वज्रसारमयं नूनं हृदयं यन्न यास्यति। सहस्रधा वधूं दृष्ट्वा रुदतीं शोककर्शिताम्
खरंच, माझं हृदय वज्रासारखं कठोर असावं, कारण दुःखाने कृश झालेली, रडणारी सून पाहूनही ते तुटत नाही.
हृष्टानां धार्तराष्ट्राणां सिंहनादो मया श्रुतः। युयुत्सुश्चापि कृष्णेन श्रुतो वीरानुपालभन्
धृतराष्ट्राच्या मुलांचा आनंदातला सिंहगर्जना मी ऐकला आहे, आणि युयुत्सूनेही कृष्णाला वीरांचे काय झाले ते सांगितले आहे.
अशक्नुवन्तः पार्थस्य बालं हत्वा महाबलम्। किं न लज्जन्त्यधर्मज्ञाः पार्थिवा दृश्यतां बलम्
पार्थाचा बलवान मुलगा जिंकता न आल्यामुळे, त्यांनी एका तरुणाचा वध केला; धर्माची जाणीव नसलेल्या त्या राजांना लाज वाटत नाही का? चला, त्यांचं खरं बळ पाहूया.
किं तयोर्विप्रियं कृत्वा केशवार्जुनयोर्मृधे। सिंहवन्नदथ प्रीताः शोककाल उपस्थिते
केशव आणि अर्जुन यांच्यावर युद्धात अन्याय करून, दु:खाचा काळ आल्यावर तुम्ही सिंहासारखे गर्जना करणार का?
आगमिष्यति वः क्षिप्रं फलं पापस्य कर्मणः। अधर्मो हि कृतस्तीव्रः कथं स्यादफलश्चिरम्
तुमच्या पापी कृत्याचं फळ लवकरच तुम्हाला मिळेल; कारण मोठा अन्याय केल्यावर त्याचं फळ फार काळ थांबत नाही.
इति तान्परिभाषन्वै वैश्यापुत्रो महामतिः। अपायाच्छस्त्रमुत्सृज्य कोपदुःखसमन्वितः
असं म्हणत, त्या बुद्धिमान वैश्यपुत्राने त्यांना फटकारलं आणि राग व दु:खाने भरून, शस्त्र टाकून तिथून निघून गेला.
किमर्थमेतन्नाख्यातं त्वया कृष्ण रणे मम। अधक्ष्यं तानहं क्रूरांस्तदा सर्वान्महारथान्
कृष्णा, हे तू मला युद्धात का सांगितलं नाहीस? मी त्या क्रूर महायोध्यांना तिथेच जाळून टाकलं असतं.
पुत्रशोकार्दितं पार्थं ध्यायन्तं साश्रुलोचनम्। निगृह्य वासुदेवस्तं पुत्राधिभिरभिप्लुतम्। मैवमित्यब्रवीत्कृष्णस्तीव्रशोकसमन्वितम्
पुत्रशोकाने व्याकुळ झालेल्या, डोळ्यात अश्रू असलेल्या आणि विचारात हरवलेल्या पार्थाला वासुदेवाने आवरलं आणि स्वतःही तीव्र दु:खात असून, 'असं करू नकोस' असं सांगितलं.
सर्वेषामेष वै पन्थाः शूराणामनिवर्तिनाम्। क्षत्रियाणां विशेषेण येषां नः शस्त्रजीविका
हेच खऱ्या शूर, परत न फिरणाऱ्या योद्ध्यांचा मार्ग आहे; विशेषतः आमच्यासारख्या शस्त्रावर जगणाऱ्या क्षत्रियांना.
एषा वै युध्यमानानां शूराणामनिवर्तिनाम्। विहिता सर्वशास्त्रज्ञैर्गतिर्मतिमतां वर
शूर आणि परत न फिरणाऱ्या योद्ध्यांसाठी, हेच सर्व शास्त्रज्ञांनी ठरवलेलं अंतिम गंतव्य आहे, हे विद्वानांमधील श्रेष्ठा.
