तैः शिरोभिर्मही कीर्णा बाहुभिश्च सहाङ्गदैः। बभौ कनकपाषाणा भुजगैरिव संवृता
त्यांची डोकी आणि कंकणांनी सजलेल्या भुजा जमिनीवर विखुरलेल्या होत्या; जणू सोन्याच्या खडकांवर साप पसरले आहेत, तसं दृश्य दिसत होतं.
बाहवो विशिखैश्छिन्नाः शिरांस्युन्मथितानि च। पतमानान्यदृश्यन्त द्रुमेभ्य इव पक्षिणः
बाणांनी छाटलेल्या भुजा आणि फोडलेली डोकी झाडावरून पक्षी पडावेत तशी खाली पडताना दिसत होती.
शरैः सहस्रशो विद्धा द्विपाः प्रसृतशोणिताः। अदृश्यन्ताद्रयः काले गैरिकाम्बुस्रवा इव
हजारो बाणांनी भोसकलेले आणि रक्ताने न्हालेल्या हत्ती पावसाळ्यात लाल मातीच्या पाण्याने वाहणाऱ्या डोंगरांसारखे दिसत होते.
निहताः शेरते स्मान्ये बीभत्सोर्निशितैः शरैः। गजपृष्ठगता म्लेच्छा नानाविकृतदर्शनाः
भीमसेनाच्या तीक्ष्ण बाणांनी मारलेले, हत्तींच्या पाठीवर बसलेले, वेगवेगळ्या भयानक रूपांचे परदेशी योद्धे रणभूमीत मृत पडले होते.
नानावेषधरा राजन्नानाशस्त्रौघसंवृताः। रुधिरेणानुलिप्ताङ्गा भान्ति चित्रैः शरैर्हताः
रंगीत वस्त्रे घातलेले, विविध शस्त्रांनी सुसज्ज, रक्ताने माखलेली त्यांची शरीरे, रंगीबेरंगी बाणांनी घायाळ होऊन चमकत होती.
शोणितं निर्वमन्ति स्म द्विपाः पार्थशराहताः। सहस्रशश्छिन्नगात्राः सारोहाः सपदानुगाः
अर्जुनाच्या बाणांनी जखमी झालेले हत्ती रक्त ओकू लागले, त्यांची शरीरे हजारो ठिकाणी तुटली होती, आणि त्यांच्यासोबत स्वार व सेवकही होते.
चुक्रुशुश्च निपेतुश्च बभ्रमुश्चापरे दिशः। भृशं त्रस्ताश्च बहवः स्वानेव ममृदुर्गजाः
काही ओरडू लागले, काही खाली पडले, तर काही सैरावैरा धावत होते; अनेक जण भीतीने आपलेच हत्ती पायदळी तुडवत होते.
सोत्तरायुधिनश्चैव द्विपास्तीक्ष्णविषोपमाः। विदन्त्यसुरमायां ये सुघोरा घोरचक्षुषः
शस्त्रधारी स्वारांसह, विषासारखे भयंकर, असुरी मायाजाळ करणारे आणि भीषण डोळ्यांचे ते हत्ती रणांगणात तुफान चाल करून आले.
यवनाः पारदाश्चैव शकाश्च सह बाह्लिकैः। काकवर्णा दुराचाराः स्त्रीलोलाः कलहप्रियाः
यवन, पारद, शाक आणि बाह्लिक हे सर्व, कावळ्यासारखे काळे, वाईट वर्तनाचे, स्त्रीलंपट आणि भांडखोर होते.
द्राविडास्तत्र युध्यन्ते मत्तमातङ्गविक्रमाः। गोयोनिप्रभवा म्लेच्छाः कालकल्पाः प्रहारिणः
तेथे द्राविड योद्धे मदमस्त हत्तींसारख्या ताकदीने लढत होते—गायीच्या वंशातून जन्मलेले, मृत्यूसमान भीषण आणि रणात पराक्रमी परदेशी.
