स्वासु प्रजास्विव सदा समः प्राणभृतः प्रति। एककालं चरन्भैक्षं कुलानि दश पञ्च च
तो नेहमी सर्व जीवांमध्ये आपल्या मुलांप्रमाणेच समभाव ठेवत असे. तो एकदाच भिक्षा मागायला बाहेर पडत असे आणि दहा-पंधरा घरांतूनच भिक्षा मागत असे.
असंभवे वा भैक्षस्य चरन्ननशनान्यपि। अल्पमल्पं च भुञ्जानः पूर्वालाभे न जातुचित्
कधी भिक्षा मिळाली नाही तर तो उपाशी राहायचा; थोडी मिळाली तर थोडीच खायचा, आणि आधी मिळालेली संपेपर्यंत कधीच अधिक मागत नसे.
अन्यान्यपि चरँल्लोभादलाभे सप्त पूरयन्। अलाभे यदि वा लाभे समदर्शी महातपाः
कधी भिक्षा कमी मिळाली तर, इच्छेने तो अजून सात घरांतून भिक्षा मागायचा. मिळो वा न मिळो, त्या महातपस्वीचे मन नेहमी सारखेच शांत राहायचे.
वास्यैकं तक्षतो बाहुं चन्दनेनैकमुक्षतः। नाकल्याणं न कल्याणं चिन्तयन्नुभयोस्तयोः
एका हाताला सुताराने कापले आणि दुसऱ्या हाताला चंदन लावले, तरी त्याने त्या दोन्ही गोष्टींना ना दु:ख मानले ना सुख.
न जिजीविषुवत्किंचिन्न मुमूर्षुवदाचरन्। जीवितं मरणं चैव नाभिन्दन्न च द्विषन्
तो कधी जगण्याची इच्छा धरत नसे, ना मरणाची इच्छा करत असे. त्याला ना जीवनाची आस होती, ना मृत्यूचा द्वेष.
याः काश्चिज्जीवता शक्याः कर्तुमभ्युदयक्रियाः। ताः सर्वाः समतिक्रम्य निमेषादिव्यवस्थितः
जगण्यातून मिळणाऱ्या सर्व सुखकारक गोष्टींना त्याने पूर्णपणे सोडून दिले होते आणि तो डोळ्याच्या पापणीसारखा स्थिर राहिला.
तासु चाप्यनवस्थासु त्यक्तसर्वेन्द्रियक्रियः। संपरित्यक्तधर्मार्थः सुनिर्णिक्तात्मकल्मषः
त्या अस्थिर अवस्थांमध्ये त्याने सर्व इंद्रियांची क्रिया सोडली, धर्म आणि अर्थ दोन्ही त्यागले, आणि त्याचे मन पूर्णपणे निर्मळ झाले.
निर्मुक्तः सर्वपापेभ्यो व्यतीतः सर्ववागुराः। न वशे कस्यचित्तिष्ठन्सधर्मा मातरिश्वनः
तो सर्व पापांपासून मुक्त झाला, सर्व सापळ्यांवर मात केली, कोणाच्याही अधीन राहिला नाही, आणि वाऱ्यासारखा स्वच्छंदी झाला.
एतया सततं वृत्त्या चरन्नेवंप्रकारया। देहं संस्थापयिष्यामि निर्भयं मार्गमास्थितः
अशा प्रकारे नेहमीच वागत राहून, मी निर्भयपणे हा मार्ग स्वीकारून आपले शरीर टिकवेन.
नाहं सुकृपणे मार्गे स्ववीर्यक्षयशोचिते। स्वधर्मात्सततापेते चरेयं वीर्यवर्जितः
मी कधीच अशा दीन मार्गाने जाणार नाही, की जिथे स्वतःच्या सामर्थ्याच्या नुकसानीचे दुःख करावे लागेल, किंवा आपल्या धर्मापासून दूर जावे लागेल.
सत्कृतोऽसत्कृतो वाऽपि योऽन्यां कृपणचक्षुषा। उपैति वृत्तिं कामात्मा स शुनां वर्तते पथि
जो कोणी, सन्मान मिळो वा न मिळो, दुसऱ्यांकडे कुत्र्याच्या नजरेने पाहून, इच्छेने उपजीविका करतो, तो कुत्र्याच्या मार्गावरच चालतो.
एवमुक्त्वा सुदुःखार्तो निःश्वासपरमो नृपः। अवेक्षमाणः कुन्तीं च मान्द्रीं च समभाषत
असे म्हणून, अत्यंत दुःखी झालेला राजा खोल श्वास घेत होता. त्याने कुंती आणि माध्रीकडे पाहून त्यांना संबोधले.
कौसल्या विदुरः क्षत्ता राजा च सह बन्धुभिः। आर्या सत्यवती भीष्मस्ते च राजपुरोहिताः
कौसल्या, विदुर मंत्री, राजा आणि त्याचे नातेवाईक, सती सत्यवती, भीष्म आणि राजपुरोहित हे सर्व—
ब्राह्मणाश्च महात्मानः सोमपाः संशितव्रताः। पौरवृद्धाश्च ये तत्र निवसन्त्यस्मदाश्रयाः। प्रसाद्य सर्वे वक्तव्याः पाण्डुः प्रव्राजितो वने
महात्मा ब्राह्मण, सोमपान करणारे, व्रतस्थ, आणि नगरातील वृद्ध जे आपल्या आश्रयाखाली राहतात—सर्वांना आदराने सांगावे की, पांडू वनात गेला आहे.
निशम्य वचनं भर्तुस्त्यागधर्मकृतात्मनः। तत्समं वचनं कुन्ती माद्री च समभाषताम्
त्यागमार्गावर असलेल्या पतीचे हे शब्द ऐकून, कुंती आणि माध्री दोघींनीही त्याच्याशी सहमतीने बोलले.
