गान्धारी सा पतिं दृष्ट्वा प्रज्ञाचक्षुषमीश्वरम्। अतिचाराद्भृशं भीता भर्तुः सा समचिन्तयत्
गांधारीने आपल्या पतीला, विद्वान आणि प्रभू, पाहून, त्याच्या चुकीमुळे फार घाबरली आणि मनात विचार करू लागली.
सा दृष्टिविनिवृत्त्या हि भर्तुश्च समतां ययौ। नहि सूक्ष्मेप्यतीचारे भर्तुः सा ववृते तदा
डोळ्यांचा त्याग करून तिने पतीसारखी स्थिती मिळवली; पतीच्या अगदी लहान चुकीतही तिने कधीच स्वतःला श्रेष्ठ मानले नाही.
वृत्तेनाराध्य तान्सर्वान्गुरून्पतिपरायणा। वाचापि पुरुषानन्यान्सुव्रता नान्वकीर्तयत्
पतीपरायण गांधारीने आपल्या वर्तनाने सर्व वडीलधाऱ्यांना संतुष्ट केले आणि उत्तम व्रत पाळून, कधीही दुसऱ्या पुरुषाचा उल्लेख केला नाही.
तस्याः सहोदरीः कन्याः पुनरेव ददौ दश। गान्धारराजः सुबलो भीष्मेण च वृतस्तदा
गांधारीच्या दहा बहिणी पुन्हा सुभल गांधारराजाने भीष्माच्या संमतीने दिल्या.
सत्यव्रतां सत्यसेनां सुदेष्णां चापि संहिताम्। तेजश्श्र्वां सुश्रवां च तथैव निकृतिं शुभाम्
त्यात सत्यव्रता, सत्यसेना, सुदेष्णा, संहिता, तेजश्र्वा, सुश्रवा आणि शुभ अशी निकृती यांचा समावेश होता.
शंभ्वठां च दशार्णां च गान्धारीर्दश विश्रुताः। एकाह्ना प्रतिजग्राह धृतराष्ट्रो जनेश्वरः
शंभ्वठा, दशार्णा आणि प्रसिद्ध अशा दहा गांधार कन्या; हे सर्व धृतराष्ट्राने एकाच दिवशी स्वीकारल्या.
ततः शान्तनवो भीष्मो धानुष्कस्तास्ततस्ततः। अददाद्धृतराष्ट्रस्य राजपुत्रीः परश्शतम्
मग शांतनूचा पुत्र, धनुर्धारी भीष्म, धृतराष्ट्राला शंभर राजकन्या दिल्या.
शूरो नाम यदुश्रेष्ठो वसुदेवपिताऽभवत्। तस्य कन्या पृथा नाम रूपेणाप्रतिमा भुवि
यदुकुळात शूर नावाचा एक श्रेष्ठ पुरुष होता, जो वसुदेवाचा पिता झाला; त्याची कन्या पृथाही रूपाने पृथ्वीवर अद्वितीय होती.
पितृष्वस्रीयाय स तामनपत्याय भारत। अग्र्यमग्रे प्रतिज्ञाय स्वस्यापत्यं स सत्यवाक्
पित्याच्या बहिणीच्या मुलाला, जो अपत्यहीन होता, त्या भीष्माने आपलं अपत्य त्याला देण्याचं वचन दिलं आणि ते वचन पाळलं.
अग्रजामथ तां कन्यां शूरोऽनुग्रहकाङ्क्षिणे। प्रददौ कुन्तिभोजाय सखा सख्ये महात्मने
मग त्या मोठ्या धैर्यवान भावाने, मैत्रीच्या नात्याने, त्या कन्येला तिच्या इच्छेनुसार, आपल्या मित्र कुंतीभोजाला दिलं.