ध्रुवं हि युद्धे मरणं शूरामामनिवर्तिनाम्। गतः पुण्यकृतां लोकानभिमन्युर्न संशयः
शूर आणि परत न फिरणाऱ्यांना युद्धात मृत्यू निश्चित असतो; अभिमन्यू नक्कीच पुण्यवानांच्या लोकात पोहोचला आहे, यात शंका नाही.
एतच्च सर्ववीराणां काङ्क्षितं भरतर्षभ। सङ्ग्रामेऽभिमुखा मृत्युं प्राप्नुयामेति मानद
हेच सर्व वीरांना हवं असतं, हे भरतश्रेष्ठा; संग्रामात समोरासमोर मृत्यू मिळावा, हेच त्यांचं स्वप्न असतं.
स च वीरान्रणे हत्वा राजपुत्रान्महाबलान्। वीरैराकाङ्क्षितं मृत्युं सम्प्राप्तोऽभिमुखं रणे
त्याने युद्धात बलाढ्य राजपुत्रांचा वध केला आणि वीरांना हवी असलेली, समोरासमोर मिळणारी मृत्यू मिळवली.
मा शुचः पुरुषव्याघ्र पूर्वैरेष सनातनः। धर्मकृद्भिः कृतो धर्मः क्षत्रियाणां रणे क्षयः
माणसांमध्ये वाघा, दु:ख करू नकोस; क्षत्रियांना युद्धात मृत्यू येणं, हेच पूर्वीपासून धर्मज्ञांनी ठरवलेलं आहे.
इमे ते भ्रातरः सर्वे दीना भरतसत्तम। त्वयि शोकसमाविष्टे नृपाश्च सुहृदस्तव
भरतश्रेष्ठा, तुझ्या सर्व भावांना, राजांना आणि मित्रांनाही तुझ्या या दु:खामुळे फारच वाईट वाटतंय.
एतांश्च वचसा साम्ना समाश्वासय मानद। विदितं वेदितव्यं ते न शोकं कर्तुमर्हसि
त्यांना गोड शब्दांनी धीर दे, मान देणारा; तुला जे जाणायचं आहे ते सगळं माहित आहे, तू दु:ख करू नकोस.
एवमाश्वासितः पार्थः कृष्णेनाद्भुतकर्मणा। ततोऽब्रवीत्तदा भ्रातॄन्सर्वान्पार्थः सगद्गदम्
अशा रीतीने अद्भुत कृत्य करणाऱ्या कृष्णाने पार्थाला समजावलं, तेव्हा पार्थाने गदगदलेल्या आवाजात आपल्या सर्व भावांशी बोलायला सुरुवात केली.
स दीर्घबाहुः पृथ्वंसो दीर्घराजीवलोचनः। अभिमन्युर्यथा वृत्तः श्रोतुमिच्छाम्यहं तथा
तो दीर्घबाहू, रुंद खांद्याचा, कमळासारख्या डोळ्यांचा अभिमन्यू नेमका कसा पडला, ते मला ऐकायचं आहे.
सनागस्यन्दनहयान्सङ्ग्रामे निहतान्मया। क्षिप्रं द्रक्ष्यन्ति ते नूनं मम पुत्रं निहत्य वै
युद्धात हत्ती, रथ आणि घोडे मारल्यानंतर, त्यांनी माझ्या मुलाचा वध केला, आणि लवकरच मी त्यांना त्याचं फळ दाखवीन.
कथं च वः कृतास्त्राणां सर्वेषां शस्त्रपाणिनाम्। सौभद्रो निधनं गच्छेद्वज्रिणापि समागतः
तुम्ही सर्वजण शस्त्रधारी आणि युद्धकलेत निपुण असताना, वज्रधारी असतानाही, सुभद्रेचा मुलगा कसा मरण पावला, हे मला सांगा.
