इमे वै बन्धुदायादाः षट् पुत्रा धर्मदर्शने। षडेवाबन्धुदायादाः पुत्रास्ताञ्छृणु मे पृथे
हे सहा पुत्र, पृथेला, धर्मानुसार आपले नातेवाईक आणि वारस समजले जातात; आणि आणखी सहा आहेत, जे नातेवाईक किंवा वारस नाहीत—ते मी तुला सांगतो, नीट ऐक.
स्वयंजातः प्रणीतश्च परिक्रीतश्च यः सुतः। पौनर्भवश्च कानीनः स्वैरिण्यां यश्च जायते
स्वतः जन्मलेला, नियुक्त केलेला, विकत घेतलेला, पुन्हा लग्न केलेल्या स्त्रीपासून जन्मलेला, अविवाहित स्त्रीपासून जन्मलेला आणि स्वेच्छेने वागणाऱ्या स्त्रीपासून जन्मलेला—हे पुत्रांचे प्रकार आहेत.
दत्तः क्रीतः कृत्रिमश्च उपगच्छेत्स्वयं च यः। सहोढो ज्ञातिरेताश्च हीनयोनिधृतश्च यः
दिलेलेला, विकत घेतलेला, कृत्रिम, स्वतःहून आलेला, एकत्र वाढवलेला, नातेवाईक आणि नीच योनीत जन्मलेला—हेही पुत्र मानले जातात.
पूर्वपूर्वतमाभावं मत्त्वा लिप्सेत वै सुतम्। उत्तमाद्देवरात्पुंसः काङ्क्षन्ते पुत्रमापदि
पूर्वी किंवा अधिक योग्य असा पुत्र नसल्याचे समजून, माणसे पुत्र प्राप्तीसाठी प्रयत्न करतात; संकटात, ते देवराकडून किंवा श्रेष्ठ पुरुषाकडून पुत्राची इच्छा करतात.
अपत्यं धर्मफलदं श्रेष्ठं विन्दन्ति मानवाः। आत्मशुक्रादपि पृथे मनुः स्वायंभुवोऽब्रवीत्
माणसे उत्तम आणि धर्मफल देणारे अपत्य आपल्या स्वतःच्या वीर्यापासून मिळवतात, हे पृथे, स्वयंभुव मनूने सांगितले आहे.
तस्मात्प्रहेष्याम्यद्य त्वां हीनः प्रजननात्स्वयम्
म्हणूनच, मी स्वतः अपत्यापासून वंचित असल्याने, आज तुला हे करण्यास सांगतो.
सदृशाच्छ्रेयसो वा त्वं विद्ध्यपत्यं यशस्विनि। शृणु कुन्ति कथामेतां शारदण्डायिनीं प्रति
हे यशस्विनी, समान किंवा श्रेष्ठ पुरुषापासून अपत्य मिळवणे हेच योग्य आहे, असे समज; कुंती, शारदंडायिनीची ही गोष्ट नीट ऐक.
या हि ते भगिनी साध्वी श्रुतसेना यशस्विनी। अवाह तां तु कैकेयः शारदाण्डायनिर्महान्
तुझी सद्गुणी आणि कीर्तीवान बहीण श्रुतसेना, हिला महान आणि प्रसिद्ध शारदंडायन, कैकेयाने वरण केले होते.
सा वीरपत्नी गुरुणा नियुक्ता पुत्रजन्मनि। पुष्पेण प्रयता स्नाता निशि कुन्ति चतुष्पथे
ती वीरपत्नी, पुत्रप्राप्तीसाठी वडिलधाऱ्याने सांगितल्याप्रमाणे, भक्तीने अंघोळ करून, रात्री चौकात गेली, हे कुंती.
वरयित्वा द्विजं सिद्धं हुत्वा पुंसवनेऽनलम्। कर्मण्यवसिते तस्मिन्सा तेनैव सहावसत्
तिने सिद्ध ब्राह्मणाची निवड केली, पुत्रप्राप्तीसाठी अग्निहोत्र केले; ते कर्म पूर्ण झाल्यावर, ती त्याच्यासोबत राहिली.
तत्र त्रीञ्जनयामास दुर्जयादीन्महारथान्। तथा त्वमपि कल्याणि ब्राह्मणात्तपसाधिकात्। मन्नियोगाद्यत क्षिप्रमपत्योत्पादनं प्रति
तेथे तिने दुर्जय आणि इतर असे तीन महान रथी पुत्र जन्माला घातले; तसेच तूही, कल्याणी, माझ्या सांगण्यावरून, तपस्वी ब्राह्मणाकडून लवकर अपत्य प्राप्तीसाठी प्रयत्न कर.
एवमुक्ता महाराज कुन्ती पाण्डुमभाषत। कुरूणामृषभं वीरं तदा भूमिपतिं पतिम्
राजा, असे म्हणताच कुंतीने आपल्या पती पांडू, कुरूंच्या वंशातील वीर आणि भूमीचा स्वामी, यांच्याशी बोलले.
न मामर्हसि धर्मज्ञ वक्तुमेवं कथंचन। धर्मपत्नीमभिरतां त्वयि राजीवलोचने
धर्म जाणणाऱ्या, तू मला असे बोलू नकोस; मी तुझ्यावर प्रेम करणारी, तुझी धर्मपत्नी आहे, हे राजीवनेत्र.
त्वमेव तु महाबाहो मय्यपत्यानि भारत। वीर वीर्योपपन्नानि धर्मतो जनयिष्यसि
हे महाबाहू भारत, तूच माझ्यात वीर्यवान आणि धर्मानुसार पुत्र जन्मास घालशील.