नियुक्ता सा पितुर्गेहे ब्राह्मणातिथिपूजने। उग्रं पर्यचरत्तत्र ब्राह्मणं संशितब्रतम्
ती कन्या वडिलांच्या घरी ब्राह्मण पाहुण्यांची सेवा करण्यासाठी नेमली गेली आणि तिथे तिने कठोर व्रत पाळणाऱ्या एका ब्राह्मणाची मनापासून सेवा केली.
निगूढनिश्चयं धर्मे यं तं दुर्वाससं विदुः। तमुग्रं संशितात्मानं सर्वयत्नैरतोषयत्
धर्माच्या गूढ हेतूने वागणारा, दुर्वासा म्हणून ओळखला जाणारा तो कठोर ऋषी, तिने सर्वतोपरी प्रयत्न करून संतुष्ट केला.
दध्याज्यकादिभिर्नित्यं व्यञ्जनैः प्रत्यहं शुभा। सहस्रसङ्ख्यैर्योगीन्द्रमुपचारदनुत्तमा
ती शुभ कन्या रोज दही, तूप आणि इतर असंख्य स्वादिष्ट पदार्थांनी त्या योगीला उत्तम पाहुणचार करत असे.
दुर्वासा वत्सरस्यान्ते ददौ मन्त्रमनुत्तमम्'। यशस्विन्यै पृथायै तदापद्धर्मान्ववेक्षया। अभिचाराभिसंयुक्तमब्रवीच्चैव तां मुनिः
वर्ष संपल्यावर, दुर्वासांनी तिच्या संकटातील धर्मपालन पाहून, पृथा या कीर्तीमान कन्येला एक श्रेष्ठ मंत्र दिला आणि त्याचा विशेष उपयोग कसा करावा हे सांगितलं.
यं यं देवं त्वमेतेन मन्त्रेणावाहयिष्यसि। तस्य तस्य प्रभावेण तव पुत्रो भविष्यति
हा मंत्र ज्या ज्या देवतेला तू उच्चारून बोलावशील, त्या त्या देवतेच्या सामर्थ्याने तुला पुत्र प्राप्त होईल.
तथोक्ता सा तु विप्रेण कुन्ती कौतूहलान्विता। कन्या सती देवमर्कमाजुहाव यशस्विनी
त्या ब्राह्मणाने सांगितल्याप्रमाणे, कुतूहलाने भरलेल्या, पवित्र आणि कीर्तीमान कुंतीने, ती कन्या असतानाच, सूर्यदेवतेला बोलावलं.
ततो घनान्तरं कृत्वा स्वमार्गं तपनस्तदा। उपतस्थे स तां कन्यां पृथां पृथुललोचनाम्
मग सूर्यदेवाने मेघांतून मार्ग काढून, मोठ्या डोळ्यांची पृथा या कन्येजवळ येऊन उभा राहिला.
सा ददर्श तमायान्तं भास्करं लोकभावनम्। विस्मिता चानवद्याङ्गी दृष्ट्वा तन्महदद्भुतम्
ती निष्कलंक रूपाची कन्या, जगाचा पालनकर्ता तेजस्वी सूर्य जवळ येताना पाहून, त्या अद्भुत दृश्याने अचंबित झाली.
आहूतोपस्थितं भद्रे ऋषिमन्त्रेण चोदितम्। विद्धि मां पुत्रलाभाय देवमर्कं शुचिस्मिते
ऋषीच्या मंत्राने बोलावल्यावर, सूर्यदेव म्हणाले, 'हे पवित्र हास्य असलेल्या कन्ये, मी पुत्रप्राप्तीसाठी आलोय, ओळख मला सूर्य म्हणून.'
पुत्रस्ते निर्मितः सुभ्रु शृणु महादृक्छुभानने। आदित्ये कुण्डले बिभ्रत्कवचं चैव मामकम्
'सुंदर भुवया असलेल्या कन्ये, तुझा पुत्र तयार झाला आहे, ऐक, सुंदर मुख असलेल्या आणि मोठ्या दृष्टीच्या कन्ये, तो माझे कुंडल आणि कवच घालून जन्माला येईल.'
