दार्वातिसारा दरदाः पुण्ड्राश्चैव सहस्रशः। ते न शक्याः स्म सङ्ख्यातुं व्राताः शतसहस्रशः
दार्वा, तिसार, दरद आणि पुंड्र या जमाती हजारोंच्या संख्येने उपस्थित होत्या; त्या असंख्य टोळ्यांची मोजदादच होऊ शकत नव्हती.
अभ्यवर्षन्त ते सर्वे पाण्डवं निशितैः शरैः। अवाकिरंश्च ते म्लेच्छा नानायुद्धविशारदाः
त्या सर्वांनी पांडवावर तीक्ष्ण बाणांचा मारा केला, आणि विविध युद्धकौशल्य असलेले परदेशी योद्धे त्याला बाणांनी झाकून टाकू लागले.
तेषामपि ससर्जाशु शरवृष्टिं धनञ्जयः। सृष्टिस्तथाविधा ह्यासीच्छलभानामिवायतिः
त्यांच्यावर धनंजयाने झपाट्याने बाणांचा पाऊस पाडला, जणू काही ढग टोळधाडीवर मुसळधार पाऊस पाडतो आहे.
अभ्रच्छायामिव शरैः सैन्ये कृत्वा धनञ्जयः। मुण्डार्धमुण्डाञ्जटिलानशुचीञ्जटिलाननान्। म्लेच्छानशातयत्सर्वान्समेतानस्त्रतेजसा
धनंजयाने आपल्या बाणांनी सैन्यावर ढगासारखी सावली केली आणि आपल्या शस्त्रतेजाने तेथे जमलेले सर्व परदेशी—मुंड, अर्धमुंड, जटा असलेले, अपवित्र—यांना नष्ट केले.
शरैश्च शतशो विद्धास्ते सङ्घा गिरिचारिणः। प्राद्रवन्त रणे भीता गिरिगह्वरवासिनः
शेकडो बाणांनी जखमी झालेले डोंगरात राहणारे ते टोळके भीतीने रणभूमीतून पळाले.
गजाश्वसादिम्लेच्छानां पतितानां शितैः शरैः। बकाः कङ्का वृका भूमावपिबन्रुधिरं मुदा
तीक्ष्ण बाणांनी मारलेले हत्ती, घोडे आणि परदेशी योद्धे जमिनीवर पडले होते; त्यांचे रक्त बगळे, कांग आणि लांडगे आनंदाने पित होते.
पत्त्यश्वरथनागैश्च प्रच्छन्नकृतसङ्क्रमाम्। शरवर्षप्लवां घोरां केशशैवलशाद्वलाम्। प्रावर्तयन्नदीमुग्रां शोणितौघतरङ्गिणीम्
पायदळ, घोडदळ, रथ आणि हत्ती यांनी गुप्त वाटांनी जात, त्यांनी बाणांच्या पावसाने भरलेली, केसांचे गवत आणि गवताचे शैवाल असलेली, रक्ताच्या लाटा उसळणारी भयंकर नदी निर्माण केली.
छिन्नाङ्गुलीक्षुद्रमत्स्यां युगान्ते कालसन्निभाम्। प्राकरोद्गजसम्बाधां नदीमुत्तरशोणिताम्
कापलेल्या बोटांनी आणि लहान मास्यांनी भरलेली, हत्तींच्या गर्दीने गच्च झालेली, युगाच्या शेवटी काळासारखी ती नदी रक्ताने उत्तर दिशेला वाहू लागली.
देहेभ्यो राजपुत्राणां नागाश्वरथसादिनाम्। यथा स्थलं च निम्नं च न स्याद्वर्षति वासवे। तथाऽऽसीत्पृथिवी सर्वा शोणितेन परिप्लुता
हत्ती, घोडे आणि रथ चालवणाऱ्या राजपुत्रांच्या देहांतून वाहणाऱ्या रक्ताने संपूर्ण पृथ्वी उंचसखल भागांत जणू इंद्राने पाऊस पाडावा तशी भरून गेली होती.
