भविष्यति सुविक्रान्तः कुमारो दिक्षु विश्रुतः। पाण्डुत्वं वर्णतस्तस्य मातृदोषाद्भविष्यति
‘तो मुलगा फार पराक्रमी आणि सर्व दिशांना प्रसिद्ध होईल; पण आईच्या दोषामुळे त्याचा रंग फिकट राहील.’
तस्य पुत्रा महेष्वासा भविष्यन्तीह पञ्च वै। इत्युक्त्वा मातरं तत्र सोऽभिवाद्य जगाम ह
‘त्याला पाच पुत्र होतील, आणि ते सर्व मोठे धनुर्धारी असतील.’ असं सांगून त्याने आईला नमस्कार केला आणि निघून गेला.
तं माता पुनरेवान्यमेकं पुत्रमयाचत। तथेति च महर्षिस्तां मातरं प्रत्यभाषत
त्याच्या आईने पुन्हा एक मुलगा मागितला; आणि महर्षीने तिला, ‘तसं होईल’ असं उत्तर दिलं.
ततः कुमारं सा देवी प्राप्तकालमजीजनत्। पाण्डुलक्षणसंपन्नं दीप्यमानमिव श्रिया
मग योग्य वेळी त्या राणीने एक मुलगा जन्माला घातला, ज्याच्यात पांडुरंगाची चिन्हं होती आणि जो तेजाने उजळून निघाला होता.
यस्य पुत्रा महेष्वासा जज्ञिरे पञ्च पाण्डवाः। `तयोर्जन्मक्रियाः सर्वा यथावदनुपूर्वशः
त्याच्यापासून पाच पुत्र जन्मले, जे पांडव म्हणून प्रसिद्ध झाले; दोघांचेही सर्व जन्मसंस्कार योग्य पद्धतीने आणि वेळेवर झाले.
कारयामास वै भीष्मो ब्राह्मणैर्वेदपारगैः। अन्धं दृष्ट्वाऽम्बिकापुत्रं जातं सत्यवती सुतम्
भीष्माने वेदांमध्ये पारंगत असलेल्या ब्राह्मणांकडून सर्व विधी करवून घेतले; सत्यवतीचा पुत्र, अंबिकेचा मुलगा, जन्मतः आंधळा आहे हे पाहून—
कौसल्यार्थे समाहूय पुत्रमन्यमयाचत। अन्धोयमन्यमिच्छामि कौसल्यातनयं शुभम्
कौसल्येच्या हितासाठी तिने आपल्या पुत्राला बोलावलं आणि दुसऱ्या मुलासाठी विनंती केली: ‘हा मुलगा आंधळा आहे; मला कौसल्येपासून एक सद्गुणी मुलगा हवा आहे.’
एवमुक्तो महर्षिस्तां मातरं प्रत्यभाषत। नियता यदि कौसल्या भविष्यति पुनःशुभा
असं ऐकून महर्षीने आईला उत्तर दिलं, ‘कौसल्या जर संयमित राहिली, तर ती पुन्हा एक शुभ मुलगा जन्माला घालेल.’
भविष्यति कुमारोऽस्या धर्मशास्त्रार्थतत्ववित्। तां समाधाय वै भूयः स्नुषां सत्यवती पुनः
‘तिचा मुलगा धर्म आणि शास्त्रार्थ यांचा गूढ अर्थ जाणणारा असेल.’ असं ठरवून सत्यवतीने पुन्हा आपल्या सूनबाईला बोलावलं.
ऋतुकाले ततो ज्येष्ठां वधूं तस्मै न्ययोजयत्। सा तु रूपं च गन्धं च महर्षेः प्रविचिन्त्य तं
नंतर योग्य वेळी तिने ज्येष्ठ सूनबाई त्याच्याकडे पाठवली; पण त्या सूनबाईने महर्षीचं रूप आणि वास याचा विचार केला—
नाकरोद्वचनं देव्या भयात्सुरसुतोपमा। ततःस्वैर्भूषणैर्दासीं भूषयित्वाऽप्सरोपमाम्
देवीच्या आज्ञेची भीतीने त्या देवपुत्रांसारख्या पुरुषाने तिचं ऐकलं नाही; मग त्याने एका दासीला सुंदर दागिन्यांनी सजवलं आणि तिला अप्सरेसारखी शोभिवंत केलं.
प्रेषयामास कृष्णाय ततः काशिपतेः सुता। सा तं त्वृषिमनुप्राप्तं प्रत्युद्गम्याभिवाद्य च
मग ती सुंदर दासी कृष्णाकडे पाठवली; त्यानंतर काशीराजाची कन्या त्या ऋषीला भेटायला गेली आणि त्याला नमस्कार केला.
संविवेशाभ्यनुज्ञाता सत्कृत्योपचचार ह। `वाग्भावोपप्रदानेन गात्रसंस्पर्शनेन च
ती त्याच्या परवानगीने आत गेली, त्याचा सन्मान केला आणि गोड शब्दांनी, हावभावांनी व त्याच्या अंगाचा स्पर्श करून त्याची सेवा केली.
कामोपभोगेन रहस्तस्यां तुष्टिमगादृषिः। तया सहोषितो राजन्महर्षिः संशितव्रतः
गुप्तपणे त्या ऋषीने तिच्यासोबत कामसुख उपभोगलं आणि संतुष्ट झाला; राजन, तो महर्षी, कठोर व्रती, तिच्यासोबत राहू लागला.
उत्तिष्ठन्नब्रवीदेनामभुजिष्या भविष्यसि। अयं च ते शुभे गर्भः श्रेयानुदरमागतः। धर्मात्मा भविता लोके सर्वबुद्धिमतां वरः
उठून त्याने तिला म्हटलं: 'तू आता आई होशील, आणि तुझ्या उदरात हा शुभ गर्भ आला आहे; तो धर्मात्मा होईल आणि जगात सर्व बुद्धिमानांमध्ये श्रेष्ठ ठरेल.'
