उभयोः पतिते छत्रे तथैव पतितौ ध्वजौ। `निकृन्ततोः शरैस्तीक्ष्णैर्द्रोणसात्यकयो रणे
दोघांचे छत्रे खाली पडले आणि त्यांचे ध्वजही, कारण द्रोण आणि सात्यकी यांच्या तीक्ष्ण बाणांनी ते युद्धात छाटले गेले.
उभौ रुधिरसिक्ताङ्गावुभौ च विजयैषिणौ। स्रवद्भिः शोणितं गात्रैः प्रस्रुताविव वारणौ। अन्योन्यमभ्यविध्येतां जीवितान्तकरैः शरैः
दोघांचेही अंग रक्ताने माखले होते, दोघेही विजयासाठी झुंजत होते, जणू दोन हत्ती अंगावरून रक्त वाहवत आहेत, आणि त्यांनी एकमेकांवर प्राणघातक बाणांचा मारा केला.
गर्जितोत्कृष्टसन्नादाः शङ्खदुन्दुभिनिःस्वनाः। उपारमन्महाराज व्याजहार न कश्चन
राजा, त्या प्रचंड गजराने आणि शंख-डमरूंच्या मोठ्या आवाजाने सगळीकडे गडगडाट झाला होता, पण अचानक सर्व काही शांत झालं; कुणीही एक शब्दही काढला नाही.
तुष्णींभूतान्यनौकानि योधा युद्धादुपारमन्। ददर्श द्वैरथं ताभ्यां जातकौतूहलो जनः
सर्व योद्धे शांत झाले आणि युद्ध थांबवले; लोकांना त्या दोघांच्या द्वंद्वयुद्धाचं कुतूहल वाटू लागलं आणि सगळे पाहू लागले.
रथिनो हस्तियन्तारो हयारोहाः पदातयः। अवैक्षन्ताचलैर्नेत्रैः परिवार्य नरर्षभौ
रथावरचे, हत्तीवरचे, घोड्यावरचे आणि पायदळ सैनिकांनी त्या दोन नरश्रेष्ठांना चौफेर वेढलं आणि सगळ्यांनी डोळे न हलवता त्यांच्याकडे पाहिलं.
हस्त्यनीकान्यतिष्ठन्त तथानीकानि वाजिनाम्। तथैव रथवाहिन्यः प्रतिव्यूह्य व्यवस्थिताः
हत्तींच्या तुकड्या, घोड्यांच्या फौजा आणि रथांची मांडणी सगळ्या आपापल्या जागी ठाम उभ्या राहिल्या.
मुक्ताविद्रुमचित्रैश्च मणिकाञ्चनभूषितैः। ध्वजैराभरणैश्चित्रैः कवचैश्च हिरण्मयैः
मोत्यांनी, प्रवाळांनी सजवलेल्या ध्वजांनी, रत्नांच्या आणि सोन्याच्या दागिन्यांनी, आणि झळाळत्या सोन्याच्या कवचांनी ते सगळे शोभून दिसत होते.
वैजयन्तीपताकाभिः परिस्तोमाङ्गकम्बलैः। विमलैर्निशितैः शस्त्रैर्हयानां च प्रकीर्णकैः
वैजयंत ध्वजांनी, सुंदर वस्त्रांनी, स्वच्छ आणि धारदार शस्त्रांनी, तसेच घोड्यांच्या विखुरलेल्या सजावटींनी ते सजले होते.
जातरूपमयीभिश्च राजतीभिश्च मूर्धसु। गजानां कुम्भमालाभिर्दन्तवेष्टैश्च भारत
सोन्याच्या आणि चांदीच्या मुकुटांनी, हत्तींच्या कपाळावरच्या हारांनी, आणि दातांच्या अलंकारांनी, हे भरतवंशीय, सगळे शोभून दिसत होते.