षट्सहस्रान्हयान्वीरान्पुनर्दशशतान्वरान्। प्राहिणोन्मृत्युलोकाय क्षत्रियान्क्षत्रियर्षभः
त्या क्षत्रियश्रेष्ठाने सहा हजार शूर घोडेस्वार आणि पुन्हा हजार उत्तम योद्धे मृत्यूच्या प्रदेशात पाठवले.
शरैः सहस्रशो विद्धा विधिवत्कल्पिता द्विपाः। शेरते भूमिमासाद्य शैला वज्रहता इव
हजारो बाणांनी छिन्नभिन्न झालेले, नीट मांडलेले हत्ती, जणू काही वज्राने फोडलेले डोंगर असावेत तसे, जमिनीवर पडले होते.
स वाजिरथमातङ्गान्निघ्नन्व्यचरदर्जुनः। प्रभिन्न इव मातङ्गो मृद्गन्नलवनं यथा
अर्जुन घोडे, रथ आणि हत्ती यांना ठार मारत सर्वत्र फिरत होता, जणू एखादा जंगली हत्ती वाटेत येणारे मिठाचे ढीग फोडत, तुडवत जातो तसा.
भुरिद्रुमलतागुल्मं शुष्केन्धनतृणोलपम्। निर्दहेदनलोऽरण्यं यथा वायुसमीरितः
वाऱ्याने पेटलेली आग जशी जाडजूड झाडे, वेल्या, झुडपे, कोरडे लाकूड आणि गवत असलेले जंगल जाळते, तशीच त्याची लीला होती.
सेनारण्यं तव तथा कृष्णानिलसमीरितः। शरार्चिरदहत्क्रुद्धः पाण्डवोऽग्निर्धनञ्जयः
कृष्णपुत्रा, तुझी सेना जणू एक मोठे जंगल आणि पांडव धनंजयाचा कोप, वाऱ्याने पेटलेली ज्वाळा असलेला अग्नी झाला, आणि त्याने त्या सेनेचे दहन केले.
शून्यान्कुर्वन्रथोपस्थान्मानवैः संस्तरन्महीम्। प्रानृत्यदिव सम्बाधे चापहस्तो धनञ्जयः। वज्रकल्पैः शरैर्भूमिं कुर्वन्नुत्तरशोणिताम्
धनंजयाने रथांवरची आसने रिकामी केली, माणसांनी पृथ्वी झाकली, आणि धनुष्य हातात घेऊन गर्दीत जणू नाचतो आहे असे वाटावे, बाणांच्या वज्रासारख्या माऱ्यांनी भूमी लाल केली.
ततः प्रावर्तत नदी शोणितौघतरङ्गिणी। नराश्वद्विपकायेभ्यः पर्वतेभ्य इवापगा
मग माणसे, घोडे आणि हत्ती यांच्या देहांतून वाहणाऱ्या रक्ताच्या लाटा असलेली नदी वाहू लागली, जणू डोंगरातून नद्या वाहतात तशी.
अस्थिशर्करसम्बाधा ध्वजवृक्षा रथहदा। सञ्छिन्नशीर्षपाणाणा हस्तिहस्तमहाग्रहा
हाडे आणि दगडांनी भरलेली, ध्वज झाडांसारखे, तुटलेले रथ लाकडांसारखे, छाटलेली माने व हात, आणि हत्तींच्या सोंडा मोठ्या मगरांसारख्या त्या नदीत दिसत होत्या.
मांसमज्जास्थिपङ्काढ्यां हताश्वमकराकुला। उष्णीषफेनसञ्छन्ना शरघोरझषाकुला
मांस, मज्जा आणि हाडांच्या चिखलाने भरलेली, मारलेले घोडे जणू मगरांसारखे, पागोट्यांची फेसासारखी रास, आणि भीषण बाण जणू मासे तिथे होते.
रुद्रस्याक्रीडसदृशीं भूमिं कुर्वन्विभीषणाम्'। प्राविशद्भारतीं सेनां सङ्क्रुद्धो वै धनञ्जयः
रुद्राच्या खेळाच्या मैदानासारखी भीषण भूमी निर्माण करून, संतप्त धनंजयाने भारतिय सेनेत प्रवेश केला.
