जन्तूपाख्यानमत्रैव यत्र पुत्रेण सोमकः। पुत्रार्थमयजद्राजा लेभे पुत्रशतं च सः
इथे जन्तूची गोष्ट आहे, जिथे पुत्रप्राप्तीसाठी सोमक राजाने यज्ञ केला आणि त्याला शंभर पुत्र मिळाले.
ततः श्येनकपोतीयमुपाख्यानमनुत्तमम्। इन्द्राग्नी यत्र धर्मश्चाप्यजिज्ञासञ्शिबिं नृपम्
यानंतर उत्तम अशी श्येन आणि कपोताची कथा आहे, जिथे इंद्र, अग्नी आणि धर्म यांनी शिबी राजाची परीक्षा घेतली.
अष्टावक्रीयमत्रैव विवादो यत्र बन्दिना। अष्टावक्रस्य विप्रर्षेर्जनकस्याध्वरेऽभवत्
इथेच अष्टावक्राची गोष्ट आहे, जिथे बंदीशी वाद झाला, आणि तो वाद जनक राजाच्या यज्ञात घडला.
नैयायिकानां मुख्येन वरुणस्यात्मजेन च। पराजितो यत्र बन्दी विवादेन महात्मना
इथेच न्यायशास्त्रज्ञांचा प्रमुख आणि वरुणाचा पुत्र असलेल्या बंदीला त्या महान ऋषींनी वादात पराभूत केले.
विजित्य सागरं प्राप्तं पितरं लब्धवानृषिः। यवक्रीतस्य चाख्यानं रैभ्यस्य च महात्मनः। गन्धमादनयात्रा च वासो नारायणाश्रमे
सागर जिंकून ऋषींनी आपल्या वडिलांना गाठले; तसेच यवक्रीत आणि महान रायभ्य यांच्या कथा, गंधमादन पर्वताची यात्रा आणि नारायण आश्रमातील त्यांचे वास्तव्य सांगितले आहे.
नियुक्तो भीमसेनश्च द्रौपद्या गन्धमादने। व्रजन्पथि महाबाहुर्दृष्टवान्पवनात्मजम्
इथे भीमसेनाला द्रौपदीने गंधमादन पर्वतावर पाठवले, आणि वाटेत त्या बलाढ्याने पवनपुत्राला पाहिले.
कदलीषण्डमध्यस्थं हनूमन्तं महाबलम्। यत्र मन्दारपुष्पार्थे नलिनीं तामधर्षयत्
केळीच्या बनात मध्ये त्या महाबली हनुमंताला त्याने पाहिले, जो मंदारफुलांसाठी त्या कमळाच्या तळ्याला अस्वस्थ करतो.
यत्रास्य युद्धमभवत्सुमहद्राक्षसैः सह। यक्षैश्चैव महावीर्यैर्मणिमत्प्रमुखैस्तथा
इथे त्याचे बलाढ्य राक्षसांशी आणि मणिमान प्रमुख असलेल्या पराक्रमी यक्षांशी मोठे युद्ध झाले.
जटासुरस्य च वधो राक्षसस्य वृकोदरात्। वृषपर्वणो राजर्षेस्ततोऽभिगमनं स्मृतम्
वृकोदराने राक्षस जटासुराचा वध केला, आणि त्यानंतर राजर्षी वृषपर्वन यांच्याकडे जाण्याचा प्रसंग सांगितला आहे.
आर्ष्टिषेणाश्रमे चैषां गमनं वास एव च। प्रोत्साहनं च पाञ्चाल्या भीमस्यात्र महात्मनः
आर्ष्टिषेण ऋषींच्या आश्रमात त्यांचे जाणे आणि वास्तव्य, तसेच पाञ्चालीने भीमाला दिलेले प्रोत्साहन इथे सांगितले आहे.
कैलासारोहणं प्रोक्तं यत्र यक्षैर्बलोत्कटैः। युद्धमासीन्महाघोरं मणिमत्प्रमुखैः सह
कैलासारोहणाची गोष्ट सांगितली आहे, जिथे मणिमान प्रमुख असलेल्या बलाढ्य यक्षांशी भीषण युद्ध झाले.
समागमश्च पाण्डूनां यत्र वैश्रवणेन च। समागमश्चार्जुनस्य तत्रैव भ्रातृभिः सह
इथे पांडवांची वैश्रवणाशी भेट आणि त्याच ठिकाणी अर्जुनाची भावांसोबत पुनर्भेट सांगितली आहे.
अवाप्य दिव्यान्यस्त्राणि गुर्वर्थं सव्यसाचिना। निवातकवचैर्युद्धं हिरण्यपुरवासिभिः
गुरूंसाठी दिव्य अस्त्रे मिळवून सव्यसाचीने निवातकवच आणि हिरण्यपुरातील रहिवाश्यांशी युद्ध केले.
निवातकवचैर्घोरैर्दानवैः सुरशत्रुभिः। पौलोमैः कालकेयैश्च यत्र युद्धं किरीटिनः
इथे मुकुटधारी अर्जुनाने भीषण निवातकवच दानव, देवांचे शत्रू, तसेच पौलोम आणि कालकेय यांच्याशी युद्ध केले.
वधश्चैषां समाख्यातो राज्ञस्तेनैव धीमता। अस्त्रसंदर्शनारम्भो धर्मराजस्य सन्निधौ
त्यांचा संहार त्या बुद्धिमान राजाने सांगितला, आणि धर्मराजाच्या उपस्थितीत अस्त्रप्रदर्शनाची सुरुवात झाली.
