सतामपि कुले जाताः कर्मणा बत दुर्गतिम्। प्राप्नुवन्त्यकृतात्मानः कामजालविमोहिताः
सज्जन घरात जन्मलेले लोकसुद्धा, वाईट कर्मामुळे, आणि कामाच्या जाळ्यात अडकून, दुर्बुद्धीने, दुर्दशेला पोहोचतात.
शश्वद्धर्मात्मना जातो बाल एव पिता मम। जीवितान्तमनुप्राप्तः कामात्मैवेति नः श्रुतम्
माझे वडील लहानपणापासून नेहमी धर्मनिष्ठ होते, पण शेवटी कामामुळेच त्यांना मृत्यू आला, असं आपण ऐकलं आहे.
तस्य कामात्मनः क्षेत्रे राज्ञः संयतवागृषिः। कृष्णद्वैपायनः साक्षाद्भगवान्मामजीजनत्
त्या कामप्रधान राजाच्या कुळात, संयमी आणि थोर ऋषी कृष्णद्वैपायन यांनी मला प्रत्यक्ष जन्म दिला.
तस्याद्य व्यसने बुद्धिः संजातेयं ममाधमा। त्यक्तस्य देवैरनयान्मृगयां परिधावतः
आता या संकटात, माझं मन नीच झालं आहे, देवांनी सोडून दिलं आहे, कारण मी या हरणामागे धावत होतो.
मोक्षमेव व्यवस्यामि बन्धो हि व्यसनं महत्। सुवृत्तिमनुवर्तिष्ये तामहं पितुरव्ययाम्
मी आता मुक्तीचाच निश्चय करतो, कारण बंधन हे मोठं दुःख आहे. मी वडिलांच्या उत्तम आणि शाश्वत आचाराचं पालन करीन.
अतीव तपसात्मानं योजयिष्याम्यसंशयम्। तस्मादेकाहमेकाहमेकैकस्मिन्वनस्पतौ
मी नक्कीच स्वतःला कठोर तपश्चर्येत लावीन. म्हणून, प्रत्येक झाडाखाली एक दिवस राहीन.
चरन्भैक्षं मुनिर्मुण्डश्चरिष्याम्याश्रमानिमान्। पांसुना समवच्छन्नः शून्यागारकृतालयः
मी मुंडन केलेला, भिक्षा मागत या आश्रमांत फिरत राहीन. अंगावर माती लावून, रिकाम्या झोपडीत राहीन.
वृक्षमूलनिकेतो वा त्यक्तसर्वप्रियाप्रियः। न शोचन्न प्रहृष्यंश्च तुल्यनिन्दात्मसंस्तुतिः
मी झाडाच्या मुळाशी राहीन, सर्व प्रिय-अप्रिय गोष्टी सोडून देईन, न दुःखी होईन, न आनंदी, निंदा आणि स्वतःच्या स्तुतीत सम राहीन.
निराशीर्निर्नमस्कारो निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः। न चाप्यवहसन्कंचिन्न कुर्वन्भ्रुकुटीं क्वचित्
मी कोणतीही आशा न ठेवता, कुणाला नमस्कार न करता, द्वंद्व सोडून, काहीही न मिळवता, कुणाची टिंगल न करता, कधीही कपाळावर आठी न आणता राहीन.
प्रसन्नवदनो नित्यं सर्वभूतहिते रतः। जङ्गमाजङ्गमं सर्वमविहिंसंश्चतुर्विधम्
मी नेहमी प्रसन्न चेहऱ्याने, सर्व प्राण्यांच्या हितासाठी कार्य करीन. जिवंत असो वा स्थिर, चारही प्रकारच्या कुठल्याही सृष्टीला मी कधीही इजा करणार नाही.
स्वासु प्रजास्विव सदा समः प्राणभृतः प्रति। एककालं चरन्भैक्षं कुलानि दश पञ्च च
तो नेहमी सर्व जीवांमध्ये आपल्या मुलांप्रमाणेच समभाव ठेवत असे. तो एकदाच भिक्षा मागायला बाहेर पडत असे आणि दहा-पंधरा घरांतूनच भिक्षा मागत असे.
असंभवे वा भैक्षस्य चरन्ननशनान्यपि। अल्पमल्पं च भुञ्जानः पूर्वालाभे न जातुचित्
कधी भिक्षा मिळाली नाही तर तो उपाशी राहायचा; थोडी मिळाली तर थोडीच खायचा, आणि आधी मिळालेली संपेपर्यंत कधीच अधिक मागत नसे.
अन्यान्यपि चरँल्लोभादलाभे सप्त पूरयन्। अलाभे यदि वा लाभे समदर्शी महातपाः
कधी भिक्षा कमी मिळाली तर, इच्छेने तो अजून सात घरांतून भिक्षा मागायचा. मिळो वा न मिळो, त्या महातपस्वीचे मन नेहमी सारखेच शांत राहायचे.
वास्यैकं तक्षतो बाहुं चन्दनेनैकमुक्षतः। नाकल्याणं न कल्याणं चिन्तयन्नुभयोस्तयोः
एका हाताला सुताराने कापले आणि दुसऱ्या हाताला चंदन लावले, तरी त्याने त्या दोन्ही गोष्टींना ना दु:ख मानले ना सुख.
न जिजीविषुवत्किंचिन्न मुमूर्षुवदाचरन्। जीवितं मरणं चैव नाभिन्दन्न च द्विषन्
तो कधी जगण्याची इच्छा धरत नसे, ना मरणाची इच्छा करत असे. त्याला ना जीवनाची आस होती, ना मृत्यूचा द्वेष.