तं श्रुतायुस्तथाम्बष्ठो व्रजमानं न्यवारयत्
शृतायुस अम्बष्ठाने, अर्जुन पुढे जात असताना त्याला आडवले.
तस्यार्जुनः शरैस्तीक्ष्णैः कङ्कपत्रपरिच्छदैः। न्यपातयद्धयाञ्शीघ्रं यतमानस्य मारिष। धनुश्चास्यापरैश्छित्त्वा शरैः पार्थो विचक्रमे
अर्जुनाने तीक्ष्ण, गिधाडाच्या पिसांनी मढवलेले बाण सोडून, प्रयत्न करणाऱ्या त्याच्या घोड्यांना पटकन खाली पाडले आणि इतर बाणांनी त्याचे धनुष्य कापून पुढे गेला.
अम्बष्ठस्तु गदां गृह्य क्रोधपर्याकुलेक्षणः। आससाद रणे पार्थं केशवं च महारथम्
अम्बष्ठाने प्रचंड रागाने डोळे भरून गदा उचलली आणि रणभूमीत पार्थ व केशव या महान रथींच्या दिशेने गेला.
ततः सम्प्रहरन्वीरो गदामुद्यम्य भारत। रथमावार्य गदया केशवं समताडयत्
मग त्या वीराने गदा उचलून जोरात प्रहार केला, रथ अडवून केशवावर गदेद्वारे प्रहार केला.
गदया ताडितं दृष्ट्वा केशवं परवीरहा। अर्जुनोऽथ भृशं क्रुद्धः सोऽम्बष्ठं प्रति भारत
केशव गदेद्वारे आपटला हे पाहून, शत्रूंचा संहार करणारा अर्जुन, अम्बष्ठावर फारच संतप्त झाला.
ततः शरैर्हेमपुङ्खैः सगदं रथिनां वरम्। छादयामास समरे मेघः सूर्यमिवोदितम्
मग सोन्याच्या पिसांनी मढवलेल्या बाणांनी, गदा घेतलेल्या त्या श्रेष्ठ रथीला अर्जुनाने जणू मेघ सूर्याला झाकतो तसा झाकून टाकले.
अथापरैः शरैश्चापि गदां तस्य महात्मनः। अचूर्णयत्तदा पार्थस्तिदद्भुतमिवाभवत्
मग पार्थाने इतर बाणांनी त्या महात्म्याच्या गदेला चूरचूर केले, आणि ते पाहून जणू काही अद्भुत घडले असे वाटले.
अथ तां पतितां दृष्ट्वा गृह्यान्यां च महागदाम्। अर्जुनं वासुदेवं च पुनः पुनरताडयत्
ती गदा पडली हे पाहून, त्याने दुसरी मोठी गदा उचलली आणि पुन्हा पुन्हा अर्जुन व वासुदेवावर प्रहार केला.
तस्यार्जुनः क्षुरप्राभ्यां सगदावुद्यतौ भुजौ। चिच्छेदेन्द्रध्वजाकारौ शिरश्चान्येन पत्रिणा
मग अर्जुनाने कडेकपारी असलेल्या बाणांनी, गदा उचललेल्या त्याच्या दोन्ही हातांना, जे इंद्राच्या ध्वजासारखे दिसत होते, छाटले आणि दुसऱ्या पिसांच्या बाणाने त्याचे डोके उडवले.
स पपात हतो राजन्वसुधामनुनादयन्। इन्द्रध्वज इवोत्सृष्टो यन्त्रनिर्मुक्तबन्धनः
राजा, तो वीर शत्रूने मारला गेला आणि मोठ्या आवाजात जमिनीवर कोसळला, जणू काही यंत्राच्या दोऱ्यांतून मोकळा झालेला इंद्राचा ध्वज खाली पडतो तसा.
अम्बष्ठे तु तदा भग्ने तव सैन्यमभज्यत
त्या वेळी अंबष्ठ पराजित झाल्यावर तुझे सैन्य तुटून पडले.