सबलाकाः सखद्योताः सैरावतशतहदाः। अदृश्यन्तोष्णपर्याये मेघानामिव वागुराः
सैन्यासह, तेजस्वी दागिन्यांसह, आणि शंभर ऐरावतांसारख्या बलाढ्य हत्तींसह, ते रणात विजेने झाकलेल्या मेघांसारखे दिसत होते.
अपश्यन्नस्मदीयाश्च ते च यौधिष्ठिराः स्थिताः। तद्युद्धं युयुधानस्य द्रोणस्य च महात्मनः
आमचे सैनिक आणि युधिष्ठिराचे पुत्र, युयुधान आणि महात्मा द्रोण यांच्या त्या युद्धाकडे पाहत उभे होते.
विमानाग्रगता देवा ब्रह्मसोमपुरोगमाः। सिद्धचारणसङ्खाश्च विद्याधरमहोरगाः
ब्रह्मा आणि सोम यांच्या नेतृत्वाखालील देव, सिद्ध, चारण, विद्याधर आणि महोरग आकाशात स्थिरावले होते.
गन्धर्वा दानवा यक्षा राक्षसाप्सरसः खगाः'। गतप्रत्यागताक्षेपैश्चितैरस्त्रविघातिभिः। विविधैर्विस्मयं जग्मुस्तयोः पुरुषसिंहयोः
गंधर्व, दानव, यक्ष, राक्षस, अप्सरा आणि पक्षी, एकटक आणि परत परत पाहत, विविध अस्त्रांनी एकमेकांना रोखत, त्या दोन नरसिंहांचे आश्चर्याने निरीक्षण करत होते.
हस्तलाघवमस्त्रेषु दर्शयन्तौ महाबलौ। अन्योन्यमभिविध्येतां शरैस्तौ द्रोणसात्यकी
द्रोण आणि सात्यकी हे दोन्ही महाबली, हातातील कौशल्य दाखवत, एकमेकांवर बाणांचा वर्षाव करत होते.
ततो द्रोणस्य दाशार्हः शरांश्चिच्छेद संयुगे। पत्रिभिः सुदृढैराशु धनुश्चैव महाद्युतेः
नंतर दाशार्ह सात्यकीने युद्धात द्रोणाचे बाण मजबूत बाणांनी वेगाने छेदले आणि त्या तेजस्वी द्रोणाचे धनुष्यही मोडले.
निमेषान्तरमात्रेण भारद्वाजोऽपरं धनुः। सज्यं चकार तदपि चिच्छेदास्य स सात्यकिः
क्षणातच भारद्वाजाने दुसरे धनुष्य घेतले आणि ते सज्ज केले, पण सात्यकीने तेही तोडले.
ततस्त्वरन्पुनर्द्रोणो धनुर्हस्तो व्यतिष्ठत। सज्यं सज्यं धनुश्चास्य चिच्छेद निशिथैः शरैः
मग द्रोणाने पुन्हा वेगाने धनुष्य उचलले; पण सात्यकीने तेही सज्ज होताच धारदार बाणांनी तोडले.
एवमेकशतं छिन्नं धनुषां दृढधन्विना। न चान्तरं तयोर्दृष्टं सन्धाने च्छेदनेऽपि च
अशा प्रकारे त्या दृढधनुर्धारीने शंभर धनुष्ये तोडली, पण सज्ज करणे आणि तोडणे यात कुठेही थोडाही वेळ दिसला नाही.
ततोऽस्य संयुगे द्रोणो दृष्ट्वा कर्मातिमानुषम्। युयुधानस्य राजेन्द्र मनसैतदचिन्तयत्
मग युद्धात युयुधानाने दाखवलेली ही अतिमानवी कर्तबगारी पाहून, द्रोणाने, हे राजेंद्र, मनात विचार केला—
एतदस्त्रबलं रामे कार्तवीर्ये धनञ्जये। भीष्मे च पुरुषव्याघ्रे यदिदं सात्वतां वरे
राम, कार्तवीर्य, धनंजय आणि पुरुषसिंह भीष्म यांच्यात जशी अस्त्रविद्या दिसली, तशीच आता या सात्वतश्रेष्ठात दिसते.
