ध्रुवं हि युद्धे मरणं शूरामामनिवर्तिनाम्। गतः पुण्यकृतां लोकानभिमन्युर्न संशयः
शूर आणि परत न फिरणाऱ्यांना युद्धात मृत्यू निश्चित असतो; अभिमन्यू नक्कीच पुण्यवानांच्या लोकात पोहोचला आहे, यात शंका नाही.
एतच्च सर्ववीराणां काङ्क्षितं भरतर्षभ। सङ्ग्रामेऽभिमुखा मृत्युं प्राप्नुयामेति मानद
हेच सर्व वीरांना हवं असतं, हे भरतश्रेष्ठा; संग्रामात समोरासमोर मृत्यू मिळावा, हेच त्यांचं स्वप्न असतं.
स च वीरान्रणे हत्वा राजपुत्रान्महाबलान्। वीरैराकाङ्क्षितं मृत्युं सम्प्राप्तोऽभिमुखं रणे
त्याने युद्धात बलाढ्य राजपुत्रांचा वध केला आणि वीरांना हवी असलेली, समोरासमोर मिळणारी मृत्यू मिळवली.
मा शुचः पुरुषव्याघ्र पूर्वैरेष सनातनः। धर्मकृद्भिः कृतो धर्मः क्षत्रियाणां रणे क्षयः
माणसांमध्ये वाघा, दु:ख करू नकोस; क्षत्रियांना युद्धात मृत्यू येणं, हेच पूर्वीपासून धर्मज्ञांनी ठरवलेलं आहे.
इमे ते भ्रातरः सर्वे दीना भरतसत्तम। त्वयि शोकसमाविष्टे नृपाश्च सुहृदस्तव
भरतश्रेष्ठा, तुझ्या सर्व भावांना, राजांना आणि मित्रांनाही तुझ्या या दु:खामुळे फारच वाईट वाटतंय.
एतांश्च वचसा साम्ना समाश्वासय मानद। विदितं वेदितव्यं ते न शोकं कर्तुमर्हसि
त्यांना गोड शब्दांनी धीर दे, मान देणारा; तुला जे जाणायचं आहे ते सगळं माहित आहे, तू दु:ख करू नकोस.
एवमाश्वासितः पार्थः कृष्णेनाद्भुतकर्मणा। ततोऽब्रवीत्तदा भ्रातॄन्सर्वान्पार्थः सगद्गदम्
अशा रीतीने अद्भुत कृत्य करणाऱ्या कृष्णाने पार्थाला समजावलं, तेव्हा पार्थाने गदगदलेल्या आवाजात आपल्या सर्व भावांशी बोलायला सुरुवात केली.
स दीर्घबाहुः पृथ्वंसो दीर्घराजीवलोचनः। अभिमन्युर्यथा वृत्तः श्रोतुमिच्छाम्यहं तथा
तो दीर्घबाहू, रुंद खांद्याचा, कमळासारख्या डोळ्यांचा अभिमन्यू नेमका कसा पडला, ते मला ऐकायचं आहे.
सनागस्यन्दनहयान्सङ्ग्रामे निहतान्मया। क्षिप्रं द्रक्ष्यन्ति ते नूनं मम पुत्रं निहत्य वै
युद्धात हत्ती, रथ आणि घोडे मारल्यानंतर, त्यांनी माझ्या मुलाचा वध केला, आणि लवकरच मी त्यांना त्याचं फळ दाखवीन.
कथं च वः कृतास्त्राणां सर्वेषां शस्त्रपाणिनाम्। सौभद्रो निधनं गच्छेद्वज्रिणापि समागतः
तुम्ही सर्वजण शस्त्रधारी आणि युद्धकलेत निपुण असताना, वज्रधारी असतानाही, सुभद्रेचा मुलगा कसा मरण पावला, हे मला सांगा.
