कृष्णद्वैपायनं काली चिन्तयामास वै मुनिम्। स वेदान्विब्रुवन्धीमान्मातुर्विज्ञाय चिन्तितम्
कृष्णद्वैपायन या ऋषीने आपल्या आई कालीच्या मनातील विचार ओळखले; वेद सांगताना त्या ज्ञानी ऋषीने तिच्या मनाचा हेतू जाणला.
प्रादुर्बभूवाविदितः क्षणेन कुरुनन्दन। तस्मै पूजां ततः कृत्वा सुताय विधिपूर्वकम्
तो क्षणात, कुणालाही न कळता, तिथे प्रकट झाला, कुरुवंशाच्या आनंदा. त्यानंतर तिने आपल्या मुलासाठी विधिपूर्वक पूजा केली.
परिष्वज्य च बाहुभ्यां प्रस्रवैरभ्यषिञ्चत। मुमोच बाष्पं दाशेयी पुत्रं दृष्ट्वा चिरस्य तु
तिने आपल्या हातांनी त्याला मिठी मारली आणि डोळ्यांतून वाहणाऱ्या अश्रूंनी त्याला न्हालं. इतक्या दिवसांनी मुलाला पाहून दाशेयीकन्येच्या डोळ्यांतून अश्रू आले.
तामद्भिः परिषिच्यार्तां महर्षिरभिवाद्य च। मातरं पूर्वजः पुत्रो व्यासो वचनमब्रवीत्
ती दुःखी असल्याने तिला पाणी शिंपडून, नमस्कार करून, तिचा ज्येष्ठ पुत्र व्यास ऋषी तिला म्हणाला.
भवत्या यदभिप्रेतं तदहं कर्तुमागतः। शाधि मां धर्मतत्त्वज्ञे करवाणि प्रियं तव
आई, तुला जे हवे आहे, त्यासाठी मी आलो आहे. तू धर्म जाणणारी आहेस, मला सांग, मी तुझे आवडते कार्य करीन.
तस्मै पूजां ततोऽकार्षीत्पुरोधाः परमर्षये। स च तां प्रतिजग्राह विधिमन्मन्त्रपूर्वकम्
मग पुरोहिताने त्या श्रेष्ठ ऋषीची विधिपूर्वक पूजा केली; आणि त्याने ती पूजा मंत्रांसह स्वीकारली.
पूजितो मन्त्रपूर्वं तु विधिवत्प्रीतिमाप सः। तमासनगतं माता पृष्ट्वा कुशलमव्ययम्
मंत्रांनी आणि विधीने पूजा झाल्यावर तो संतुष्ट झाला; आणि तो आसनावर बसला असताना, त्याच्या आईने त्याच्या कुशलाची विचारपूस केली.
सत्यवत्यथ वीक्ष्यैनमुवाचेदमनन्तरम्। मातापित्रोः प्रजायन्ते पुत्राः साधारणाः कवे
सत्यवतीने त्याच्याकडे पाहून लगेचच म्हणाली, 'मुनिवर, मुलं आई-वडील दोघांपासून समान जन्मतात.'
तेषां पिता यथा स्वीमी तथा माता न संशयः। विधानविहितः स त्वं यथा मे प्रथमः सुतः
जसा वडील स्वतःचे असतात, तशीच आईही असते, यात शंका नाही; नियमानुसार तू माझा ज्येष्ठ पुत्र आहेस.
विचित्रवीर्यो ब्रह्मर्षे तथा मेऽवरजः सुतः। यथैव पितृतो भीष्मस्तथा त्वमपि मातृतः
ब्रह्मर्षे, विचित्रवीर्य हा माझा धाकटा मुलगाही आहे; जसा भीष्म वडिलांकडून आहे, तसाच तू आईकडून आहेस.
भ्राता विचित्रवीर्यस्य यथा वा पुत्र मन्यसे। अयं शान्तनवः सत्यं पालयन्सत्यविक्रमः
तू स्वतःला विचित्रवीर्याचा भाऊ किंवा मुलगा जसा समजतोस, तसाच हा शांतनूचा सत्यव्रती पुत्र आहे, जो नेहमी सत्य पाळतो.
बुद्धिं न कुरुतेऽपत्ये तथा राज्याऽनुशासने। स त्वं व्यपेक्षया भ्रातुः सन्तानाय कुलस्य च
तो ना संततीसाठी, ना राज्याच्या कारभारासाठी काही करतो; म्हणून, आपल्या भावाच्या वंशासाठी आणि घराण्याच्या वाढीसाठी, तू हे लक्षात ठेव.
भीष्मस्य चास्य वचनान्नियोगाच्च ममानघ। अनुक्रोशाच्च भूतानां सर्वेषां रक्षणाय च
भीष्माच्या शब्दाने, माझ्या आज्ञेने, आणि सर्व प्राण्यांवर दया व त्यांचे रक्षण करण्यासाठी, हे करावे लागेल.
आनृशंस्याच्च यद्ब्रूयां तच्छ्रुत्वा कर्तुमर्हसि। यवीयसस्व भ्रातुर्भार्ये सुरसुतोपमे
आणि दयाळूपणामुळे, मी जे सांगते ते ऐकून तू करावे; आपल्या धाकट्या भावाच्या, देवकन्यांसारख्या पत्नींसोबत.
