पतङ्गिकानां पुच्छेषु त्वयेषीका प्रवेशिता। कर्मणस्तस्य ते प्राप्तं फलमेतत्तपोधन
'तू किड्यांच्या शेपटीत गवताची काडी घातली होतीस; हेच त्या कर्माचे फळ तुला मिळाले आहे, हे तपस्व्या.'
स्वल्पमेव यथा दत्तं दानं बहुगुणं भवेत्। अधर्म एवं विप्रर्षे बहुदुःखफलप्रदः
'जसे थोडे दान दिल्यावर त्याचे फळ अनेकपटीने वाढते, तसेच अधर्माचे फळ, हे ऋषी, अनेक दुःखदायक होते.'
कस्मिन्काले मया तत्तु कृतं ब्रूहि यथातथम्। तेनोक्तं धर्मराजेन बालभावे त्वया कृतम्
'मी हे कधी केले, ते खरेखुरे सांग.' तेव्हा धर्मराज म्हणाले, 'तू ते लहानपणी केले होतेस.'
बालो हि द्वादशाद्वर्षाज्जन्मतो यत्करिष्यति। न भविष्यत्यधर्मोऽत्र न प्रज्ञास्यति वै दिशः
'मुलाने जन्मानंतर बारा वर्षांपर्यंत जे काही केले, त्यात अधर्म नाही, कारण त्याला दिशा कळत नाही.'
अल्पेऽपराधेऽपि महान्मम दण्डस्त्वया धृतः। गरीयान्ब्राह्मणवधः सर्वभूतवधादपि
'अगदी थोड्या चुकीसाठी तू मला मोठा दंड दिलास; ब्राह्मणहत्या ही सर्व प्राण्यांच्या हत्येपेक्षा मोठी आहे.'
शूद्रयोनावतो धर्म मानुषः संभविष्यसि। मर्यादां स्थापयाम्यद्य लोके कर्मफलोदयाम्
'धर्मा, तू शूद्राच्या पोटी मानव म्हणून जन्म घेशील; आज मी जगात कर्माच्या फळाची मर्यादा ठरवतो.'
आ चतुर्दशकाद्वर्षान्न भविष्यति पातकम्। परतः कुर्वतामेव दोष एव भविष्यति
'चौदा वर्षांपर्यंत कोणतेही पाप होणार नाही; त्यानंतर चुकीचे वागणाऱ्यांना दोष लागेल.'
एतेन त्वपराधेन शापात्तस्य महात्मनः। धर्मो विदुररूपेण शूद्रयोनावजायत
'त्या महात्म्याच्या शापामुळे, या अपराधामुळे, धर्म शूद्राच्या पोटी विदुर म्हणून जन्माला आला.'
धर्मे चार्थे च कुशलो लोभक्रोधविवर्जितः। दीर्घदर्शी शमपरः कुरूणां च हिते रतः
'तो धर्म आणि अर्थ यात निपुण, लोभ व राग यांपासून दूर, दूरदृष्टी असलेला, शांततेत रमणारा आणि कुरूंच्या हितासाठी कार्य करणारा होता.'
धृतराष्ट्रे च पाण्डौ च विदुरे च महात्मनि।' एषु त्रिषु कुमारेषु जातेषु कुरुजाङ्गलम्। कुरवोऽथ कुरुक्षेत्रं त्रयमेतदवर्धत
धृतराष्ट्र, पांडू आणि महान विदुर या तिघांचा जन्म झाला, तेव्हा कुरूजांगल आणि कुरूक्षेत्र हेही त्यांच्यासोबत भरभराटीस आले.
ऊर्ध्वसस्याऽभवद्भूमिः सस्यानि फलवन्ति च। यथर्तुवर्षी पर्जन्यो बहुपुष्पफला द्रुमाः
पृथ्वीवर भरपूर पीक आले, धान्य फळांनी भरले; ऋतूनुसार पाऊस पडला आणि झाडांना पुष्कळ फुले-फळे आली.
वाहनानि प्रहृष्टानि मुदिता मृगपक्षिणः। गन्धवन्ति च माल्यानि रसवन्ति फलानि च
वाहने आनंदी झाली, वन्य प्राणी आणि पक्षीही हर्षित झाले; हारांना सुगंध आला आणि फळे रसाळ झाली.
वणिग्भिश्चान्वकीर्यन्त नगराण्यथ शिल्पिभिः। शूराश्च कृतविद्याश्च सन्तश्च सुखिनोऽभवन्
शहरे व्यापारी आणि कारागिरांनी गजबजली; शूर, विद्या शिकलेले आणि सज्जन लोक सुखी झाले.
नाभवन्दस्यवः केचिन्नाधर्मरुचयो जनाः। प्रदेशेष्वपि राष्ट्राणां कृतं युगमवर्तत
कोणतेही दरोडेखोर नव्हते, ना अधर्माकडे वळणारे लोक होते; राज्यांच्या प्रदेशातही सत्काळच चालू होता.
धर्मक्रिया यज्ञशीलाः सत्यव्रतपरायणाः। अन्योन्यप्रीतिसंयुक्ता व्यवर्धन्त प्रजास्तदा
त्या काळी लोक धर्माचे पालन करणारे, यज्ञ करणारे आणि सत्य बोलणारे होते. ते एकमेकांवर प्रेम करत, आणि सर्वजण एकत्र आनंदाने वाढत होते.
मानक्रोधविहीनाश्च नरा लोभविवर्जिताः। अन्योन्यमभ्यनन्दन्त धर्मोत्तरमवर्तत
त्या वेळी माणसांमध्ये गर्व, राग आणि लोभ नव्हता. ते एकमेकांमध्ये आनंद मानत, आणि सर्वत्र श्रेष्ठ धर्माचं पालन होत होतं.