तं चास्य मनसा द्रोणः पूजयामास विक्रमम्। लाघवं वासवस्येव सम्प्रेक्ष्य द्विजसत्तमः
द्रोणानं त्याच्या मनात त्याच्या शौर्याचं कौतुक वाटलं, त्याची चपळता वासवासारखी आहे असं पाहून, हे श्रेष्ठ द्विजा.
तुतोषास्त्रविदां श्रेष्ठस्तथा देवाः सवासवाः। न तामालक्षयामासुर्लघुतां शीघ्रचारिणः
शस्त्रविद्येत श्रेष्ठ असलेल्या द्रोणाला आनंद झाला, जसं वासवासह देवांना होतं; पण त्या वेगवान योद्ध्याचं हलकं वागणं कुणाच्याही लक्षात आलं नाही.
देवाश्च युयुधानस्य गन्धर्वाश्च विशाम्पते। सिद्धचारणसङ्घाश्च विदुर्द्रोणस्य कर्म तत्
देव, गंधर्व, सिद्ध, चारण यांच्या समूहांनी, हे राजाधिराज, युयुधानाबद्दल द्रोणाचं कृत्य ओळखलं.
ततोऽन्यद्धनुरादाय द्रोणः क्षत्रियमर्दनः। अस्त्रैरस्त्रविदां श्रेष्ठो योधयामास भारत
मग द्रोण, क्षत्रियांचा संहार करणारा, दुसरं धनुष्य घेऊन, शस्त्रविद्येत श्रेष्ठ असलेला, शस्त्रांनी युद्ध करू लागला, हे भारत.
तस्यास्त्राण्यस्त्रमायाभिः प्रतिहत्य स सात्यकिः। जघान निशितैर्बाणैस्तदद्भुतमिवाभवत्
सात्यकीनं त्याच्या अस्त्रांना अस्त्रमायांनी परतवून, तीक्ष्ण बाणांनी त्याच्यावर प्रहार केला; ते दृश्य अद्भुत वाटलं.
तस्यातिमानुषं कर्म दृष्ट्वाऽन्यैरसमं रणे। युक्तं योगेन योगज्ञास्तावकाः समपूजयन्
त्याचं अतिमानवी कृत्य, जे युद्धात इतर कुणालाही जमत नव्हतं, पाहून, तुझ्या योगकुशल सैनिकांनी त्याला योग्य आदराने सन्मान दिला.
यदस्त्रमस्यति द्रोणस्तदेवास्यति सात्यकिः। तमाचार्योऽथ सम्भ्रान्तोऽयोधयच्छत्रुतापनः
द्रोण जे अस्त्र सोडायचा, तेच सात्यकीही सोडायचा; मग तो गुरु गोंधळून, शत्रूंचा छळ करणारा, प्रचंड युद्ध करू लागला.
ततः क्रुद्धो महाराज धनुर्वेदस्य पारगः। वधाय युयुधानस्य दिव्यमस्त्रमुदैरयत्
मग, राजन, धनुर्विद्येत पारंगत असलेला द्रोण रागावून, युयुधानाचा वध करण्यासाठी दिव्य अस्त्र उगारलं.
तदाग्नेयं महाघोरं रिपुघ्नमुपलक्ष्य सः। दिव्यमस्त्रं महेष्वासो वारुणं समुदैरयत्
त्या भयंकर, शत्रूंचा नाश करणाऱ्या आग्नेय अस्त्राचं भान येताच, त्या महान धनुर्धारीनं दिव्य वारुण अस्त्र सोडलं.
हाहाकारो महानासीद्दृष्ट्वा दिव्यास्त्रधारिणौ। न विचेरुस्तदाऽऽकाशे भूतान्याकाशगान्यपि
दिव्य अस्त्र धारण करणाऱ्यांना पाहून मोठा 'हाहा' असा गोंगाट झाला; त्या वेळी आकाशात वावरणारी सुद्धा सर्व जीवं तिथे फिरली नाहीत.