वसमानमरण्येषु नित्यं शमपरायणम्। त्वयाऽहं हिंसितो यस्मात्तस्मात्त्वामप्यनागसः
मी नेहमी जंगलात राहून, शांततेला महत्त्व देतो; पण तू मला इजा केलीस, म्हणून मीही निरपराध असून तुला इजा करीन.
द्वयोर्नृशंसकर्तारमवशं काममोहितम्। जीवितान्तकरो भावो मैथुने समुपैष्यति
जो वासनेने आणि मोहाने दुसऱ्यावर क्रूरता करतो, त्याच्यावर मैथुन करत असताना मृत्यू येईल.
अहं हि किंदमो नाम तपसा भावितो मुनिः। व्यपत्रपन्मनुष्याणां मृग्यां मैथुनमाचरम्
मी किंडम नावाचा ऋषी आहे, तप करून शुद्ध झालो आहे. माणसांत लाज वाटल्यामुळे, हरणाच्या रूपात मैथुन केलं.
मृगो भत्वा मृगैः सार्धं चरामि गहने वने। न तु ते ब्रह्महत्येयं भविष्यत्यविजानतः
हरण होऊन, मी इतर हरणांसोबत घनदाट जंगलात फिरत होतो. पण तुला माहिती नव्हतं म्हणून, तुझ्यावर ब्रह्महत्येचं पाप येणार नाही.
मृगरूपधरं हत्वा मामेवं काममोहितम्। अस्य तु त्वं फलं मूढ प्राप्स्यसीदृशमेव हि
माझ्यावर, मी हरणाचं रूप घेतलेलं असताना आणि कामाने अंध झालेला असताना, तू शिकार केलीस. त्यामुळे, अज्ञानी, तुला ह्याच्यासारखंच फळ मिळेल.
प्रियया सह संवासं प्राप्य कामविमोहितः। त्वमप्यस्यामवस्थायां प्रेतलोकं गमिष्यसि
तुला तुझ्या प्रियेसोबत संग मिळेल आणि कामाने मोह झाल्यावर, तूही ह्याच अवस्थेला पोहोचशील आणि मृत्युलोकात जाशील.
अन्तकाले हि संवासं यया गन्तासि कान्तया। प्रेतराजपुरं प्राप्तं सर्वभूतदुरत्ययम्। भक्त्या मतिमतां श्रेष्ठ सैव त्वाऽनुगमिष्यति
जीवनाच्या शेवटी, जेव्हा तू तुझ्या प्रियतमेबरोबर जाशील, तेव्हा सर्व प्राण्यांना कठीण असलेल्या यमराजाच्या नगरीत पोहोचशील. पण, ज्ञानींमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या तुझ्या भक्तिपूर्ण पत्नी तिथेही तुझ्या मागे येईल.
वर्तमानः सुखे दुःखं यथाऽहं प्रापितस्त्वया। तथा त्वां च सुखं प्राप्तं दुःखमभ्यागमिष्यति
जसं मी सुखात असताना तू मला दुःख दिलंस, तसंच तू जेव्हा सुखात असशील, तेव्हा तुझ्यावरही दुःख येईल.
एवमुक्त्वा सुदुःखार्तो जीवितात्स व्यमुच्यत। मृगः पाण्डुश्च दुःखार्तः क्षणेन समपद्यत
असं म्हणून, तीव्र दुःखाने ग्रासलेला तो प्राण सोडून गेला. आणि पांडूही दुःखाने क्षणातच मरण पावला.
तं व्यतीतमुपक्रम्य राजा स्वमिव बान्धवम्। सभार्यः शोकदुःखार्तः पर्यदेवयदातुरः
तो मृत झाल्यावर, राजाने जणू आपलाच नातेवाईक गेला आहे अशा दुःखाने, पत्नीसमवेत, फार शोक केला.
सतामपि कुले जाताः कर्मणा बत दुर्गतिम्। प्राप्नुवन्त्यकृतात्मानः कामजालविमोहिताः
सज्जन घरात जन्मलेले लोकसुद्धा, वाईट कर्मामुळे, आणि कामाच्या जाळ्यात अडकून, दुर्बुद्धीने, दुर्दशेला पोहोचतात.
शश्वद्धर्मात्मना जातो बाल एव पिता मम। जीवितान्तमनुप्राप्तः कामात्मैवेति नः श्रुतम्
माझे वडील लहानपणापासून नेहमी धर्मनिष्ठ होते, पण शेवटी कामामुळेच त्यांना मृत्यू आला, असं आपण ऐकलं आहे.
तस्य कामात्मनः क्षेत्रे राज्ञः संयतवागृषिः। कृष्णद्वैपायनः साक्षाद्भगवान्मामजीजनत्
त्या कामप्रधान राजाच्या कुळात, संयमी आणि थोर ऋषी कृष्णद्वैपायन यांनी मला प्रत्यक्ष जन्म दिला.
तस्याद्य व्यसने बुद्धिः संजातेयं ममाधमा। त्यक्तस्य देवैरनयान्मृगयां परिधावतः
आता या संकटात, माझं मन नीच झालं आहे, देवांनी सोडून दिलं आहे, कारण मी या हरणामागे धावत होतो.
मोक्षमेव व्यवस्यामि बन्धो हि व्यसनं महत्। सुवृत्तिमनुवर्तिष्ये तामहं पितुरव्ययाम्
मी आता मुक्तीचाच निश्चय करतो, कारण बंधन हे मोठं दुःख आहे. मी वडिलांच्या उत्तम आणि शाश्वत आचाराचं पालन करीन.
