नाकरोद्वचनं देव्या भयात्सुरसुतोपमा। ततःस्वैर्भूषणैर्दासीं भूषयित्वाऽप्सरोपमाम्
देवीच्या आज्ञेची भीतीने त्या देवपुत्रांसारख्या पुरुषाने तिचं ऐकलं नाही; मग त्याने एका दासीला सुंदर दागिन्यांनी सजवलं आणि तिला अप्सरेसारखी शोभिवंत केलं.
प्रेषयामास कृष्णाय ततः काशिपतेः सुता। सा तं त्वृषिमनुप्राप्तं प्रत्युद्गम्याभिवाद्य च
मग ती सुंदर दासी कृष्णाकडे पाठवली; त्यानंतर काशीराजाची कन्या त्या ऋषीला भेटायला गेली आणि त्याला नमस्कार केला.
संविवेशाभ्यनुज्ञाता सत्कृत्योपचचार ह। `वाग्भावोपप्रदानेन गात्रसंस्पर्शनेन च
ती त्याच्या परवानगीने आत गेली, त्याचा सन्मान केला आणि गोड शब्दांनी, हावभावांनी व त्याच्या अंगाचा स्पर्श करून त्याची सेवा केली.
कामोपभोगेन रहस्तस्यां तुष्टिमगादृषिः। तया सहोषितो राजन्महर्षिः संशितव्रतः
गुप्तपणे त्या ऋषीने तिच्यासोबत कामसुख उपभोगलं आणि संतुष्ट झाला; राजन, तो महर्षी, कठोर व्रती, तिच्यासोबत राहू लागला.
उत्तिष्ठन्नब्रवीदेनामभुजिष्या भविष्यसि। अयं च ते शुभे गर्भः श्रेयानुदरमागतः। धर्मात्मा भविता लोके सर्वबुद्धिमतां वरः
उठून त्याने तिला म्हटलं: 'तू आता आई होशील, आणि तुझ्या उदरात हा शुभ गर्भ आला आहे; तो धर्मात्मा होईल आणि जगात सर्व बुद्धिमानांमध्ये श्रेष्ठ ठरेल.'
स जज्ञे विदुरो नाम कृष्णद्वैपायनात्मजः। धृतराष्ट्रस्य वै भ्राता पाण्डोश्चैव महात्मनः
तो कृष्णद्वैपायनाचा पुत्र विदुर म्हणून जन्मला; तो धृतराष्ट्राचा आणि महात्मा पांडूचा भाऊ होता.
धर्मो विदुररूपेण शापात्तस्य महात्मनः। माण्डव्यस्यार्थतत्त्वज्ञः कामक्रोधविवर्जितः
मांडव्य ऋषीच्या शापामुळे धर्म विदुराच्या रूपाने जन्माला आला; तो अर्थतत्त्व जाणणारा, इच्छा व राग यांपासून मुक्त होता.
कृष्णद्वैपायनोऽप्येतत्सत्यवत्यै न्यवेदयत्। प्रलम्भमात्मनश्चैव शूद्रायाः पुत्रजन्म च
कृष्णद्वैपायनाने हे सर्व सत्यवतीला सांगितलं; आपल्या उशीराबद्दल आणि दासीपासून पुत्र जन्मल्याची गोष्टही तिला सांगितली.
स धर्मस्यानृणो भूत्वा पुनर्मात्रा समेत्य च। तस्यै गर्भं समावेद्य तत्रैवान्तरधीयत
धर्माची जबाबदारी पूर्ण करून, तो पुन्हा आपल्या आईला भेटला; तिला गर्भधारणेची बातमी सांगून तिथेच अदृश्य झाला.
एते विचित्रवीर्यस्य क्षेत्रे द्वैपायनादपि। जज्ञिरे देवगर्भाभाः कुरुवंशविवर्धनाः
हे सर्व विचित्रवीर्याच्या क्षेत्रात कृष्णद्वैपायनापासून जन्मले आणि देवपुत्रांसारखे दिसणारे, कुरुवंश वाढवणारे होते.
किं कृतं कर्म धर्मेण येन शापमुपेयिवान्। कस्य शापाच्च ब्रह्मर्षेः शूद्रयोनावजायत
धर्माने असं कोणतं कर्म केलं की त्याला शाप मिळाला? आणि कोणाच्या शापामुळे तो महर्षी शूद्राच्या पोटी जन्मला?
बभूव ब्राह्मणः कश्चिन्माण्डव्य इति विश्रुतः। धृतिमान्सर्वधर्मज्ञः सत्ये तपसि च स्थितः
मांडव्य नावाचा एक ब्राह्मण होता, जो सर्व धर्म जाणणारा, सत्य आणि तपामध्ये स्थिर आणि प्रसिद्ध होता.
स तीर्थयात्रां विचरन्नाजगाम यदृच्छया। संनिकृष्टानि तीर्थानि ग्रामाणां यानि कानि च। तत्राश्रमपदं कृत्वा वसति स्म महामुनिः
तो तीर्थयात्रेला निघाला आणि योगायोगाने गावाजवळची अनेक तीर्थस्थळं गाठली; तिथेच आश्रम बांधून तो महर्षी राहू लागला.
स आश्रमपदद्वारि वृक्षमूले महातपाः। ऊर्ध्वबाहुर्महायोगी तस्थौ मौनव्रतान्वितः
आश्रमाच्या दाराशी, झाडाखाली, तो महातपस्वी दोन्ही हात वर करून, मौनव्रत धारण करून, महान योगात तल्लीन उभा राहिला.