याः काश्चिज्जीवता शक्याः कर्तुमभ्युदयक्रियाः। ताः सर्वाः समतिक्रम्य निमेषादिव्यवस्थितः
जगण्यातून मिळणाऱ्या सर्व सुखकारक गोष्टींना त्याने पूर्णपणे सोडून दिले होते आणि तो डोळ्याच्या पापणीसारखा स्थिर राहिला.
तासु चाप्यनवस्थासु त्यक्तसर्वेन्द्रियक्रियः। संपरित्यक्तधर्मार्थः सुनिर्णिक्तात्मकल्मषः
त्या अस्थिर अवस्थांमध्ये त्याने सर्व इंद्रियांची क्रिया सोडली, धर्म आणि अर्थ दोन्ही त्यागले, आणि त्याचे मन पूर्णपणे निर्मळ झाले.
निर्मुक्तः सर्वपापेभ्यो व्यतीतः सर्ववागुराः। न वशे कस्यचित्तिष्ठन्सधर्मा मातरिश्वनः
तो सर्व पापांपासून मुक्त झाला, सर्व सापळ्यांवर मात केली, कोणाच्याही अधीन राहिला नाही, आणि वाऱ्यासारखा स्वच्छंदी झाला.
एतया सततं वृत्त्या चरन्नेवंप्रकारया। देहं संस्थापयिष्यामि निर्भयं मार्गमास्थितः
अशा प्रकारे नेहमीच वागत राहून, मी निर्भयपणे हा मार्ग स्वीकारून आपले शरीर टिकवेन.
नाहं सुकृपणे मार्गे स्ववीर्यक्षयशोचिते। स्वधर्मात्सततापेते चरेयं वीर्यवर्जितः
मी कधीच अशा दीन मार्गाने जाणार नाही, की जिथे स्वतःच्या सामर्थ्याच्या नुकसानीचे दुःख करावे लागेल, किंवा आपल्या धर्मापासून दूर जावे लागेल.
सत्कृतोऽसत्कृतो वाऽपि योऽन्यां कृपणचक्षुषा। उपैति वृत्तिं कामात्मा स शुनां वर्तते पथि
जो कोणी, सन्मान मिळो वा न मिळो, दुसऱ्यांकडे कुत्र्याच्या नजरेने पाहून, इच्छेने उपजीविका करतो, तो कुत्र्याच्या मार्गावरच चालतो.
एवमुक्त्वा सुदुःखार्तो निःश्वासपरमो नृपः। अवेक्षमाणः कुन्तीं च मान्द्रीं च समभाषत
असे म्हणून, अत्यंत दुःखी झालेला राजा खोल श्वास घेत होता. त्याने कुंती आणि माध्रीकडे पाहून त्यांना संबोधले.
कौसल्या विदुरः क्षत्ता राजा च सह बन्धुभिः। आर्या सत्यवती भीष्मस्ते च राजपुरोहिताः
कौसल्या, विदुर मंत्री, राजा आणि त्याचे नातेवाईक, सती सत्यवती, भीष्म आणि राजपुरोहित हे सर्व—
ब्राह्मणाश्च महात्मानः सोमपाः संशितव्रताः। पौरवृद्धाश्च ये तत्र निवसन्त्यस्मदाश्रयाः। प्रसाद्य सर्वे वक्तव्याः पाण्डुः प्रव्राजितो वने
महात्मा ब्राह्मण, सोमपान करणारे, व्रतस्थ, आणि नगरातील वृद्ध जे आपल्या आश्रयाखाली राहतात—सर्वांना आदराने सांगावे की, पांडू वनात गेला आहे.
निशम्य वचनं भर्तुस्त्यागधर्मकृतात्मनः। तत्समं वचनं कुन्ती माद्री च समभाषताम्
त्यागमार्गावर असलेल्या पतीचे हे शब्द ऐकून, कुंती आणि माध्री दोघींनीही त्याच्याशी सहमतीने बोलले.
अन्येऽपि ह्याश्रमाः सन्ति ये शक्या भरतर्षभ। `आवाभ्यां सह वस्तुं वै धर्ममाश्रित्य चिन्त्यताम्।' आवाभ्यां धर्मपत्नीभ्यां सह तप्तुं तपो महत्
भरतश्रेष्ठा, इथे इतरही आश्रम आहेत जिथे आम्ही राहू शकतो. आम्ही दोघी पतीसोबत मोठे तप करावे याचा विचार व्हावा.
शरीरस्यापि मोक्षाय धर्मं प्राप्य महाफलम्। त्वमेव भविता भर्ता स्वर्गस्यापि न संशयः
धर्माचे मोठे फळ मिळवून, शरीराचा त्याग जरी केला तरी, तूच आमचा खरा स्वामी राहशील, आणि स्वर्गातही याबद्दल शंका नाही.
प्रणिधायेन्द्रियग्रामं भर्तृलोकपरायणे। त्यक्त्वा कामसुखे ह्यावां तप्स्यवो विपुलं तपः
इंद्रियांना वश करून, पतीच्या लोकातच रममाण होऊन, आम्ही दोघीही सर्व कामसुखांचा त्याग करून मोठे तप करु.
यदि चावां महाप्राज्ञ त्यक्ष्यसि त्वं विशांपते। अद्यैवावां प्रहास्यावो जीवितं नात्र संशयः
हे राजन, जर तू आम्हाला सोडून दिलंस, तर आम्ही दोघंही आजच आपलं जीवन सोडू — यात काहीच शंका नाही.
यदि व्यवसितं ह्येतद्युवयोर्धर्मसंहितम्। स्ववृत्तिमनुवर्तिष्ये तामहं पितुरव्ययाम्
जर तुझा हा निश्चय खरंच धर्माला धरून असेल, तर मीही वडिलांनी घेतलेल्या मार्गावर ठामपणे चालेन.