यद्येवमहमज्ञास्यमशक्तान्रक्षणे मम। सूनोः पाण्डवपाञ्चालानगोप्स्यं तं महारणे
जर मला आधीच माहीत असतं की तुम्ही माझ्या मुलाचं, पांडवांचं आणि पांचाळांचं रक्षण करू शकणार नाही, तर मी त्या मोठ्या युद्धात त्याला तुमच्याकडे सोपवलं नसतं.
कथं च वो रथस्यानां शरवर्षाणि मुञ्चताम्। नीतोऽभिमन्युर्निधनं कदर्थीकृत्य वः परैः
तुम्ही रथावरून बाणांचा वर्षाव करत असताना, शत्रूंनी तुम्हाला कमी लेखून अभिमन्यूला मृत्यूपर्यंत कसं नेलं?
अहो वः पौरुषं नास्ति न च वोऽस्ति पराक्रमः। यत्राभिमन्युः समरे पश्यतां वो निपातितः
अरेरे, तुमच्यात ना धैर्य आहे, ना पराक्रम! कारण तुमच्या डोळ्यांसमोरच अभिमन्यू रणांगणात पडला.
आत्मानमेव गर्हेयं यदहं वै सुदुर्बलान्। युष्मानाज्ञाय निर्यातो भीरूनकृतनिश्चयान्
मीच स्वतःला दोष द्यायला पाहिजे, कारण मला माहीत नव्हतं की तुम्ही इतके दुर्बल, भीतीने भरलेले आणि निश्चयहीन आहात.
आहोस्विद्भूषणार्थाय वर्मशस्त्रायुधानि वः। वाचस्तु वक्तुं संसत्सु मम पुत्रमरक्षताम्
किंवा कदाचित तुमचं कवच, शस्त्रं आणि आयुधं ही फक्त शोभेसाठीच आहेत, आणि सभेत बोलण्यापुरतीच तुमची वाणी आहे, कारण तुम्ही माझ्या मुलाचं रक्षण केलं नाही.
एवमुक्त्वा ततो वाक्यमतिष्ठद्वै वरासिमान्। न स्माशक्यत बीभत्सुः केनचित्प्रसमीक्षितुम्
असं बोलून, उत्तम तलवारी धारण करणारा तो वीर तिथे शांत उभा राहिला; आणि कोणीही अर्जुनाकडे पाहू शकत नव्हतं.
तमन्तकमिव क्रुद्धं निःश्वसन्तं मुहुर्मुहुः। `महेन्द्रमिव तिष्ठन्तं वज्रोद्यतमहाभुजम्'। पुत्रशोकाभिसन्तप्तमश्रुपूर्णमुखं तदा
तो मृत्यूसारखा रागाने फणफणत, पुन्हा पुन्हा खोल श्वास घेत होता; वज्र उचललेल्या महेंद्रासारखा उभा, पुत्रशोकाने जळालेला आणि डोळ्यांत अश्रू भरलेला होता.
न भाषितुं शक्नुवन्ति द्रष्टुं वा सुहृदोऽर्जुनम्। अन्यत्र वासुदेवाद्वा ज्येष्ठाद्वा पाण्डुनन्दनात्
त्याचे मित्र अर्जुनाशी ना बोलू शकले, ना त्याच्याकडे पाहू शकले, फक्त वासुदेव किंवा पांडूचा ज्येष्ठ पुत्र सोडून.
सर्वास्ववस्थासु हितावर्जुनस्य मनोनुगौ। बहुमानात्प्रियत्वाच्च तावेनं वक्तमर्हतः
सर्व परिस्थितीत अर्जुनावर प्रेम करणारे, आदर आणि जिव्हाळ्याने त्याच्याशी बोलण्यास योग्य होते.
ततस्तं पुत्रशोकेन भृशं पीडितमानसम्। राजीवलोचनं क्रुद्धं राजा वचनमब्रवीत्
मग राजाने, ज्याचं मन पुत्रशोकाने फारच व्याकुळ झालं होतं, ज्याचे डोळे कमळासारखे होते आणि जो रागाने पेटला होता, त्याच्याशी बोललं.