तस्य कालेन महता तस्मिंस्तपसि वर्ततः। तमाश्रममनुप्राप्ता दस्यवो लोप्त्रहारिणः
दिर्घ काळ तो मोठ्या तपस्येत मग्न असताना, काही लुटारूंनी त्याच्या आश्रमात प्रवेश केला.
अनुसार्यमाणा बहुभी रक्षिभिर्भरतर्षभ। `तामेव वसतिं जग्मुस्ते ग्रामाल्लोप्त्रहारिणः
भरपूर रक्षकांनी पाठलाग करत असताना, हे लुटारू गावातून पळून त्या आश्रमात आले.
यस्मिन्नावसथे शेते स मुनिः संशितव्रतः।' ते तस्यावसथे लोप्त्रं दस्यवः कुरुसत्तम
त्या आश्रमात जिथे तो कठोर व्रती ऋषी झोपला होता, तिथेच त्या लुटारूंनी आपली लूट लपवली.
निधाय च भयाल्लीनास्तत्रैवानागते बले। तेषु लीनेष्वथो शीघ्रं ततस्तद्रक्षिणां बलम्
भीतीपोटी त्यांनी ती लूट तिथे लपवली आणि स्वतःही लपून बसले; ते लपल्यावर लगेचच रक्षक तिथे पोहोचले.
आजगाम ततोऽपश्यंस्तमृषिं तस्करानुगाः। तमपृच्छंस्ततो राजंस्तथावृत्तं तपोधनम्
मग मी तिथे गेलो आणि त्या ऋषींना पाहिलं, ते चोरांसोबत होते. मी त्या तपस्वीला, राजन, नेमकं काय घडलं ते विचारलं.
कतरेण पथा याता दस्यवो द्विजसत्तम। तेन गच्छामहे ब्रह्मन्यथा शीघ्रतरं वयम्
हे द्विजश्रेष्ठ, चोर कोणत्या वाटेने गेले? आम्ही त्याच मार्गाने जाऊ, म्हणजे त्यांना लवकर गाठता येईल.
तथा तु रक्षिमां तेषां ब्रुवतां स तपोधनः। न किंचिद्वचनं राजन्नब्रवीत्साध्वसाधु वा
राजा, जेव्हा ते लोक त्याला विचारत होते, तेव्हा तो तपस्वी काहीच बोलला नाही—ना चांगलं, ना वाईट.
ततस्ते राजपुरुषा विचिन्वानास्तमाश्रमम्। ददृशुस्तत्र लीनांस्तांश्चोरांस्तद्द्रव्यमेव च
मग राजाचे लोक त्याच्या आश्रमात शोध घेत होते. तिथेच त्यांना लपलेले चोर आणि चोरलेलं धन सापडलं.
ततः शङ्का समभवद्रक्षिणां तं मुनिं प्रति। संयम्यैनं ततो राज्ञे दस्यूंश्चैव न्यवेदयन्
मग त्या ऋषीबद्दल रक्षकांना शंका आली. त्यांनी त्याला पकडून, चोरांसह राजाकडे हजर केलं.
तं राजा सह तैश्चोरैरन्वशाद्वध्यतामिति। स रक्षिभिस्तैरज्ञातः शूले प्रोतो महातपाः
राजाने त्या चोरांसोबत त्या ऋषीलाही मृत्युदंड दिला. रक्षकांनी, त्यांना न कळता, त्या महातपस्वीला शूळावर बसवलं.
ततस्ते शूलमारोप्य तं मुनिं रक्षिणस्तदा। प्रतिजग्मुर्महीपालं धनान्यादाय तान्यथ
मग रक्षकांनी त्या ऋषीला शूळावर बसवलं आणि ते धन घेऊन राजाकडे परत गेले.
शूलस्थः स तु धर्मात्मा कालेन महता ततः। निराहारोऽपि विप्रर्षिर्मरणं नाभ्यपद्यत
तो धर्मात्मा ऋषी, शूळावर बसवला गेला, उपाशी राहिला तरी, फार काळ मेला नाही.
धारयामास च प्राणानृषींश्च समुपानयत्। शूलाग्रे तप्यमानेन तपस्तेन महात्मना
त्या महात्म्याने आपला जीव धरून ठेवला आणि इतर ऋषींना बोलावलं. शूळाच्या टोकावर असतानाही तो तप करीत राहिला.
सन्तापं परमं जग्मुर्मुनयस्तपसाऽन्विताः। ते रात्रौ शकुना भूत्वा सन्निपत्त्य तु भारत। दर्शन्तो यथाशक्ति तमपृच्छन्द्विजोत्तमम्
तपस्वी ऋषींना फार त्रास झाला. रात्री ते सर्व पक्ष्यांच्या रूपात एकत्र आले आणि त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाला आपल्या परीने विचारू लागले.
श्रोतुमिच्छामहे ब्रह्मन्किं पापं कृतवानसि। येनेह समनुप्राप्तं शूले दुःखभयं महत्
हे ब्राह्मण, तू कोणतं पाप केलं आहेस, ज्यामुळे तुला या शूळावर एवढं दुःख आणि भीती भोगावी लागली? आम्हाला ऐकायचं आहे.
ततः स मुनिशार्दूलस्तानुवाच तपोधनान्। दोषतः कं गमिष्यामि न हि मेऽन्योपराध्यति
मग त्या ऋषीशार्दूलाने त्या तपस्वींना सांगितलं, 'माझ्या चुकीमुळे मी हे भोगतो आहे; इथे दुसऱ्याचा काहीही दोष नाही.'