शस्त्रास्त्राणामभेद्यश्च भविष्यति शुचिस्मिते। नास्य किंचिददेयं च ब्राह्मणेभ्यो भविष्यति
'तो शस्त्रास्त्रांना भेदता येणार नाही असा असेल, हे पवित्र हास्य असलेल्या कन्ये, आणि त्याच्याकडून ब्राह्मणांना कधीच काही नाकारलं जाणार नाही.'
चोद्यमानो मया चापि न क्षमं चिन्तयिष्यति। दास्यत्येव हि विप्रेभ्यो मानी चैव भविष्यति
'मी जरी त्याला नकार द्यायला सांगितलं, तरी तो कधीच नकार देणार नाही; तो नेहमी ब्राह्मणांना दान देईल आणि अभिमानीही असेल.'
एवमुक्ता ततः कुन्ती गोपतिं प्रत्युवाच ह। कन्या पितृसा चाहं पुरुषार्थो न चैव मे
हे ऐकून, कुंतीने तेजाचा स्वामी सूर्याला उत्तर दिलं, 'मी वडिलांनी दिलेली कन्या आहे, आणि माझा पती नाही.'
कश्चिन्मे ब्राह्मणः प्रादाद्वरं विद्यां च शत्रुहन्। तद्विजिज्ञासयाऽऽह्वानं कृतवत्यस्मि ते विभो
'एका ब्राह्मणाने मला वर आणि विद्या दिली, हे शत्रूंचा नाश करणाऱ्या, आणि त्या कुतूहलातून मी तुला बोलावलं.'
एतस्मिन्नपराधे त्वां शिरसाऽहं प्रसादये। योषितो हि सदा रक्ष्यास्त्वपराधेऽपि नित्यशः
'या अनवधानाने घडलेल्या चुकीसाठी मी तुला वाकून क्षमा मागते; कारण स्त्रियांना नेहमीच, चुकल्या तरी, जपलं पाहिजे.'
वेदाहं सर्वमेवैतद्यद्दुर्वासा वरं ददौ। संत्यज्य भयमेवेह क्रियतां सङ्गमो मम
'दुर्वासांनी दिलेला वर मला पूर्णपणे माहीत आहे; भीती बाजूला ठेवून, इथेच आपला संग होऊ दे.'
अमोघं दर्शनं मह्यमाहूतश्चास्मि ते शुभे। वृथाऽऽह्वानेऽपि ते भीरु दोषः स्यान्नात्र संशयः
माझं दर्शन कधीच व्यर्थ जात नाही, आणि तू मला बोलावलं आहेस, हे शुभे. जरी तुझं बोलावणं उगाचच असलं, तरीही, भीरू, त्याचा दोष नक्कीच तुझ्यावर येईल — यात काहीच शंका नाही.
यद्येवं मन्यसे भीरु किमाह्वयसि भास्करम्। यदि मामवजानासि ऋषिः स न भविष्यति
जर तुला असंच वाटत असेल, भीरू, तर मग तू सूर्याला का बोलावलं? जर तू मला दुर्लक्ष केलंस, तर ऋषींचं वरदानही फळाला येणार नाही.
मन्त्रदानेन यस्मात्त्वमवलेपेन दर्पिता। कुलं च तेऽद्य धक्ष्यामि क्रोधदीप्तेन चक्षुषा
मंत्र मिळाल्यामुळे तू गर्वित झाली आहेस आणि अहंकाराने फुगली आहेस, म्हणून आज मी माझ्या रागाने तुझं घराणं जाळून टाकीन.
एवमुक्ता बहुविधं सान्त्वपूर्वं विवस्वता। सा तु नैच्छद्वरारोहा कन्याहमिति भारत
सूर्याने अशा अनेक प्रकारे शांतपणे सांगितल्यावरही, ती सुंदर कन्या म्हणाली, 'मी अजूनही कुमारिका आहे,' म्हणून तिने मान्यता दिली नाही.