स जज्ञे विदुरो नाम कृष्णद्वैपायनात्मजः। धृतराष्ट्रस्य वै भ्राता पाण्डोश्चैव महात्मनः
तो कृष्णद्वैपायनाचा पुत्र विदुर म्हणून जन्मला; तो धृतराष्ट्राचा आणि महात्मा पांडूचा भाऊ होता.
धर्मो विदुररूपेण शापात्तस्य महात्मनः। माण्डव्यस्यार्थतत्त्वज्ञः कामक्रोधविवर्जितः
मांडव्य ऋषीच्या शापामुळे धर्म विदुराच्या रूपाने जन्माला आला; तो अर्थतत्त्व जाणणारा, इच्छा व राग यांपासून मुक्त होता.
कृष्णद्वैपायनोऽप्येतत्सत्यवत्यै न्यवेदयत्। प्रलम्भमात्मनश्चैव शूद्रायाः पुत्रजन्म च
कृष्णद्वैपायनाने हे सर्व सत्यवतीला सांगितलं; आपल्या उशीराबद्दल आणि दासीपासून पुत्र जन्मल्याची गोष्टही तिला सांगितली.
स धर्मस्यानृणो भूत्वा पुनर्मात्रा समेत्य च। तस्यै गर्भं समावेद्य तत्रैवान्तरधीयत
धर्माची जबाबदारी पूर्ण करून, तो पुन्हा आपल्या आईला भेटला; तिला गर्भधारणेची बातमी सांगून तिथेच अदृश्य झाला.
एते विचित्रवीर्यस्य क्षेत्रे द्वैपायनादपि। जज्ञिरे देवगर्भाभाः कुरुवंशविवर्धनाः
हे सर्व विचित्रवीर्याच्या क्षेत्रात कृष्णद्वैपायनापासून जन्मले आणि देवपुत्रांसारखे दिसणारे, कुरुवंश वाढवणारे होते.
किं कृतं कर्म धर्मेण येन शापमुपेयिवान्। कस्य शापाच्च ब्रह्मर्षेः शूद्रयोनावजायत
धर्माने असं कोणतं कर्म केलं की त्याला शाप मिळाला? आणि कोणाच्या शापामुळे तो महर्षी शूद्राच्या पोटी जन्मला?
बभूव ब्राह्मणः कश्चिन्माण्डव्य इति विश्रुतः। धृतिमान्सर्वधर्मज्ञः सत्ये तपसि च स्थितः
मांडव्य नावाचा एक ब्राह्मण होता, जो सर्व धर्म जाणणारा, सत्य आणि तपामध्ये स्थिर आणि प्रसिद्ध होता.
स तीर्थयात्रां विचरन्नाजगाम यदृच्छया। संनिकृष्टानि तीर्थानि ग्रामाणां यानि कानि च। तत्राश्रमपदं कृत्वा वसति स्म महामुनिः
तो तीर्थयात्रेला निघाला आणि योगायोगाने गावाजवळची अनेक तीर्थस्थळं गाठली; तिथेच आश्रम बांधून तो महर्षी राहू लागला.
स आश्रमपदद्वारि वृक्षमूले महातपाः। ऊर्ध्वबाहुर्महायोगी तस्थौ मौनव्रतान्वितः
आश्रमाच्या दाराशी, झाडाखाली, तो महातपस्वी दोन्ही हात वर करून, मौनव्रत धारण करून, महान योगात तल्लीन उभा राहिला.
तस्य कालेन महता तस्मिंस्तपसि वर्ततः। तमाश्रममनुप्राप्ता दस्यवो लोप्त्रहारिणः
दिर्घ काळ तो मोठ्या तपस्येत मग्न असताना, काही लुटारूंनी त्याच्या आश्रमात प्रवेश केला.
अनुसार्यमाणा बहुभी रक्षिभिर्भरतर्षभ। `तामेव वसतिं जग्मुस्ते ग्रामाल्लोप्त्रहारिणः
भरपूर रक्षकांनी पाठलाग करत असताना, हे लुटारू गावातून पळून त्या आश्रमात आले.
यस्मिन्नावसथे शेते स मुनिः संशितव्रतः।' ते तस्यावसथे लोप्त्रं दस्यवः कुरुसत्तम
त्या आश्रमात जिथे तो कठोर व्रती ऋषी झोपला होता, तिथेच त्या लुटारूंनी आपली लूट लपवली.
निधाय च भयाल्लीनास्तत्रैवानागते बले। तेषु लीनेष्वथो शीघ्रं ततस्तद्रक्षिणां बलम्
भीतीपोटी त्यांनी ती लूट तिथे लपवली आणि स्वतःही लपून बसले; ते लपल्यावर लगेचच रक्षक तिथे पोहोचले.
आजगाम ततोऽपश्यंस्तमृषिं तस्करानुगाः। तमपृच्छंस्ततो राजंस्तथावृत्तं तपोधनम्
मग मी तिथे गेलो आणि त्या ऋषींना पाहिलं, ते चोरांसोबत होते. मी त्या तपस्वीला, राजन, नेमकं काय घडलं ते विचारलं.
कतरेण पथा याता दस्यवो द्विजसत्तम। तेन गच्छामहे ब्रह्मन्यथा शीघ्रतरं वयम्
हे द्विजश्रेष्ठ, चोर कोणत्या वाटेने गेले? आम्ही त्याच मार्गाने जाऊ, म्हणजे त्यांना लवकर गाठता येईल.