दार्वातिसारा दरदाः पुण्ड्राश्चैव सहस्रशः। ते न शक्याः स्म सङ्ख्यातुं व्राताः शतसहस्रशः
दार्वा, तिसार, दरद आणि पुंड्र या जमाती हजारोंच्या संख्येने उपस्थित होत्या; त्या असंख्य टोळ्यांची मोजदादच होऊ शकत नव्हती.
अभ्यवर्षन्त ते सर्वे पाण्डवं निशितैः शरैः। अवाकिरंश्च ते म्लेच्छा नानायुद्धविशारदाः
त्या सर्वांनी पांडवावर तीक्ष्ण बाणांचा मारा केला, आणि विविध युद्धकौशल्य असलेले परदेशी योद्धे त्याला बाणांनी झाकून टाकू लागले.
तेषामपि ससर्जाशु शरवृष्टिं धनञ्जयः। सृष्टिस्तथाविधा ह्यासीच्छलभानामिवायतिः
त्यांच्यावर धनंजयाने झपाट्याने बाणांचा पाऊस पाडला, जणू काही ढग टोळधाडीवर मुसळधार पाऊस पाडतो आहे.
अभ्रच्छायामिव शरैः सैन्ये कृत्वा धनञ्जयः। मुण्डार्धमुण्डाञ्जटिलानशुचीञ्जटिलाननान्। म्लेच्छानशातयत्सर्वान्समेतानस्त्रतेजसा
धनंजयाने आपल्या बाणांनी सैन्यावर ढगासारखी सावली केली आणि आपल्या शस्त्रतेजाने तेथे जमलेले सर्व परदेशी—मुंड, अर्धमुंड, जटा असलेले, अपवित्र—यांना नष्ट केले.
शरैश्च शतशो विद्धास्ते सङ्घा गिरिचारिणः। प्राद्रवन्त रणे भीता गिरिगह्वरवासिनः
शेकडो बाणांनी जखमी झालेले डोंगरात राहणारे ते टोळके भीतीने रणभूमीतून पळाले.
गजाश्वसादिम्लेच्छानां पतितानां शितैः शरैः। बकाः कङ्का वृका भूमावपिबन्रुधिरं मुदा
तीक्ष्ण बाणांनी मारलेले हत्ती, घोडे आणि परदेशी योद्धे जमिनीवर पडले होते; त्यांचे रक्त बगळे, कांग आणि लांडगे आनंदाने पित होते.
पत्त्यश्वरथनागैश्च प्रच्छन्नकृतसङ्क्रमाम्। शरवर्षप्लवां घोरां केशशैवलशाद्वलाम्। प्रावर्तयन्नदीमुग्रां शोणितौघतरङ्गिणीम्
पायदळ, घोडदळ, रथ आणि हत्ती यांनी गुप्त वाटांनी जात, त्यांनी बाणांच्या पावसाने भरलेली, केसांचे गवत आणि गवताचे शैवाल असलेली, रक्ताच्या लाटा उसळणारी भयंकर नदी निर्माण केली.
छिन्नाङ्गुलीक्षुद्रमत्स्यां युगान्ते कालसन्निभाम्। प्राकरोद्गजसम्बाधां नदीमुत्तरशोणिताम्
कापलेल्या बोटांनी आणि लहान मास्यांनी भरलेली, हत्तींच्या गर्दीने गच्च झालेली, युगाच्या शेवटी काळासारखी ती नदी रक्ताने उत्तर दिशेला वाहू लागली.
देहेभ्यो राजपुत्राणां नागाश्वरथसादिनाम्। यथा स्थलं च निम्नं च न स्याद्वर्षति वासवे। तथाऽऽसीत्पृथिवी सर्वा शोणितेन परिप्लुता
हत्ती, घोडे आणि रथ चालवणाऱ्या राजपुत्रांच्या देहांतून वाहणाऱ्या रक्ताने संपूर्ण पृथ्वी उंचसखल भागांत जणू इंद्राने पाऊस पाडावा तशी भरून गेली होती.
षट्सहस्रान्हयान्वीरान्पुनर्दशशतान्वरान्। प्राहिणोन्मृत्युलोकाय क्षत्रियान्क्षत्रियर्षभः
त्या क्षत्रियश्रेष्ठाने सहा हजार शूर घोडेस्वार आणि पुन्हा हजार उत्तम योद्धे मृत्यूच्या प्रदेशात पाठवले.
