अराजकेषु राष्ट्रेषु प्रजाऽनाथा विनश्यति। नश्यन्ति च क्रियाः सर्वा नास्ति वृष्टिर्न देवता
राजा नसलेल्या राज्यात प्रजेला कोणी आधार नसतो म्हणून त्या नष्ट होतात; सर्व धार्मिक कृत्ये थांबतात, पाऊस पडत नाही आणि देवताही नसतात.
कथं चाराजकं राष्ट्रं शक्यं धारयितुं प्रभो। तस्माद्गर्भं समाधत्स्व भीष्मः संवर्धयिष्यति
राजा नसलेल्या राज्याचं पालन कसं होईल, हे प्रभो? म्हणून गर्भधारणा होऊ दे, भीष्म त्या मुलाचं संगोपन करील.
यदि पुत्रः प्रदातव्यो मया भ्रातुरकालिकः। विरूपतां मे सहतां तयोरेतत्परं व्रतम्
जर मला भावासाठी योग्य काळ नसताना पुत्र द्यायचा असेल, तर त्या दोघांची विकृती मी सहन करीन; हेच माझं मोठं व्रत आहे.
यदि मे सहते गन्धं रूपं वेषं तथा वपुः। अद्यैव गर्भं कौसल्या विशिष्टं प्रतिपद्यताम्
जर माझा गंध, रूप, वेश आणि देह तिला सहन झाला, तर कौसल्या आजच उत्तम पुत्र प्राप्त करो.
तस्यापि च शतं पुत्रा भवितारो न संशयः। गोप्तारः कुरुवंशस्य भवत्याः शोकनाशनाः
तिलाही नक्कीच शंभर पुत्र होतील; ते कुरुवंशाचे रक्षण करतील आणि तुझा दुःख दूर करतील.
एवमुक्त्वा महातेजा व्यासः सत्यवतीं तदा। शयने सा च कौसल्या शुचिवस्त्रा ह्यलङ्कृता
असं म्हणून महातेजस्वी व्यासांनी सत्यवतीजवळ प्रवेश केला; आणि कौसल्या शुद्ध वस्त्रांनी सजून, पलंगावर विसावली.
समागमनमाकाङ्क्षेदिति सोऽन्तर्हितो मुनिः। ततोऽभिगम्य सा देवी स्नुषां रहसि संगताम्
त्या ऋषींनी संगमाची इच्छा धरून अदृश्य झाले; मग सत्यवतीने एकांतात असलेल्या आपल्या सूनजवळ गेली.
धर्म्यमर्थसमायुक्तमुवाच वचनं हितम्। कौसल्ये धर्मतन्त्रं त्वां यद्ब्रवीमि निबोध तत्
तीने हितकारक, धर्मयुक्त आणि अर्थपूर्ण शब्द सांगितले; 'कौसल्ये, मी तुला जे धर्माचं तत्त्व सांगते, ते नीट ऐक.'
भरतानां समुच्छेदो व्यक्तं मद्भाग्यसंक्षयात्। व्यथितां मां च संप्रेक्ष्य पितृवंशं च पीडितम्
माझ्या भाग्याचा क्षय झाल्यामुळे भरतांचा वंश नष्ट होईल हे निश्चित आहे; मी दुःखी आहे आणि पितृवंश संकटात आहे हे पाहून—
भीष्मो बुद्धिमदान्मह्यं कुलस्यास्य विवृद्धये। सा च बुद्धिस्त्वय्यधीना पुत्रि प्रापय मां तथा
भीष्माने या कुलाच्या वाढीसाठी मला हे सुचवलं आहे; आणि हे सल्ला तुझ्यावर अवलंबून आहे, मुली, म्हणून मला हे प्राप्त करून दे.
नष्टं च भारतं वंशं पुनरेव समुद्धऱ। पुत्रं जनय सुश्रोणि देवराजसमप्रभम्
हरवलेला भरतांचा वंश पुन्हा उभा कर; सुंदर नितंब असलेली, देवराजासारखा तेजस्वी पुत्र जन्माला घाल.
स हि राज्यधुरं गुर्वीमुद्वक्ष्यति कुलस्य नः। `एवमुक्त्वा तु सा देवी स्नुषां सत्यवती तदा
तोच आपल्या कुलाच्या राज्याचा मोठा भार उचलणार आहे; असं म्हणून सत्यवतीने आपल्या सूनबाईला हे सांगितलं.
सा धर्मतोऽनुनीयैनां कथंचिद्धर्मचारिणीम्। भोजयामास विप्रांश्च देवर्षीनतिथींस्तथा
तिला धर्माने समजावून, धर्माचं पालन करायला लावलं आणि मग तिने ब्राह्मण, देवर्षी आणि पाहुण्यांना जेवायला घातलं.
ततः सत्यवती काले वधूं स्नातामृतौ तदा। संवेशयन्ती शयने शनैर्वचनमब्रवीत्
मग योग्य वेळी, सत्यवतीने आपल्या स्नान केलेल्या सूनबाईला पवित्र मुहूर्तावर पलंगावर निजवून हळुवारपणे बोलली.
कौसल्ये देवरस्तेऽस्ति सोऽद्य त्वाऽनुप्रवेक्ष्यति। अप्रमत्ता प्रतीक्षैनं निशीथे ह्यागमिष्यति
कौसल्ये, तुझा देवतुल्य पती आज तुझ्याकडे येणार आहे. तू सावध रहा आणि त्याची वाट पाहा, कारण तो मध्यरात्री येईल.