अन्येऽपि ह्याश्रमाः सन्ति ये शक्या भरतर्षभ। `आवाभ्यां सह वस्तुं वै धर्ममाश्रित्य चिन्त्यताम्।' आवाभ्यां धर्मपत्नीभ्यां सह तप्तुं तपो महत्
भरतश्रेष्ठा, इथे इतरही आश्रम आहेत जिथे आम्ही राहू शकतो. आम्ही दोघी पतीसोबत मोठे तप करावे याचा विचार व्हावा.
शरीरस्यापि मोक्षाय धर्मं प्राप्य महाफलम्। त्वमेव भविता भर्ता स्वर्गस्यापि न संशयः
धर्माचे मोठे फळ मिळवून, शरीराचा त्याग जरी केला तरी, तूच आमचा खरा स्वामी राहशील, आणि स्वर्गातही याबद्दल शंका नाही.
प्रणिधायेन्द्रियग्रामं भर्तृलोकपरायणे। त्यक्त्वा कामसुखे ह्यावां तप्स्यवो विपुलं तपः
इंद्रियांना वश करून, पतीच्या लोकातच रममाण होऊन, आम्ही दोघीही सर्व कामसुखांचा त्याग करून मोठे तप करु.
यदि चावां महाप्राज्ञ त्यक्ष्यसि त्वं विशांपते। अद्यैवावां प्रहास्यावो जीवितं नात्र संशयः
हे राजन, जर तू आम्हाला सोडून दिलंस, तर आम्ही दोघंही आजच आपलं जीवन सोडू — यात काहीच शंका नाही.
यदि व्यवसितं ह्येतद्युवयोर्धर्मसंहितम्। स्ववृत्तिमनुवर्तिष्ये तामहं पितुरव्ययाम्
जर तुझा हा निश्चय खरंच धर्माला धरून असेल, तर मीही वडिलांनी घेतलेल्या मार्गावर ठामपणे चालेन.
त्यक्त्वा ग्राम्यसुखाहारं तप्यमानो महत्तपः। वल्कली फलमूलाशी चरिष्यामि महावने
गावातील सुखसोयी आणि चांगलं खाणं सोडून, मोठं तप करत, झाडाच्या साली घालून, फळमुळं खाऊन, मी मोठ्या जंगलात राहीन.
अग्नौ जुह्वन्नुभौ कालावुभौ कालावुपस्पृशन्। कृशः परिमिताहारश्चीरचर्मजटाधरः
योग्य वेळी अग्नीत होम करत, योग्य वेळी स्नान करत, थोडं-थोडं खाऊन, अंगावर झाडाच्या साली, कातडी आणि जटा घालून, मी कृश होईन.
शीतवातातपसहः क्षुत्पिपासानवेक्षकः। तपसा दुश्चरेणेदं शरीरमुपशोषयन्
थंडी, वारा, ऊन सहन करत, भूक आणि तहान न पाहता, कठोर तप करून हे शरीर मी हळूहळू क्षीण करीन.
एकान्तशीली विमृशन्पक्वापक्वेन वर्तयन्। पितृन्देवांश्च वन्येन वाग्भिरद्भिश्च तर्पयन्
एकांतात राहून, विचार करत, कधी पिकलेली तर कधी न पिकलेली वनातील फळं खाऊन, मी पितरांना आणि देवांना वनातील पाणी व शब्दांनी तृप्त करीन.
वानप्रस्थजनस्यापि दर्शनं कुलवासिनः। नाप्रियाण्याचरिष्यामि किं पुनर्ग्रामवासिनाम्
जंगलात राहणाऱ्यांनाही मी कधीच वाईट वागणूक देणार नाही — तर मग गावात राहणाऱ्यांचं तर बोलायलाच नको.
एवमारण्यशास्त्राणामुग्रमुग्रतरं विधिम्। काङ्क्षमाणोऽहमास्थास्ये देहस्यास्याऽऽसमापनात्
अशा प्रकारे, जंगलातील कठोर नियमांची इच्छा धरून, मी हे कठीण व्रत शरीर संपेपर्यंत पाळीन.
इत्येवमुक्त्वा भार्ये ते राजा कौरवनन्दनः। ततश्चूडामणिं निष्कमङ्गदे कुण्डलानि च
असं आपल्या पत्नींसमोर सांगून, कुरुवंशाचा राजा मग आपला मुकुटमणी, सोन्याची माळ, कडे आणि कुंडलं काढू लागला.
वासांसि च महार्हाणि स्त्रीणामाभरणानि च। `वाहनानि च मुख्यानि शस्त्राणि कवचानि च
त्याने महागडे वस्त्र, स्त्रियांचे दागिने, मुख्य वाहनं, शस्त्रं आणि कवच सगळं वाटून दिलं.
हेमभाण्डानि दिव्यानि पर्यङ्कास्तरणानि च। मणिमुक्ताप्रवालानि रत्नानि विविधानि च
त्याने सोन्याची भांडी, सुंदर पलंग-गाद्या, मणी, मोती, प्रवाळ आणि विविध रत्ने वाटली.
प्रदाय सर्वं विप्रेभ्यः पाण्डुर्भृत्यानभाषत। गत्वा नागपुरं वाच्यं पाण्डुः प्रव्राजितो वने। अर्थं कामं सुखं चैव रतिं च परमात्मिकाम्
सर्व काही ब्राह्मणांना देऊन, पांडूने आपल्या सेवकांना सांगितलं — नागपुरात जाऊन सांगा, 'पांडूने सर्व संपत्ती, सुख, ऐश्वर्य आणि अगदी आत्मिक आनंदही सोडून, वनवास घेतला आहे.'