विषण्णवदनाः सर्वे परिवार्य धनञ्जयम्। नेत्रैरनिमिषैर्दीनाः प्रत्यवैक्षन्परस्परम्
सर्वजण उदास चेहऱ्याने धनंजयाला वेढून उभे राहिले आणि एकमेकांकडे न थांबता, दुःखी डोळ्यांनी पाहू लागले.
प्रतिलभ्य ततः संज्ञां वासविः क्रोधमूर्च्छितः। कम्पमानो ज्वरेणेव निःश्वसंश्च मुहुर्मुहुः
नंतर वासवीला शुद्धी आली, तो रागाने भरून गेला, तापाने थरथरत होता आणि पुन्हा पुन्हा खोल श्वास घेत होता.
पाणिं पाणौ विनिष्पिष्य दन्तान्कटकटाय्य च। `त्रिशिखां भ्रुकुटीं कृत्वा क्रोधसंरक्तलोचनः'। उन्मत्त इव विप्रेक्षन्निदं वचनमब्रवीत्
त्याने हातात हात घट्ट दाबले, दात किटकिटले, कपाळावर तीन आठ्या आणल्या, रागाने डोळे लाल झाले, वेड्यासारखा इकडे तिकडे पाहत तो म्हणाला—
सत्यं वः प्रतिजानामि श्वोऽस्मि हन्ताऽजयद्रथम्। न चेद्वधभयाद्भीतो धार्तराष्ट्रान्प्रहास्यति
मी तुम्हाला खरं सांगतो: उद्या मी जयद्रथाचा वध करीन, जोपर्यंत तो मृत्यूच्या भीतीने धृतराष्ट्रपुत्रांना सोडून पळून जात नाही.
न चास्माञ्शरणं गच्छेत्कृष्णं वा पुरुषोत्तमम्। भवन्तं वा महाराज श्वोऽस्मि हन्ता जयद्रथम्
तो जर कृष्ण, पुरुषोत्तम किंवा तुमच्याकडे, महाराज, आश्रय घेणार नाही, तर उद्या मी जयद्रथाचा वध करीन.
धार्तराष्ट्रप्रियकरं मयि विस्मृतसौहृदम्। पापं बालवधे हेतुं श्वोऽस्मि हन्ता जयद्रथम्
ज्याने धृतराष्ट्रपुत्रांना आनंद दिला, माझ्याशी मैत्री विसरला आणि बालहत्येचं पाप केलं—त्याचा मी उद्या वध करीन.
रक्षमाणाश्च तं सङ्ख्ये ये मां योत्स्यन्ति केचन। अपि द्रोणकृपौ राजञ्छादयिष्यामि ताञ्छरैः
युद्धात जो कोणी त्याचं रक्षण करायला माझ्याशी लढेल, अगदी द्रोण किंवा कृपाही असो, राजन, मी त्यांना बाणांनी झाकून टाकीन.
यद्येतदेवं सङ्ग्रामे न कुर्यां पुरुषर्षभाः। मा स्म पुण्यकृतां लोकान्प्राप्नुयां शूरसम्मतान्
या युद्धात श्रेष्ठ पुरुष जर असं वागले नाहीत, तर मी पुण्यवानांच्या किंवा शूरांना मान्य असलेल्या लोकांना कधीच मिळू नये.
ये लोका मातृहन्तॄणां ये चापि पितृघातिनाम्। गुरुदारगतानां ये पिशुनानां च ये सदा
आईचा वध करणाऱ्यांना, वडिलांचा वध करणाऱ्यांना, गुरूच्या पत्नीशी संबंध ठेवणाऱ्यांना आणि नेहमीच दुसऱ्यांची निंदा करणाऱ्यांना जे लोक मिळतात, त्या लोकांचे फळ—
साधूनसूयतां ये च ये चापि परिवादिनाम्। ये च निक्षेपहन्तॄणां ये च विश्वासघातिनाम्
सज्जनांवर द्वेष करणाऱ्यांना, वाद घालणाऱ्यांना, इतरांचा विश्वासघात करणाऱ्यांना आणि ठेवण दिलेली वस्तू फसवणाऱ्यांना जे लोक मिळतात—