श्वश्र्वास्तद्वचनं श्रुत्वा शयाना शयने शुभे। साऽचिन्तयत्तदा भीष्ममन्यांश्च कुरुपुङ्गवान्
सासूचे हे शब्द ऐकून, कौसल्या आपल्या सुंदर पलंगावर झोपलेली असताना, तिने भीष्म आणि इतर कुरुवंशातील श्रेष्ठ पुरुषांचा विचार केला.
ततः सुप्तजनप्रायेऽर्धरात्रे भगवानृषिः। दीप्यमानेषु दीपेषु शरणं प्रविवेश ह
मग, अर्ध्या रात्री, बहुतेक लोक झोपलेले असताना आणि दिवे तेजाने उजळलेले असताना, तो पूज्य ऋषी त्या खोलीत आला.
ततोऽम्बिकायां प्रथमं नियुक्तः सत्यवागृषिः। जगाम तस्याः शयनं विपुले तपसि स्थितः
त्याच्या आईच्या सांगण्यावरून, सत्यवचनी ऋषी, जो मोठ्या तपस्येत मग्न होता, प्रथम अंबिकेकडे गेला आणि तिच्या शय्येकडे वळला.
तं समीक्ष्य तु कौसल्या दुष्प्रेक्षमतथोचिता। विरूप इति वित्रस्ता संकुच्यासीन्निमीलिता
पण कौसल्येला तो पाहवतच नव्हता, कारण तो अपेक्षेपेक्षा वेगळा आणि भयानक दिसत होता. ती घाबरून मागे सरकली आणि डोळे बंद केले.
विरूपो हि जटी चापि दुर्वर्णः परुषः कृशः। सुगन्धेतरगन्धश्च सर्वथा दुष्प्रधर्षणः
तो खरंच विचित्र, जटा वाढवलेला, काळ्या वर्णाचा, खडबडीत, कृश आणि सुवासिक नसलेला, पूर्णपणे भयंकर असा होता.
तस्य कृष्णस्य कपिलां जटां दीप्ते च लोचने। बब्रूणि चैव श्मश्रूमि दृष्ट्वा देवी न्यमीलयत्
त्याचा काळा रंग, पिंगट जटा, तेजस्वी डोळे आणि तपकिरी दाढी पाहून त्या देवीने डोळे मिटले.
संभूव तया सार्धं मातुः प्रियचिकीर्षया। भयात्काशिसुता तं तु नाशक्नोदभिवीक्षितुम्
आईला आनंद द्यावा म्हणून काशीकन्येने त्याच्यासोबत संग केला, पण भीतीमुळे ती त्याच्याकडे पाहूच शकली नाही.
ततो निष्क्रान्तमागम्य माता पुत्रमुवाच ह। अप्यस्यां गुणवान्पुत्र राजपुत्रो भविष्यति
मग तो निघून गेल्यावर, आई आली आणि आपल्या मुलाला विचारले, 'ही राजकन्या गुणी पुत्राला जन्म देईल ना?'
निशम्य तद्वचो मातुर्व्यासः सत्यवतीसुतः। `प्रोवाचातीन्द्रियज्ञानो विधिना संप्रचोदितः
आईचे हे शब्द ऐकून, सत्यवतीचा पुत्र व्यास, ज्याला इंद्रियांच्या पलीकडील ज्ञान होते आणि नियतीने प्रेरित झाला होता, उत्तर देऊ लागला.
नागायुतसमप्राणो विद्वान्राजर्षिसत्तमः। महाभागो महावीर्यो महाबुद्धिर्भविष्यति
तो दहा हजार हत्तींची ताकद असलेला, विद्वान, राजर्षींमध्ये श्रेष्ठ, फार भाग्यवान, पराक्रमी आणि अत्यंत बुद्धिमान असेल.
तस्य चापि शतं पुत्रा भविष्यन्ति महात्मनः। किंतु मातुः स वैगुण्यादन्ध एव भविष्यति
या महात्म्याला शंभर पुत्र होतील; पण आईच्या दोषामुळे तो जन्मतःच आंधळा असेल.
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा माता पुत्रमथाऽब्रवीत्। नान्धः कुरूणां नृपतिरनुरूपस्तपोधन
हे ऐकून आईने आपल्या मुलाला म्हटले, 'आंधळा राजा कुरु वंशाला योग्य नाही, हे तपस्वी.'
ज्ञातिवंशस्य गोप्तारं पितॄणां वंशवर्धनम्। `अपरस्यामपि पुनर्मम शोकविनाशनम्
'तो आपल्या कुळाचा रक्षण करणारा आणि पितरांच्या वंशाचा वाढ करणारा असावा; माझा शोक दूर व्हावा म्हणून मला दुसरा पुत्र दे.'
तस्मादवरजं पुत्रं जनयान्यं नराधिपम्। भ्रातुर्भार्याऽवरा चेयं रूपयौवनशालिनी
म्हणून, आपल्या धाकट्या सूनबाईकडून दुसरा पुत्र जन्माला घाल, जो राजा होईल; ही रूप आणि तारुण्याने संपन्न आहे.
अस्यामुत्पादयाऽपत्यं मन्नियोगाद्गुणाधिकम्।' द्वितीयं कुरुवंशस्य राजानं दातुमर्हसि
माझ्या आज्ञेने, तिच्याकडून असा पुत्र जन्माला घाल, जो गुणांनी श्रेष्ठ असेल आणि कुरुवंशाचा दुसरा राजा होईल.