अतीव तपसात्मानं योजयिष्याम्यसंशयम्। तस्मादेकाहमेकाहमेकैकस्मिन्वनस्पतौ
मी नक्कीच स्वतःला कठोर तपश्चर्येत लावीन. म्हणून, प्रत्येक झाडाखाली एक दिवस राहीन.
चरन्भैक्षं मुनिर्मुण्डश्चरिष्याम्याश्रमानिमान्। पांसुना समवच्छन्नः शून्यागारकृतालयः
मी मुंडन केलेला, भिक्षा मागत या आश्रमांत फिरत राहीन. अंगावर माती लावून, रिकाम्या झोपडीत राहीन.
वृक्षमूलनिकेतो वा त्यक्तसर्वप्रियाप्रियः। न शोचन्न प्रहृष्यंश्च तुल्यनिन्दात्मसंस्तुतिः
मी झाडाच्या मुळाशी राहीन, सर्व प्रिय-अप्रिय गोष्टी सोडून देईन, न दुःखी होईन, न आनंदी, निंदा आणि स्वतःच्या स्तुतीत सम राहीन.
निराशीर्निर्नमस्कारो निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः। न चाप्यवहसन्कंचिन्न कुर्वन्भ्रुकुटीं क्वचित्
मी कोणतीही आशा न ठेवता, कुणाला नमस्कार न करता, द्वंद्व सोडून, काहीही न मिळवता, कुणाची टिंगल न करता, कधीही कपाळावर आठी न आणता राहीन.
प्रसन्नवदनो नित्यं सर्वभूतहिते रतः। जङ्गमाजङ्गमं सर्वमविहिंसंश्चतुर्विधम्
मी नेहमी प्रसन्न चेहऱ्याने, सर्व प्राण्यांच्या हितासाठी कार्य करीन. जिवंत असो वा स्थिर, चारही प्रकारच्या कुठल्याही सृष्टीला मी कधीही इजा करणार नाही.
स्वासु प्रजास्विव सदा समः प्राणभृतः प्रति। एककालं चरन्भैक्षं कुलानि दश पञ्च च
तो नेहमी सर्व जीवांमध्ये आपल्या मुलांप्रमाणेच समभाव ठेवत असे. तो एकदाच भिक्षा मागायला बाहेर पडत असे आणि दहा-पंधरा घरांतूनच भिक्षा मागत असे.
असंभवे वा भैक्षस्य चरन्ननशनान्यपि। अल्पमल्पं च भुञ्जानः पूर्वालाभे न जातुचित्
कधी भिक्षा मिळाली नाही तर तो उपाशी राहायचा; थोडी मिळाली तर थोडीच खायचा, आणि आधी मिळालेली संपेपर्यंत कधीच अधिक मागत नसे.
अन्यान्यपि चरँल्लोभादलाभे सप्त पूरयन्। अलाभे यदि वा लाभे समदर्शी महातपाः
कधी भिक्षा कमी मिळाली तर, इच्छेने तो अजून सात घरांतून भिक्षा मागायचा. मिळो वा न मिळो, त्या महातपस्वीचे मन नेहमी सारखेच शांत राहायचे.
वास्यैकं तक्षतो बाहुं चन्दनेनैकमुक्षतः। नाकल्याणं न कल्याणं चिन्तयन्नुभयोस्तयोः
एका हाताला सुताराने कापले आणि दुसऱ्या हाताला चंदन लावले, तरी त्याने त्या दोन्ही गोष्टींना ना दु:ख मानले ना सुख.
न जिजीविषुवत्किंचिन्न मुमूर्षुवदाचरन्। जीवितं मरणं चैव नाभिन्दन्न च द्विषन्
तो कधी जगण्याची इच्छा धरत नसे, ना मरणाची इच्छा करत असे. त्याला ना जीवनाची आस होती, ना मृत्यूचा द्वेष.
याः काश्चिज्जीवता शक्याः कर्तुमभ्युदयक्रियाः। ताः सर्वाः समतिक्रम्य निमेषादिव्यवस्थितः
जगण्यातून मिळणाऱ्या सर्व सुखकारक गोष्टींना त्याने पूर्णपणे सोडून दिले होते आणि तो डोळ्याच्या पापणीसारखा स्थिर राहिला.
तासु चाप्यनवस्थासु त्यक्तसर्वेन्द्रियक्रियः। संपरित्यक्तधर्मार्थः सुनिर्णिक्तात्मकल्मषः
त्या अस्थिर अवस्थांमध्ये त्याने सर्व इंद्रियांची क्रिया सोडली, धर्म आणि अर्थ दोन्ही त्यागले, आणि त्याचे मन पूर्णपणे निर्मळ झाले.
निर्मुक्तः सर्वपापेभ्यो व्यतीतः सर्ववागुराः। न वशे कस्यचित्तिष्ठन्सधर्मा मातरिश्वनः
तो सर्व पापांपासून मुक्त झाला, सर्व सापळ्यांवर मात केली, कोणाच्याही अधीन राहिला नाही, आणि वाऱ्यासारखा स्वच्छंदी झाला.
एतया सततं वृत्त्या चरन्नेवंप्रकारया। देहं संस्थापयिष्यामि निर्भयं मार्गमास्थितः
अशा प्रकारे नेहमीच वागत राहून, मी निर्भयपणे हा मार्ग स्वीकारून आपले शरीर टिकवेन.
नाहं सुकृपणे मार्गे स्ववीर्यक्षयशोचिते। स्वधर्मात्सततापेते चरेयं वीर्यवर्जितः
मी कधीच अशा दीन मार्गाने जाणार नाही, की जिथे स्वतःच्या सामर्थ्याच्या नुकसानीचे दुःख करावे लागेल, किंवा आपल्या धर्मापासून दूर जावे लागेल.