शरैः सहस्रशो विद्धा विधिवत्कल्पिता द्विपाः। शेरते भूमिमासाद्य शैला वज्रहता इव
हजारो बाणांनी छिन्नभिन्न झालेले, नीट मांडलेले हत्ती, जणू काही वज्राने फोडलेले डोंगर असावेत तसे, जमिनीवर पडले होते.
स वाजिरथमातङ्गान्निघ्नन्व्यचरदर्जुनः। प्रभिन्न इव मातङ्गो मृद्गन्नलवनं यथा
अर्जुन घोडे, रथ आणि हत्ती यांना ठार मारत सर्वत्र फिरत होता, जणू एखादा जंगली हत्ती वाटेत येणारे मिठाचे ढीग फोडत, तुडवत जातो तसा.
भुरिद्रुमलतागुल्मं शुष्केन्धनतृणोलपम्। निर्दहेदनलोऽरण्यं यथा वायुसमीरितः
वाऱ्याने पेटलेली आग जशी जाडजूड झाडे, वेल्या, झुडपे, कोरडे लाकूड आणि गवत असलेले जंगल जाळते, तशीच त्याची लीला होती.
सेनारण्यं तव तथा कृष्णानिलसमीरितः। शरार्चिरदहत्क्रुद्धः पाण्डवोऽग्निर्धनञ्जयः
कृष्णपुत्रा, तुझी सेना जणू एक मोठे जंगल आणि पांडव धनंजयाचा कोप, वाऱ्याने पेटलेली ज्वाळा असलेला अग्नी झाला, आणि त्याने त्या सेनेचे दहन केले.
शून्यान्कुर्वन्रथोपस्थान्मानवैः संस्तरन्महीम्। प्रानृत्यदिव सम्बाधे चापहस्तो धनञ्जयः। वज्रकल्पैः शरैर्भूमिं कुर्वन्नुत्तरशोणिताम्
धनंजयाने रथांवरची आसने रिकामी केली, माणसांनी पृथ्वी झाकली, आणि धनुष्य हातात घेऊन गर्दीत जणू नाचतो आहे असे वाटावे, बाणांच्या वज्रासारख्या माऱ्यांनी भूमी लाल केली.
ततः प्रावर्तत नदी शोणितौघतरङ्गिणी। नराश्वद्विपकायेभ्यः पर्वतेभ्य इवापगा
मग माणसे, घोडे आणि हत्ती यांच्या देहांतून वाहणाऱ्या रक्ताच्या लाटा असलेली नदी वाहू लागली, जणू डोंगरातून नद्या वाहतात तशी.
अस्थिशर्करसम्बाधा ध्वजवृक्षा रथहदा। सञ्छिन्नशीर्षपाणाणा हस्तिहस्तमहाग्रहा
हाडे आणि दगडांनी भरलेली, ध्वज झाडांसारखे, तुटलेले रथ लाकडांसारखे, छाटलेली माने व हात, आणि हत्तींच्या सोंडा मोठ्या मगरांसारख्या त्या नदीत दिसत होत्या.
मांसमज्जास्थिपङ्काढ्यां हताश्वमकराकुला। उष्णीषफेनसञ्छन्ना शरघोरझषाकुला
मांस, मज्जा आणि हाडांच्या चिखलाने भरलेली, मारलेले घोडे जणू मगरांसारखे, पागोट्यांची फेसासारखी रास, आणि भीषण बाण जणू मासे तिथे होते.
रुद्रस्याक्रीडसदृशीं भूमिं कुर्वन्विभीषणाम्'। प्राविशद्भारतीं सेनां सङ्क्रुद्धो वै धनञ्जयः
रुद्राच्या खेळाच्या मैदानासारखी भीषण भूमी निर्माण करून, संतप्त धनंजयाने भारतिय सेनेत प्रवेश केला.
तं श्रुतायुस्तथाम्बष्ठो व्रजमानं न्यवारयत्
शृतायुस अम्बष्ठाने, अर्जुन पुढे जात असताना त्याला आडवले.