही; राजन, कृपा कर आणि मला लवकर इथून घेऊन जा.
पृष्ठतोऽनुगमिष्यामि समेषु विषमेषु च। त्वामहं नरशार्दूल गच्छन्तमनिवर्तितुम्
सरळ किंवा कठीण वाट असो, मी तुझ्या मागूनच येईन; पुरुषांमध्ये वाघासारख्या, तू जिथे जाशील तिथे मी मागे हटणार नाही.
छायेवानुगता राजन्सततं वशवर्तिनी। भविष्यामि नरव्याघ्र नित्यं प्रियहिते रता
राजन, सावलीसारखी मी नेहमी तुझ्या मागे राहीन, तुझ्या इच्छेप्रमाणे वागेन; पुरुषांमध्ये वाघासारख्या, मी सदैव तुझ्या आनंदात आणि हितात रमेन.
अद्यप्रभृति मां राजन्कष्टा हृदयशोषणाः। आधयोऽभिभविष्यन्ति त्वामृते पुष्करेक्षण
राजा, आजपासून तुझ्या वियोगामुळे माझ्या हृदयाला जाळणाऱ्या दुःखांनी मला ग्रासून टाकले जाईल, कमळासारख्या डोळ्यांच्या तुझ्या अनुपस्थितीत.
अभाग्यया मया नूनं वियुक्ताः सहचारिणः। तेन मे विप्रयोगोऽयमुपपन्नस्त्वया सह
माझ्या दुर्दैवामुळेच माझे सोबती माझ्यापासून दूर गेले, म्हणूनच तुझ्यापासून हा वियोग माझ्या नशिबी आला.
विप्रयुक्ता तु या पत्या मुहूर्तमपि जीवति। दुःखं जीवति सा पापा नरकस्थेव पार्थिव
पतीपासून दूर राहणारी स्त्री जर क्षणभर जरी जगली, तर ती दुःखातच जगते, राजन; जणू काही नरकातच वावरते.
संयुक्ता विप्रयुक्ताश्च पूर्वदेहे कृता मया। तदिदं कर्मभिः पापैः पूर्वदेहेषु संचितम्
माझ्या मागील जन्मात पतीसोबतचे एकत्र येणे आणि वियोग हे मीच घडवले; हे सर्व पूर्वजन्मातील पापांच्या कर्मामुळेच आज मला भोगावे लागत आहे.