तन्महोदधिवत्पूर्णं नगरं वै व्यरोचत। द्वारतोरणनिर्यूहैर्युक्तमभ्रचयोपमैः
ते शहर मोठ्या समुद्रासारखं भरलेलं होतं, आणि त्याला सुंदर दरवाजे, कमानी आणि बाहेर पडण्याची जागा होती, जणू काही ढगांच्या राशीसारखी दिसत होती.
प्रसादशतसंबाधं महेन्द्रपुरसन्निभम्। नदीषु वनखण्डेषु वापीपल्वलसानुषु। काननेषु च रम्येषु विजह्रुर्मुदिता जनाः
शेकडो राजवाड्यांनी भरलेलं, इंद्राच्या नगरीसारखं ते शहर होतं. तिथले आनंदी लोक नद्या, जंगलातील जागा, तळी, डबकी आणि सुंदर वनांत फिरत होते.
उत्तरैः कुरुभिः सार्धं दक्षिणाः कुरवस्तथा। विस्पर्धमाना व्यचरंस्तथा देवर्षिचारणैः
उत्तर कुरु आणि दक्षिण कुरु हे एकमेकांशी स्पर्धा करत, जणू काही देवर्षी आणि चारणांसारखे फिरत होते.
नाभवत्कृपणः कश्चिन्नाभवन्विधवाः स्त्रियः। तस्मिञ्जनपदे रम्ये कुरुभिर्बहुलीकृते
त्या रम्य प्रदेशात, कुरूंनी वस्ती वाढवलेल्या भूमीत, कुणीही दीन नव्हता आणि कोणतीही स्त्री विधवा नव्हती.
कूपारामसभावाप्यो ब्राह्मणावसथास्तथा। बभूवुः सर्वर्द्धियुतास्तस्मिन्राष्ट्रे सदोत्सवाः
त्या राज्यात विहिरी, बागा, सभागृहं, तळी आणि ब्राह्मणांची घरं सर्व प्रकारच्या समृद्धीने भरलेली होती आणि नेहमीच सण-उत्सवांनी गजबजलेली असायची.
भीष्मेण धर्मतो राजन्सर्वतः परिरक्षिते। बभूव रमणीयश्च चैत्ययूपशताङ्कितः
राजा, भीष्मांनी सर्व बाजूंनी धर्माने रक्षण केलेल्या त्या भूमीत, शेकडो देवळं आणि यज्ञस्तंभांनी ती भूमी सुंदर झाली होती.
स देशः परराष्ट्राणि विमृज्याभिप्रवर्धितः। भीष्मेण विहितं राष्ट्रे धर्मचक्रमवर्तत
तो देश इतर राज्यांपेक्षा मोठा आणि बलवान झाला; भीष्मांच्या राज्यात धर्माचं चक्र चालू लागलं.
क्रियमाणेषु कृत्येषु कुमाराणां महात्मनाम्। पौरजानपदाः सर्वे बभूवुः परमोत्सुकाः
महान आत्म्यांच्या कुमारांनी आपापली कर्तव्यं पार पाडताना, सर्व नगरवासी आणि ग्रामवासी खूप उत्साही झाले.
गृहेषु कुरुमुख्यानां पौराणां च नराधिप। दीयतां भुज्यतां चेति वाचोऽश्रूयन्त सर्वशः
कुरूंच्या प्रमुखांच्या आणि नगरवासियांच्या घरांत सर्वत्र 'द्या' आणि 'आनंद घ्या' अशा वाणी ऐकू येत होत्या.
धृतराष्ट्रश्च पाण्डुश्च विदुरश्च महामतिः। जन्मप्रभृति भीष्मेण पुत्रवत्परिपालिताः
धृतराष्ट्र, पांडु आणि बुद्धिमान विदुर यांना भीष्मांनी जन्मापासूनच स्वतःच्या मुलांसारखं जपलं.
संस्कारैः संस्कृतास्ते तु व्रताध्ययनसंयुताः। श्रमव्यायामकुशलाः समपद्यन्त यौवनम्
त्यांना संस्कारांनी घडवलं गेलं, व्रत आणि अभ्यासात ते रमले, श्रम आणि व्यायामात कुशल झाले आणि अशा प्रकारे त्यांनी तारुण्यात प्रवेश केला.
धनुर्वेदे च वेदे च गदायुद्धेऽसिचर्मणि। तथैव गजशिक्षायां नीतिशास्त्रेषु पारगाः
त्यांनी धनुर्विद्या, वेद, गदायुद्ध, तलवार-ढाल, तसेच हत्तींची शिकवण आणि राज्यकारभाराची विद्या या सर्वांत प्राविण्य मिळवलं.
इतिहासपुराणेषु नानाशिक्षासु बोधिताः। वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञाः सर्वत्र कृतनिश्चयाः
इतिहास, पुराणे आणि विविध शिक्षण यात त्यांना ज्ञान दिलं गेलं; वेद आणि वेदांगांचं तत्त्व समजून, ते सर्व कामांत ठाम होते.
वैदिकाध्ययने युक्तो नीतिशास्त्रेषु पारगः। भीष्मेण राजा कौरव्यो धृतराष्ट्रोऽभिषेचितः
वेदाध्ययनात मन लावून आणि नीतिशास्त्रात पारंगत असलेल्या कौरवांचा राजा धृतराष्ट्र याला भीष्मांनी अभिषेक केला.