रूपयौवनसंपन्ने पुत्रकामे च धर्मतः। तयोरुत्पादयापत्यं समर्थो ह्यसि पुत्रक
त्या दोघी रूपवान, तरुण आणि पुत्रप्राप्तीची इच्छा असलेल्या आहेत; आणि धर्माला धरून, त्यांच्यापासून संतती निर्माण करण्याची क्षमता तुझ्यात आहे, मुला.
अनुरूपं कुलस्यास्य संतत्याः प्रसवस्य च
हे आपल्या घराण्याच्या वाढीसाठी आणि वंशाच्या पुढील संततीसाठी योग्य आहे.
तथा तव महाप्राज्ञे धर्मे प्रणिहिता मतिः। तस्मादहं त्वन्नियोगाद्धर्ममुद्दिश्य कारणम्
जसा तुझा बुद्धिमान मन नेहमी धर्माकडे वळलेलं आहे, तसंच मी तुझ्या आज्ञेने, धर्मासाठी हे कृत्य करीन.
ईप्सितं ते करिष्यामि दृष्टं ह्येतत्सनातनम्। भ्रातुः पुत्रान्प्रदास्यामि मित्रावरुणयोः समान्
तुला जे हवं आहे ते मी नक्कीच करीन, कारण हा प्राचीन मार्ग मी पाहिला आहे. मी तुझ्या भावाला मित्रावरुणासारखे पुत्र देईन.
व्रतं चरेतां ते देव्यौ निर्दिष्टमिह यन्मया। संवत्सरं यथान्यायं ततः शुद्धे भविष्यतः
तुझ्या दोन्ही राणींनी मी सांगितलेलं व्रत एक वर्ष योग्य रीतीने पाळावं, त्यानंतर त्या शुद्ध होतील.
सद्यो यथा प्रपद्येते देव्यौ गर्भं तथा कुरु
जशा त्या दोन्ही राण्या तयार आहेत, तशाच त्या लगेच गर्भधारणा करू देत.
अराजकेषु राष्ट्रेषु प्रजाऽनाथा विनश्यति। नश्यन्ति च क्रियाः सर्वा नास्ति वृष्टिर्न देवता
राजा नसलेल्या राज्यात प्रजेला कोणी आधार नसतो म्हणून त्या नष्ट होतात; सर्व धार्मिक कृत्ये थांबतात, पाऊस पडत नाही आणि देवताही नसतात.
कथं चाराजकं राष्ट्रं शक्यं धारयितुं प्रभो। तस्माद्गर्भं समाधत्स्व भीष्मः संवर्धयिष्यति
राजा नसलेल्या राज्याचं पालन कसं होईल, हे प्रभो? म्हणून गर्भधारणा होऊ दे, भीष्म त्या मुलाचं संगोपन करील.
यदि पुत्रः प्रदातव्यो मया भ्रातुरकालिकः। विरूपतां मे सहतां तयोरेतत्परं व्रतम्
जर मला भावासाठी योग्य काळ नसताना पुत्र द्यायचा असेल, तर त्या दोघांची विकृती मी सहन करीन; हेच माझं मोठं व्रत आहे.
यदि मे सहते गन्धं रूपं वेषं तथा वपुः। अद्यैव गर्भं कौसल्या विशिष्टं प्रतिपद्यताम्
जर माझा गंध, रूप, वेश आणि देह तिला सहन झाला, तर कौसल्या आजच उत्तम पुत्र प्राप्त करो.
तस्यापि च शतं पुत्रा भवितारो न संशयः। गोप्तारः कुरुवंशस्य भवत्याः शोकनाशनाः
तिलाही नक्कीच शंभर पुत्र होतील; ते कुरुवंशाचे रक्षण करतील आणि तुझा दुःख दूर करतील.
एवमुक्त्वा महातेजा व्यासः सत्यवतीं तदा। शयने सा च कौसल्या शुचिवस्त्रा ह्यलङ्कृता
असं म्हणून महातेजस्वी व्यासांनी सत्यवतीजवळ प्रवेश केला; आणि कौसल्या शुद्ध वस्त्रांनी सजून, पलंगावर विसावली.
समागमनमाकाङ्क्षेदिति सोऽन्तर्हितो मुनिः। ततोऽभिगम्य सा देवी स्नुषां रहसि संगताम्
त्या ऋषींनी संगमाची इच्छा धरून अदृश्य झाले; मग सत्यवतीने एकांतात असलेल्या आपल्या सूनजवळ गेली.
धर्म्यमर्थसमायुक्तमुवाच वचनं हितम्। कौसल्ये धर्मतन्त्रं त्वां यद्ब्रवीमि निबोध तत्
तीने हितकारक, धर्मयुक्त आणि अर्थपूर्ण शब्द सांगितले; 'कौसल्ये, मी तुला जे धर्माचं तत्त्व सांगते, ते नीट ऐक.'
भरतानां समुच्छेदो व्यक्तं मद्भाग्यसंक्षयात्। व्यथितां मां च संप्रेक्ष्य पितृवंशं च पीडितम्
माझ्या भाग्याचा क्षय झाल्यामुळे भरतांचा वंश नष्ट होईल हे निश्चित आहे; मी दुःखी आहे आणि पितृवंश संकटात आहे हे पाहून—
भीष्मो बुद्धिमदान्मह्यं कुलस्यास्य विवृद्धये। सा च बुद्धिस्त्वय्यधीना पुत्रि प्रापय मां तथा
भीष्माने या कुलाच्या वाढीसाठी मला हे सुचवलं आहे; आणि हे सल्ला तुझ्यावर अवलंबून आहे, मुली, म्हणून मला हे प्राप्त करून दे.