यद्येवमहमज्ञास्यमशक्तान्रक्षणे मम। सूनोः पाण्डवपाञ्चालानगोप्स्यं तं महारणे
जर मला आधीच माहीत असतं की तुम्ही माझ्या मुलाचं, पांडवांचं आणि पांचाळांचं रक्षण करू शकणार नाही, तर मी त्या मोठ्या युद्धात त्याला तुमच्याकडे सोपवलं नसतं.
कथं च वो रथस्यानां शरवर्षाणि मुञ्चताम्। नीतोऽभिमन्युर्निधनं कदर्थीकृत्य वः परैः
तुम्ही रथावरून बाणांचा वर्षाव करत असताना, शत्रूंनी तुम्हाला कमी लेखून अभिमन्यूला मृत्यूपर्यंत कसं नेलं?
अहो वः पौरुषं नास्ति न च वोऽस्ति पराक्रमः। यत्राभिमन्युः समरे पश्यतां वो निपातितः
अरेरे, तुमच्यात ना धैर्य आहे, ना पराक्रम! कारण तुमच्या डोळ्यांसमोरच अभिमन्यू रणांगणात पडला.
आत्मानमेव गर्हेयं यदहं वै सुदुर्बलान्। युष्मानाज्ञाय निर्यातो भीरूनकृतनिश्चयान्
मीच स्वतःला दोष द्यायला पाहिजे, कारण मला माहीत नव्हतं की तुम्ही इतके दुर्बल, भीतीने भरलेले आणि निश्चयहीन आहात.
आहोस्विद्भूषणार्थाय वर्मशस्त्रायुधानि वः। वाचस्तु वक्तुं संसत्सु मम पुत्रमरक्षताम्
किंवा कदाचित तुमचं कवच, शस्त्रं आणि आयुधं ही फक्त शोभेसाठीच आहेत, आणि सभेत बोलण्यापुरतीच तुमची वाणी आहे, कारण तुम्ही माझ्या मुलाचं रक्षण केलं नाही.
एवमुक्त्वा ततो वाक्यमतिष्ठद्वै वरासिमान्। न स्माशक्यत बीभत्सुः केनचित्प्रसमीक्षितुम्
असं बोलून, उत्तम तलवारी धारण करणारा तो वीर तिथे शांत उभा राहिला; आणि कोणीही अर्जुनाकडे पाहू शकत नव्हतं.
तमन्तकमिव क्रुद्धं निःश्वसन्तं मुहुर्मुहुः। `महेन्द्रमिव तिष्ठन्तं वज्रोद्यतमहाभुजम्'। पुत्रशोकाभिसन्तप्तमश्रुपूर्णमुखं तदा
तो मृत्यूसारखा रागाने फणफणत, पुन्हा पुन्हा खोल श्वास घेत होता; वज्र उचललेल्या महेंद्रासारखा उभा, पुत्रशोकाने जळालेला आणि डोळ्यांत अश्रू भरलेला होता.
न भाषितुं शक्नुवन्ति द्रष्टुं वा सुहृदोऽर्जुनम्। अन्यत्र वासुदेवाद्वा ज्येष्ठाद्वा पाण्डुनन्दनात्
त्याचे मित्र अर्जुनाशी ना बोलू शकले, ना त्याच्याकडे पाहू शकले, फक्त वासुदेव किंवा पांडूचा ज्येष्ठ पुत्र सोडून.
सर्वास्ववस्थासु हितावर्जुनस्य मनोनुगौ। बहुमानात्प्रियत्वाच्च तावेनं वक्तमर्हतः
सर्व परिस्थितीत अर्जुनावर प्रेम करणारे, आदर आणि जिव्हाळ्याने त्याच्याशी बोलण्यास योग्य होते.
ततस्तं पुत्रशोकेन भृशं पीडितमानसम्। राजीवलोचनं क्रुद्धं राजा वचनमब्रवीत्
मग राजाने, ज्याचं मन पुत्रशोकाने फारच व्याकुळ झालं होतं, ज्याचे डोळे कमळासारखे होते आणि जो रागाने पेटला होता, त्याच्याशी बोललं.