पार्थस्य प्रतिषेधश्छ नारदेन सुरर्षिणा। अवरोहणं पुनश्चैव पाण्डूनां गन्धमादनात्
पार्थाला नारद ऋषींनी रोखले, आणि पुन्हा एकदा पांडवांनी गंधमादन पर्वतावरून खाली येणे सांगितले आहे.
भीमस्य ग्रहणं चात्र पर्वताभोगवर्ष्मणा। भुजगेन्द्रेण बलिना तस्मिन्सुगहने वने
या ठिकाणी पर्वतासारख्या भव्य शरीराच्या भीमाचा, त्या घनदाट जंगलात बलवान नागराजाने पकड घेतल्याचे वर्णन आहे.
अमोक्षयद्यत्र चैनं प्रश्नानुक्त्वा युधिष्ठिरः। काम्यकागमनं चैव पुनस्तेषां महात्मनाम्
युधिष्ठिराने काही प्रश्न विचारून मगच भीमाला सोडले, आणि त्या महात्म्यांनी पुन्हा काम्यक वनात येण्याचेही येथे सांगितले आहे.
तत्रस्थांश्च पुनर्द्रष्टुं पाण्डवान्परुषर्षभान्। वासुदेवस्यागमनमत्रैव परिकीर्तितम्
त्या ठिकाणीच पांडव हे पराक्रमी भरतवंशीय पुन्हा भेटावेत म्हणून वासुदेवाचे आगमन घडल्याचेही येथे सांगितले आहे.
मार्कण्डेयसमास्यायामुपाख्यानानि सर्वशः। पृथोर्वैन्यस्य यत्रोक्तमाख्यानं परमर्षिणा
मार्कंडेय ऋषींच्या मुखातून सांगितलेल्या सर्व कथा येथे आहेत, आणि परम ऋषीने सांगितलेली वेनपुत्र पृथूची कथा देखील येथे आहे.
संवादश्च सरस्वत्यास्तार्क्ष्यर्षेः सुमहात्मनः। मत्स्योपाख्यानमत्रैव प्रोच्यते तदनन्तरम्
येथेच सरस्वती आणि महान आत्म्य असलेल्या तार्क्ष्य ऋषी यांचा संवाद सांगितला आहे, आणि त्यानंतर लगेच मत्स्याची कथा सांगितली आहे.
मार्कण्डेयसमास्या च पुराणं परिकीर्त्यते। ऐन्द्रद्युम्नामुपाख्यानं तथैवाङ्गिरसं स्मृतम्
मार्कंडेय ऋषींच्या मुखातून सांगितलेले पुराण येथे वर्णन केले आहे, तसेच इंद्रद्युम्नाची कथा आणि अङ्गिरसाची आठवणीतली गोष्टही येथे आहे.
पतिव्रतायाश्चाख्यानं तथैवाङ्गिरसं स्मृतम्। द्रौपद्याः कीर्तितश्चात्र संवादः सत्यभामया
पतिव्रतेची कथा आणि अङ्गिरसाची आठवणीतली गोष्ट येथे आहे, तसेच द्रौपदी आणि सत्यभामा यांचा संवादही येथे सांगितला आहे.
पुनर्द्वैतवनं चैव पाण्डवाः समुपागताः। घोषयात्रा च गन्धर्वैर्यत्र बद्धः सुयोधनः
पांडव पुन्हा द्वैत वनात गेले, आणि तेथे गंधर्वांनी सुयोधनाला पकडलेली गोषयात्रा येथे सांगितली आहे.
ह्रियमाणस्तु मन्दात्मा मोक्षितोऽसौ किरीटिना। धर्मराजस्य चात्रैव मृगस्वप्ननिदर्शनात्
तो मंदबुद्धी सुयोधन गंधर्वांकडून नेला जात असताना, अर्जुनाने त्याची सुटका केली; आणि येथेच धर्मराजाच्या स्वप्नात आलेल्या हरिणाचे दर्शन सांगितले आहे.
काम्यके काननश्रेष्ठे पुनर्गमनमुच्यते। व्रीहिद्रौणिकमाख्यानमत्रैव बहुविस्तरम्
काम्यक या श्रेष्ठ वनात पुन्हा जाण्याचे वर्णन येथे आहे, आणि विस्तृतपणे व्रीहिद्रौणिकाची कथा येथे सांगितली आहे.
दुर्वाससोऽप्युपाख्यानमत्रैव परिकीर्तितम्। जयद्रथेनापहारो द्रौपद्याश्चाश्रमान्तरात्
येथेच दुर्वास ऋषींची कथा सांगितली आहे, आणि जयद्रथाने आश्रमातून द्रौपदीचे अपहरण केले तेही येथे सांगितले आहे.
यत्रैनमन्वयाद्भीमो वायुवेगसमो जवे। चक्रे चैनं पञ्चशिखं यत्र भीमो महाबलः
तेथे वायुवेगासारखा भीम सुयोधनाचा पाठलाग करतो आणि बलवान भीम त्याला पाच शिखा असलेला करतो.
रामायणमुपाख्यानमत्रैव बहुविस्तरम्। यत्र रामेण विक्रम्य निहतो रावणो युधि
येथेच रामायणाची विस्तृत कथा सांगितली आहे, जिथे रामाने पराक्रम दाखवून युद्धात रावणाचा वध केला.
सावित्र्याश्चाप्युपाख्यानमत्रैव परिकीर्तितम्। कर्णस्य परिमोक्षोऽत्र कुण्डलाभ्यां पुरंदरात्
येथे सावित्रीची कथा सांगितली आहे, आणि इंद्राकडून कर्णाची कुंडले मिळवण्याची गोष्टही येथे आहे.