पाराशर्यो महायोगी स बभूव महानृषिः। कन्यापुत्रो मम पुरा द्वैपायन इति श्रुतः
पराशरांचा तो पुत्र मोठा योगी आणि महान ऋषी झाला; माझ्या पोटी जन्मलेला तो कन्यापुत्र द्वैपायन म्हणून प्रसिद्ध झाला.
यो व्यस्य वेदांश्चतुरस्तपसा भगवानृषिः। लोके व्यासत्वमापेदे कार्ष्ण्यात्कृष्णत्वमेव च
त्या भगवंत ऋषींनी तपश्चर्येने चारही वेद विभागले; म्हणून त्यांना जगात व्यास म्हणतात आणि काळ्या वर्णामुळे कृष्ण असंही म्हणतात.
सत्यवादी शमपरस्तपस्वी दग्धकिल्बिषः। सद्योत्पन्नः स तु महान्सह पित्रा ततो गतः
तो नेहमी सत्य बोलणारा, संयमी, तपस्वी आणि पापरहित होता; तो त्वरित जन्मला आणि मग वडिलांसोबत निघून गेला.
स नियुक्तो मया व्यक्तं त्वया चाप्रतिमद्युतिः। भ्रातुः क्षेत्रेषु कल्याणमपत्यं जनयिष्यति
मी आणि तू, हे अद्वितीय तेजस्वी, स्पष्टपणे त्याला सांगितलं आहे की, तो तुझ्या भावाच्या क्षेत्रात उत्तम संतती निर्माण करील.
स हि मामुक्तवांस्तत्र स्मरेः कृच्छ्रेषु मामिति। तं स्मरिष्ये महाबाहो यदि भीष्म त्वमिच्छसि
त्याने मला तिथे सांगितलं होतं — 'कठीण प्रसंगी मला आठव.' भीष्मा, जर तुला हवं असेल तर मी त्याला आठवेन.
तव ह्यनुमते भीष्म नियतं स महातपाः। विचित्रवीर्यक्षेत्रेषु पुत्रानुत्पादयिष्यति
तुझ्या संमतीने, भीष्मा, तो महान तपस्वी नक्कीच विचित्रवीर्याच्या क्षेत्रात पुत्र उत्पन्न करील.
महर्षेः कीर्तने तस्य भीष्मः प्राञ्जलिरब्रवीत्। `देशकालौ च जानासि क्रियतामर्थसिद्धये
त्या महान ऋषीचं नाव घेताच, भीष्माने हात जोडून म्हटलं — 'तुम्हाला योग्य वेळ आणि जागा माहिती आहे; कार्यसिद्धीसाठी ते करा.'
अर्थमर्थानुबन्धं च धर्मं धर्मानुबन्धनम्। कामं कामानुबन्धं च विपरीतान्पृथक्पृथक्
उद्दिष्ट, त्याचं इतर उद्दिष्टांशी नातं, धर्म आणि त्याचं धर्माशी नातं, काम आणि त्याचं कामाशी नातं, आणि त्याचे विरुद्ध, हे सगळं वेगळं वेगळं आहे.
यो विचिन्त्य धिया धीरो व्यवस्यति स बुद्धिमान्। तदिदं धर्मयुक्तं च हितं चैव कुलस्य नः
जो मन लावून विचार करून ठाम निर्णय घेतो, तोच खरा बुद्धिमान आहे. हे जे आपण करत आहोत, ते धर्माला धरून आणि आपल्या घराण्याच्या हितासाठीच आहे.
उक्तं भवत्या यच्छ्रेयस्तन्मह्यं रोचते भृशम्
तुम्ही आमच्या कल्याणासाठी जे सांगितले, ते मला फारच आवडले.
कृष्णद्वैपायनं काली चिन्तयामास वै मुनिम्। स वेदान्विब्रुवन्धीमान्मातुर्विज्ञाय चिन्तितम्
कृष्णद्वैपायन या ऋषीने आपल्या आई कालीच्या मनातील विचार ओळखले; वेद सांगताना त्या ज्ञानी ऋषीने तिच्या मनाचा हेतू जाणला.
प्रादुर्बभूवाविदितः क्षणेन कुरुनन्दन। तस्मै पूजां ततः कृत्वा सुताय विधिपूर्वकम्
तो क्षणात, कुणालाही न कळता, तिथे प्रकट झाला, कुरुवंशाच्या आनंदा. त्यानंतर तिने आपल्या मुलासाठी विधिपूर्वक पूजा केली.
परिष्वज्य च बाहुभ्यां प्रस्रवैरभ्यषिञ्चत। मुमोच बाष्पं दाशेयी पुत्रं दृष्ट्वा चिरस्य तु
तिने आपल्या हातांनी त्याला मिठी मारली आणि डोळ्यांतून वाहणाऱ्या अश्रूंनी त्याला न्हालं. इतक्या दिवसांनी मुलाला पाहून दाशेयीकन्येच्या डोळ्यांतून अश्रू आले.
तामद्भिः परिषिच्यार्तां महर्षिरभिवाद्य च। मातरं पूर्वजः पुत्रो व्यासो वचनमब्रवीत्
ती दुःखी असल्याने तिला पाणी शिंपडून, नमस्कार करून, तिचा ज्येष्ठ पुत्र व्यास ऋषी तिला म्हणाला.