स्वर्गं मनुजशार्दूल गच्छेयं सहिता त्वया। अपत्याय च मां गच्छ त्वमेव कुरुनन्दन
हे नरशार्दूल, मला तुझ्यासोबत स्वर्गात जायचे आहे; अपत्यासाठी, कुरुनंदना, तूच माझ्याकडे ये.
न ह्यहं मनसाप्यन्यं गच्छेयं त्वदृते नरम्। त्वत्तः प्रति विशिष्टश्च कोऽन्योऽस्ति भुवि मानवः
मी मनानेही तुझ्याशिवाय दुसऱ्या कोणत्याही पुरुषाकडे जाणार नाही; तुझ्यापेक्षा श्रेष्ठ असा दुसरा कोण आहे या पृथ्वीवर?
इमां च तावद्धर्मात्मन्पौराणीं शृणु मे कथाम्। परिश्रुतां विशालाक्ष कीर्तयिष्यामि यामहम्
हे धर्मात्मा, आता माझ्याकडून ही प्राचीन आणि प्रसिद्ध गोष्ट ऐक, हे विशालाक्षी; मी ती तुला सांगते.
व्युषइताश्व इति ख्यातो बभूव किल पार्थिवः। पुरा परमधर्मिष्ठः पूरोर्वंशविवर्धनः
पूर्वी व्युषिताश्व नावाचा एक राजा होता, जो अत्यंत धर्मनिष्ठ आणि पुरू वंश वाढवणारा म्हणून प्रसिद्ध होता.
तस्मिंश्च यजमाने वै धर्मात्मनि महाभुजे। उपागमंस्ततो देवाः सेन्द्रा देवर्षिभिः सह
त्या धर्मनिष्ठ, बलाढ्य यजमानाच्या यज्ञात, इंद्रासह सर्व देवता आणि दिव्य ऋषी तेथे आले.
अमाद्यदिन्द्रः सोमेन दक्षिणाभिर्द्विजातयः। व्युषिताश्वस्य राजर्षेस्ततो यज्ञे महात्मनः
त्या महात्मा व्युषिताश्व राजाच्या यज्ञात, इंद्र सोमरसाने आनंदला आणि ब्राह्मणांना दक्षिणा मिळाली.
देवा ब्रह्मर्षयश्चैव चक्रुः कर्म स्वयं तदा। व्युषिताश्वस्ततो राजन्नति मर्त्यान्व्यरोचत
त्या वेळी देवता आणि ब्रह्मर्षी यांनी स्वतःच सर्व विधी केले; व्युषिताश्व राजा माणसांपेक्षा अधिक तेजस्वी दिसू लागला.
सर्वभूतान्प्रति यथा तपनः शिशिरात्यये। स विजित्य गृहीत्वा च नृपतीन्राजसत्तमः
जसा उन्हाळ्यानंतर सूर्य सर्वांना झाकून टाकतो, तसा तो श्रेष्ठ राजा इतर राजांना जिंकून श्रेष्ठ ठरला.
प्राच्यानुदिच्यान्पाश्चात्यान्दाक्षिणात्यानकालयत्। अश्वमेधे महायज्ञे व्युषिताश्वः प्रतापवान्
त्या महायज्ञात, प्रतापी व्युषिताश्वाने पूर्व, उत्तर, पश्चिम आणि दक्षिणेकडील राजांना जिंकले.
बभूव स हि राजेन्द्रो दशनागबलान्वितः। अप्यत्र गाथां गायन्ति ये पुराणविदो जनाः
तो राजा दहा हत्तींच्या बळाने पराक्रमी झाला; प्राचीन कथा जाणणारे त्याची कीर्ती गातात.
व्युषिताश्वे यशोवृद्धे मनुष्येन्द्रे कुरूत्तम। व्युषिताश्वः समुद्रान्तां विजित्येमां वसुन्धराम्
कुरुकुळातील श्रेष्ठा, व्युषिताश्वाची कीर्ती वाढली आणि त्याने समुद्रापर्यंतची सारी पृथ्वी जिंकली.
अपालयत्सर्ववर्णान्पिता पुत्रानिवौरसान्। यजमानो महायज्ञैर्ब्राह्मणेभ्यो धनं ददौ
त्याने सर्व जातींचे रक्षण केले, जसा पिता आपल्या मुलांचे करतो; मोठ्या यज्ञांनी ब्राह्मणांना धन दिले.
अनन्तरत्नान्यादाय स जहार महाक्रतून्। सुषाव च बहून्सोमान्सोमसंस्थास्ततान च
त्याने अमाप धन मिळवले आणि मोठमोठे यज्ञ केले; पुष्कळ सोमरस पिळून अनेक सोमयज्ञ घातले.
आसीत्काक्षीवती चास्य भार्या परमसंमता। भद्रा नाम मनुष्येन्द्र रूपेणासदृशी भुवि
त्याची पत्नी काक्षीवती, अत्यंत मान्य होती; तिचे नाव भद्रा, रूपाने पृथ्वीवर अद्वितीय.
कामयामासतुस्तौ च परस्परमिति श्रुतम्। स तस्यां कामसंपन्नो यक्ष्मणा समपद्यत
त्यांना एकमेकांवर प्रेम होते, असे ऐकले आहे; तिच्याशी प्रेमात तृप्त असताना त्याला आजार जडला.
तेनाचिरेण कालेन जगामास्तमिवांशुमान्। तस्मिन्प्रेते मनुष्येन्द्रे भार्याऽस्य भृशदुःखिता
थोड्याच काळात, जसा सूर्य मावळतो तसा तो निघून गेला; त्या राजाच्या मृत्यूनंतर त्याची पत्नी फार दुःखी झाली.