भवत्या यदभिप्रेतं तदहं कर्तुमागतः। शाधि मां धर्मतत्त्वज्ञे करवाणि प्रियं तव
आई, तुला जे हवे आहे, त्यासाठी मी आलो आहे. तू धर्म जाणणारी आहेस, मला सांग, मी तुझे आवडते कार्य करीन.
तस्मै पूजां ततोऽकार्षीत्पुरोधाः परमर्षये। स च तां प्रतिजग्राह विधिमन्मन्त्रपूर्वकम्
मग पुरोहिताने त्या श्रेष्ठ ऋषीची विधिपूर्वक पूजा केली; आणि त्याने ती पूजा मंत्रांसह स्वीकारली.
पूजितो मन्त्रपूर्वं तु विधिवत्प्रीतिमाप सः। तमासनगतं माता पृष्ट्वा कुशलमव्ययम्
मंत्रांनी आणि विधीने पूजा झाल्यावर तो संतुष्ट झाला; आणि तो आसनावर बसला असताना, त्याच्या आईने त्याच्या कुशलाची विचारपूस केली.
सत्यवत्यथ वीक्ष्यैनमुवाचेदमनन्तरम्। मातापित्रोः प्रजायन्ते पुत्राः साधारणाः कवे
सत्यवतीने त्याच्याकडे पाहून लगेचच म्हणाली, 'मुनिवर, मुलं आई-वडील दोघांपासून समान जन्मतात.'
तेषां पिता यथा स्वीमी तथा माता न संशयः। विधानविहितः स त्वं यथा मे प्रथमः सुतः
जसा वडील स्वतःचे असतात, तशीच आईही असते, यात शंका नाही; नियमानुसार तू माझा ज्येष्ठ पुत्र आहेस.
विचित्रवीर्यो ब्रह्मर्षे तथा मेऽवरजः सुतः। यथैव पितृतो भीष्मस्तथा त्वमपि मातृतः
ब्रह्मर्षे, विचित्रवीर्य हा माझा धाकटा मुलगाही आहे; जसा भीष्म वडिलांकडून आहे, तसाच तू आईकडून आहेस.
भ्राता विचित्रवीर्यस्य यथा वा पुत्र मन्यसे। अयं शान्तनवः सत्यं पालयन्सत्यविक्रमः
तू स्वतःला विचित्रवीर्याचा भाऊ किंवा मुलगा जसा समजतोस, तसाच हा शांतनूचा सत्यव्रती पुत्र आहे, जो नेहमी सत्य पाळतो.
बुद्धिं न कुरुतेऽपत्ये तथा राज्याऽनुशासने। स त्वं व्यपेक्षया भ्रातुः सन्तानाय कुलस्य च
तो ना संततीसाठी, ना राज्याच्या कारभारासाठी काही करतो; म्हणून, आपल्या भावाच्या वंशासाठी आणि घराण्याच्या वाढीसाठी, तू हे लक्षात ठेव.
भीष्मस्य चास्य वचनान्नियोगाच्च ममानघ। अनुक्रोशाच्च भूतानां सर्वेषां रक्षणाय च
भीष्माच्या शब्दाने, माझ्या आज्ञेने, आणि सर्व प्राण्यांवर दया व त्यांचे रक्षण करण्यासाठी, हे करावे लागेल.
आनृशंस्याच्च यद्ब्रूयां तच्छ्रुत्वा कर्तुमर्हसि। यवीयसस्व भ्रातुर्भार्ये सुरसुतोपमे
आणि दयाळूपणामुळे, मी जे सांगते ते ऐकून तू करावे; आपल्या धाकट्या भावाच्या, देवकन्यांसारख्या पत्नींसोबत.
रूपयौवनसंपन्ने पुत्रकामे च धर्मतः। तयोरुत्पादयापत्यं समर्थो ह्यसि पुत्रक
त्या दोघी रूपवान, तरुण आणि पुत्रप्राप्तीची इच्छा असलेल्या आहेत; आणि धर्माला धरून, त्यांच्यापासून संतती निर्माण करण्याची क्षमता तुझ्यात आहे, मुला.
अनुरूपं कुलस्यास्य संतत्याः प्रसवस्य च
हे आपल्या घराण्याच्या वाढीसाठी आणि वंशाच्या पुढील संततीसाठी योग्य आहे.
तथा तव महाप्राज्ञे धर्मे प्रणिहिता मतिः। तस्मादहं त्वन्नियोगाद्धर्ममुद्दिश्य कारणम्
जसा तुझा बुद्धिमान मन नेहमी धर्माकडे वळलेलं आहे, तसंच मी तुझ्या आज्ञेने, धर्मासाठी हे कृत्य करीन.
ईप्सितं ते करिष्यामि दृष्टं ह्येतत्सनातनम्। भ्रातुः पुत्रान्प्रदास्यामि मित्रावरुणयोः समान्
तुला जे हवं आहे ते मी नक्कीच करीन, कारण हा प्राचीन मार्ग मी पाहिला आहे. मी तुझ्या भावाला मित्रावरुणासारखे पुत्र देईन.
व्रतं चरेतां ते देव्यौ निर्दिष्टमिह यन्मया। संवत्सरं यथान्यायं ततः शुद्धे भविष्यतः
तुझ्या दोन्ही राणींनी मी सांगितलेलं व्रत एक वर्ष योग्य रीतीने पाळावं, त्यानंतर त्या शुद्ध होतील.
सद्यो यथा प्रपद्येते देव्यौ गर्भं तथा कुरु
जशा त्या दोन्ही राण्या तयार आहेत, तशाच त्या लगेच गर्भधारणा करू देत.